Category: Աշխարհագրություն 9

Արարատի մարզ, Արմավիրի մարզ

Դասի հղումը

Դիտել տեսանյութը

Պատասխանել հարցերին

1.Գնահատե’լ Արարատի և Արմավիրի մարզերի աշխարհագրական դիրքերը:
Արարատի և Արմավիրի մարզերը գտնվում են Հայաստանի արևմտյան և հարավ-արևմտյան մասում՝ Արարատյան դաշտում, ինչը շատ նպաստավոր աշխարհագրական դիրք է։ Դրանք մոտ են մայրաքաղաք Երևան-ին, ունեն զարգացած տրանսպորտային կապեր և գտնվում են միջազգային ճանապարհների վրա։ Արարատի մարզ-ը սահմանակից է Թուրքիային և մասամբ Նախիջևանին, իսկ Արմավիրի մարզ-ը սահմանակից է Թուրքիային։ Այս դիրքը նպաստում է տնտեսական կապերին, գյուղատնտեսության զարգացմանը և շուկաների հասանելիությանը։

2.Բնութագրե’լ 2 մարզերի բնական պայմանները: Նշե’լ ընդհանուր և տարբերիչ գծերը:
Երկու մարզերն էլ գտնվում են Արարատյան դաշտում, ունեն տաք, չոր կլիմա, երկար արևոտ օրեր և բերրի հողեր, ինչը շատ նպաստավոր է գյուղատնտեսության համար։ Երկուսն էլ ունեն ոռոգման համակարգեր։ Տարբերությունն այն է, որ Արարատի մարզում կլիման ավելի շոգ և չոր է, իսկ Արմավիրում՝ համեմատաբար մեղմ։ Արարատի մարզում կան նաև ավելի աղակալած հողեր որոշ հատվածներում, իսկ Արմավիրում հողերը համեմատաբար ավելի բարենպաստ են մշակության համար։

3.Արարատի և Արմավիրի մարզերը տարաբնակեցման ի՞նչ բնորոշ գծեր ունեն:
Երկու մարզերում էլ բնակչությունը խիտ է և հիմնականում բնակվում է գյուղերում։ Տարաբնակեցումը համեմատաբար համաչափ է, քանի որ տարածքը հարթ է և հարմար բնակեցման համար։ Քաղաքները քիչ են, բնակչության մեծ մասը զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ։ Բնակավայրերը հիմնականում գտնվում են ոռոգվող տարածքներում։

4.Նշե’լ մարզերի գյուղատնտեսության և արդյունաբերության գլխավոր ճյուղերը:
Երկու մարզերում գյուղատնտեսությունը զարգացած է։ Հիմնական ճյուղերն են խաղողագործությունը, պտղաբուծությունը, բանջարաբուծությունը և հացահատիկի մշակությունը։ Զարգացած է նաև անասնապահությունը։ Արդյունաբերությունից զարգացած են սննդի արդյունաբերությունը՝ գինեգործություն, կոնյակի արտադրություն, պահածոների արտադրություն։ Արմավիրի մարզում կա նաև էներգետիկա (ատոմակայան), իսկ Արարատի մարզում՝ շինանյութերի արտադրություն (ցեմենտ, քարերի մշակություն)։

Պարտադիր դիտե’լ տեսանյութերը

Տեսանյութ’ՀՀ սպասարկման ոլորտը

Տեսանյութ’ ՀՀ տրանսպորտը

Դաս Արագածոտնի մարզ

Դիտել տեսանյութը

Դասի հղումը

Պատասխանել հարցերին

1.Գնահատե’լ Արագածոտնի մարզի զարգացման բնական նախադրյալները:
Արագածոտնի մարզը ունի բարենպաստ բնական նախադրյալներ զարգացման համար։ Այն գտնվում է Արագած լեռան շուրջ, ինչը ապահովում է ջրային ռեսուրսներ։ Մարզում կա բարձրությունների մեծ տարբերություն, որի պատճառով կլիման բազմազան է։ Հովիտներում հողերը բերրի են և նպաստում են բուսաբուծությանը, իսկ լեռնային տարածքներում կան լայն արոտավայրեր, որոնք հարմար են անասնապահության համար։ Միևնույն ժամանակ լեռնային ռելիեֆը որոշ դեպքերում դժվարացնում է տրանսպորտն ու հողագործությունը։

2.Ինչպիսի՞ն է Արագածոտնի մարզի տարաբնակեցման արդի պատերը:
Արագածոտնի մարզում տարաբնակեցումը անհամաչափ է։ Բնակչությունը հիմնականում կենտրոնացած է հովիտներում և ճանապարհների հարակից տարածքներում։ Լեռնային գյուղերը քիչ բնակչություն ունեն։ Քաղաքային բնակչությունը փոքր է, հիմնական քաղաքը Աշտարակն է։ Ընդհանուր առմամբ գերակշռում է գյուղական բնակչությունը։

3.Որո՞նք են Արագածոտնի մարզի տնտեսության բնորոշ գծերը:
Մարզի տնտեսության հիմնական ճյուղը գյուղատնտեսությունն է։ Զարգացած են բուսաբուծությունը և անասնապահությունը։ Կա նաև սննդի արդյունաբերություն՝ գինեգործություն և պահածոների արտադրություն։ Երևանին մոտ գտնվելը նպաստում է ապրանքների իրացմանը։ Արդյունաբերությունը համեմատաբար թույլ է զարգացած, բայց կան որոշ ձեռնարկություններ։ Վերջին տարիներին զարգանում է նաև տուրիզմը։

4.Բացարե’լ Արագածոտնի մարզի գյուղատնտեսության մասնագիտացման ներքին տարբերությունները:
Գյուղատնտեսության մասնագիտացման տարբերությունները պայմանավորված են բնական պայմաններով։ Լեռնային տարածքներում հիմնականում զարգացած է անասնապահությունը, քանի որ կան արոտավայրեր։ Նախալեռնային և հովտային գոտիներում զարգացած է բուսