Month: Հոկտեմբեր 2023

1. Կետերի փոխարեն գրի՛ր մ կամ  ն և բառարանով ստուգի՛ր:

Անպաճույճ, ամբարտակ, անփարատ, անբասիր, անբերան, ամպրոպ, համբերություն, հանպատրաստից, անփառունակ, անպատեհ:

2.  Բաց թողնված տառերը լրացրո՛ւ:

Վեր.ապես նրանք  հասան հռ.ակավոր Խաչաղ.յուրին: Առա.նորդը մագլցեց ժայռն ու անց.ի մոտից մի պարան կապեց, որպե.զի տղաները կառ.ելով բար.րանան քարանձավ: Քարանձավային լճակից թա.վող առվակի մեղմ խոխոջ.նն էր լսվում: Ջուրն այնքան թա.անցիկ էր, որ հատակի խի.ն ու ավազը  եր.ում էին: Արշավախմբի  .րոնումները ցն.ող  ար.յունք տվեցին: Տղաները այդ քարանձավից ոչ միա.ն նախամարդու իրեր գտան, այլ. բազմաթիվ ստորգետն. անձավներ, լճեր ու գետեր:

Վերջապես նրանք  հասան հռչակավոր Խաչաղբյուրին: Առաջնորդը մագլցեց ժայռն ու անցկի մոտից մի պարան կապեց, որպեսզի տղաները կառչելով բարորանան քարանձավ: Քարանձավային լճակից թափվող առվակի մեղմ խոխոջյունն էր լսվում: Ջուրն այնքան թափանցիկ էր, որ հատակի խի.ն ու ավազը  երռում էին: Արշավախմբի  որոնումները ցնցող  արդյունք տվեցին: Տղաները այդ քարանձավից ոչ միայն նախամարդու իրեր գտան, այլն, բազմաթիվ ստորգետնի անձավներ, լճեր ու գետեր:

3. Օդ և երես բազմիմաստ բառերը նախադասությունների մեջ գործածի՛ր  քեզ հայտնի բոլոր իմաստներով: Որտեղ տրված բառերը փոխաբերական իմաստով են գործածված,ընդգծի՛ր:
Գրքի թարս երեսին գրված էր հեղինակի անունը։
Երտասարդի երեսսը շառագունեց գովասանքի խոսքերից։
Առավոտ կանուղ գյուղի օդը շատ մաքուր է։
Օդի ջերմաստիճանը նվազում է։

Ձեռքով անել-ողջունել, աչքը մտնել-ուշադրության կենտրոնում հայտնվել, ձեռք մեկնել-օգնել, ձեռք բերել-ունենալ, աչքից ընկնել-հիասթափեցնել, լույս տեսնել-ծնվել, հացը ցամաք ուտել- վատ դրության մեջ հայտնվել:

2. Տրված բառերն ու արտահայտությունները գրի՛ր հոմանիշ դարձվածքների փոխարեն և համեմատի՛ր տրված ու ստացված տեքստերը:

Կոտրվել, գտնել, ամբողջովին, վերադարձնել, ագահ, ուրախանալ, ժլատ, իհարկե, շոշափել, հառաչել:
Մի մարդ ձեռքը փակ հարևանից կավե աման վերցրեց: Ամանը պատահաբար ջարդ ու փշուր եղավ: Հարևանի հետ հարաբերությունները չփչացնելու համար մարդը նոր՝ ավելի մեծ ու գեղեցիկ, տակից գլուխ ջնարակված աման ձեռք բերեց ու ժլատի ձեռքը տվեց: Ժլատը աշխարհով մեկ եղավ: Բայց մարդու աչքը ծակ է չէ՞. երբ ձեռք տվեց ամանին, ախ ու վախ արեց.
-Նորը, խոսք չկա, շատ լավն է, բայց իմ ամանը յուղով էր ներծծված:
Մի մարդ ժլատ հարևանից կավե աման վերցրեց: Ամանը պատահաբար կոտրվեց: Հարևանի հետ հարաբերությունները չփչացնելու համար մարդը նոր՝ ավելի մեծ ու գեղեցիկ, ամբողջովին ջնարակված աման գտավ ու ժլատին վերադարձրեց: Ագահը ուրախացավ: Բայց մարդու աչքը ծակ է չէ՞. երբ շոշափեց ամանը, հառաչեց.
-Նորը, իհարկե, շատ լավն է, բայց իմ ամանը յուղով էր ներծծված:

3. .Բառերը բաղադրիչների բաժանի՛ր, հաշվի՛ր, թե քանի՛արմատից և ածանցից է կազմված, և պարզի՛ր, թե բառաշարքերից յուրաքանչյուրն ի՞նչ ընդհանրության հիման վրա է կազմված:Օրինակ`
մթնկա- մթն(մութն) – կա-2 արմատ:
Բարեսրտություն- բարե (բարի-ա) սրտ (սիրտ) – ություն- 2 արմատ և 1ածանց:
Դժկամություն-դժ- կամ(ք) ություն- 1 արմատ և 2 ածանց:

Ա. Ծովահեն-ծով-ա-հեն-1 հոդակապ-2 արմատ, լուսնկա-լուսն(լույս)-կա-(ընկնել)-2 արմատ, ընձուղտ-ընձ(ինձ)-ուղտ-2 արմատ, նավահանգիստ-նավ-ա-հանգիստ-1 հողակապ-2 արմատ, գիսաստղ-գիս-աստղ-2 արմատ, գիտարշավ-գիտ(գիտություն)-արշավ-2 արմատ, բախտակից-բախտ-ա-կից-1 հոդակապ-2 արմատ, ճերմակաթույր-ճերմակ-ա-թույր-1 հոդակապ-2 արմատ, կամազուրկ-կամ(կամք)-ա-զուրկ-1 հոդակապ-2 արմատ:
Բ. Մաքրահնչյուն-մաքր(մաքուր)-ա-հնչյուն-1 հոդակապ-2 արմատ, ռմբարկու-ռմբ(ռումբ)-արկում(ուղարկում)-2 արմատ, վրիժառու-վրիժ(վրեժ)-առու(առնող)-2 արմատ, կառավարիչ-կառ-ա-վար-իչ-1 ածանց-2 արմատ, կուսակցություն-կուսակ(կուսակից)-ից-ություն-2 ածանց-1արմատ, անկանխակալ-ան-կանխ-ա-կալ-2ածանց-1 արմատ-1հոդակապ, աղմկարարություն-աղմկ(աղմուկ)-արար-ություն-2 արմատ-1 ածանց, բանաստեղծություն-բան-ա-ստեղծ(ստեղծել)-ություն-1 ածանց-2 արմատ-1 հոդակապ, կարգադրիչ-կարգ-ա-դր(դիր)-իչ-2 արմատ- 1 հոդակապ-1 ածանց:
Գ. Բառարանային-բառ-արան-ային-1 արմատ-2 ածանց 1 արմատ, անմտություն-ան-մտ(միտ)-ություն-2ածանց- 1 արմատ, դժբախտություն-դժ-բախտ-ություն-2 ածանց-1 արմատ, հակագիտական-հակ-ա-գիտ-ական-2ածանց-1 արմատ-1 հոդակապ, տկարություն-տկար-ություն-1արմատ-1 ածանց, գրչակ-գրչ(գրիչ)-ակ-1 արմատ-1 ածանց, (ապաշնորհ գրող), գրականություն-գր(գիր)-ական-ություն-1 արմատ-2 ածանց:

Լրացուցիչ աշխատանք (տանը)

1. Պարզի՛ր,թե տրված բառախմբերն ի՞նչ սկզբունքով են կազմված: Խմբերը լրացրո՛ւ նոր բառերով:

Ա. Ծաղիկ, ուղի, լույս, բույր, պատ…:
պարզ բառեր
Բ. Արևածաղիկ,ծաղկաբույր, ուղղաթիռ, ուղղանկյուն…:
բարդ բառեր
Գ. Ծաղկանոց, ծաղկաստան, անծաղիկ, ուղղություն, ուղղել, անուղղելի…:
ածանցավոր բառեր

2. .Տրված նախադասությունները լրացրո՛ւ:

Բառերն ըստ կազմության լինում են պարզ և բաղադրյալ:
Բաղադրյալ բառերի բաղադրիչներ լինում են արմատներն ու ածանցները:
Միայն արմատներով, առանց ածանցի, կազմված բաղադրյալ բառերը բարդ են:
Մեկ արմատով և ածանցով կամ ածանցներով կազմված բառերը ածանցավոր են:
Բարդածանցավոր են այն բաղադրյալ բառերը, որոնք ունեն երկու արմատ և ածանցներ:

3.  Յուրաքանչյուր շարքից մի բաղադրիչ ընտրի՛ր և կազմի՛ր բաղադրյալ բառեր: Նշի՛ր, թե ի՞նչ հնչյունափոխություն կատարվեց:

ա) Խնդիր, ձույլ, ջուր, ոսկի, կին, թթու, պետ(ք), տարի:
բ) Մուտ, անցք, մեծար, անի, ծին, ածո, շող, ային:
Խնդրային, ձուլածո, ջրանցք, ոսկեշող, թթվածին, տարեմուտ, պիտանի, կնամեծար

1.Պարզի՛ր, թե ընդգծված նույնանունները ո՞ր բառերի ձևերն են:Ուզում էր`հրի, դուրս հանի տղային, բայց ուժը չէր պատում:
Հրի լեզվակները մոտենում էին, իսկ հրշեջները դեռ չէին երևում:
Հրել , հուր։
Շամանակին Անի քաղաքում մի հզոր իշխան կար:
Ամեն ինչ որ ժամանակին անի, փորձն արդյունավետ կլինի:
Անի քաղաք, անել։
Երազում էր տեսնել այդ երկիրը:
Երազում էր տեսել այդ երկիրը:
երազ, երազել։

2. Տրված նույնանուն բառերով նախադասություններ կազմի՛ր:
Օրինակ`
Բոլորին պատմում էր Մոբի Դիկի` սպիտակ կետի պատմությունը:
Մի երկու կետի պատճառով ամբողջ էջը արտագրեց:
Սրի, աղի, որդի, գնում է:
Տղան սրի ծայրով հարվածեց։
Մի ամբողջ ժողովուրդ սրի քաշեցին։
Ճաշը աղի էր։
Աղի արտասուք մի թափի։
Իմ եղբոր որդին տեղափոխվեց 9-երորդ դասարան։
Մենք Հայկ Նահապետի որդիներն ենք։
Իմ եղբայրը շուտով գնում է բանակ։
Ժամանակը շատ արագ է գնում։

3. Տրված նույնանուն բառերով նախադասություններ կազմի՛ր:
Դող, զատիկ, համար, բազուկ:
Շունը ցրտից դողում էր։
Գող սիրտը դող։
Սուրբ զատիկի օրը մենք բոլորով սեղան նստեցինք։
Զատիկը թռավ ձեռքիս ։
Իմ հեռախոսահամարը տվեցի ընկերոջս։
Իմ համար հեղախոս գնեցինք։
Ես երբեք չեմ կերել բազուկ։
Մեր բազկի ուժը չի պակասի։

4. Տրված դարձվածքներով նախադասություններ կազմի՛ր:

Աչքերով ուտել, խելքը ուտել, լույս աշխարհ գալ, գիշերը ցերեկ անել, գլխի ընկնել, ծակուծուկ մտնել:Աչքերով ուտել- Իմ ընկերն ամբողջ միջոցառման ընթացքում ավելի շատ աչքերով ուտում էր իր հասակակիցներին, քան խնջույքի համեղ ուտելիքներին:
խելքը ուտել- Խանութի աշխատողը սկսեց այնքան գնորդի խելքը ուտել, որ նա որքան փող ուներ ծախսեց։
լույս աշխարհ գալ- Ամեն օր երկու հարյուր հազարից ավելի երեխա է լույս աշխար գալիս։
գիշերը ցերեկ անել- Աղքատ մարդիկ գիշերը ցերեկ են անում, որպիսի պահեն իրենց ընտանիքները։
գլխի ընկնել- Ինձ փորձեցին խորամանկել, բայց ես ժամանակին գլխի ընկա։
ծակուծուկ մտնել-Տղան տան ծակուծուկերն է մտնում և գտնում մայրիկի պահած քաղցրավենիքը:

Պատասխանել հարցերին.

1. Բնութագրե՛ք խառնուրդների բաղադրիչների բաժանման և մաքուր նյութերի ստացման հիմնական եղանակները:
   Շոքեացում, նստեցում, ֆիլտռում, մագնիսի օգնությամբ բաժանում։
2. Տրված են ա) սպիրտից և ջրից-թորում, բ) գետի ավազից և շաքարից-շոքեացում և ֆիլտռում, գ) պղնձի և երկաթի խարտուքներից-մագնիսոի միջոցով, դ) ջրից և բենզինից կազմված խառնուրդներ-բաժանիչ գագարի միջոցով:
   Ինչպե՞ս բաժանել նյութերն այդ խառնուրդներից:

• Ինչ է ավատը:Ինչու էր միջնադարյան հասրակությունը կոչվում ավատատիրական:

Մասնավոր հողային կալվածքը կոչվում էր ավատ, դրա պատճառով միջնադարյան հասարակությունը հայտնի է ավատատիրական  անունով:

• Թվարկեք վաղ միջնադարի Հայաստանում հողատիրության հիմնական ձևերը:

Համայնական հողատիրություններ

Հայրենական կամ հայրենիք

Պարգևանք

• Ով էր Հայաստանի ամենախոշոր հողատերը:

Թագավորը

• Ինչպես էին կոչվում ժառանգաբար փոխանցվող հողային տիրույթները:

Հայրենական կամ հայրենիք

• Ինչ է աստիճանակարգությունը

Ենթակայության համակարգ

• Հայաստանում ավատատիրական ենթակայության ինչ է սկզբունք էր գործում:
• Ինչ դասերից էր կազմված ավատատրական հասարակությունը Հայաստանում:

Ազատ և անազատ

• Վերհիշեք,որտեղ,երբ, ով է կազմավորել Ֆրանկական թագավորությունը

Հյուսիսային Գալլիայում  Քլոդվիգի կողմից

• Ինչու էին Մերովինգներին անվանում ծույլ թագավորներ

Նրանք պահպանում էին թագավորական տիտղոսը, բայց իշխանություն չունեին:

• Ով էր Կարոլինգների արքայատոհմի հիմնադիրը

Կարլոս Մեծը

• Ինչու էր Կարլոս Մեծը իրեն համարում Արևմտահռոմեական կայսրության ժառանգորդ
• Երբ է կնքվել Վերդենի դաշնագիրը:Որ պետությունների առաջացման հիմք դարձավ այն:

843թ.: Այն դարձավ Ֆրանսիայի, Իտալիայի, Գերմանիայի առաջացման հիմքը

• Որ մշակույթների համադրումից առաջացավ Կարոլինգյան վերածննդի մշակույթը:

Անտիկ քրիստոնեական և բարբարոսական

Ստեղծագործական աշխատանք

• Բնութագրեք Կար;ոս ՄԵծին:Փորձեք ինքնուրույն պատկերել նրան: Հայոց արքաներից ում եք նմանեցնում Կարլոս Մեծին:Հիմնավորեք ձեր պատասխանը:

Մենք այսօր կատարեցինք երկու հետաքրքիր փորձ

1փորձ

Մենք խառնեցինք 20մլ ջրին շաքարավազ և ստացանք համասեռ խառնուրդ։ Հետո ավելացրեցինք ավազ և ստացանք անհամասեռ խարնուրդ։ Թղթյա ֆիլտրի օգնությամբ մենք առաձնացրեցինք ավազը ջրից։

2փորձ

Մենք ջրին խառնեցինք թեփ և խառտված երկաթ։ Երկար ժամանակ փորձեցինք խառնել բայց նյութերը չխառնվեցին` ստացանք անհամասեռ խառնուրդ երկաթը հայտնվեց տարողության ներքևում, թեփը` վերևում, իսկ ջուրը իրենց մեջտեղում։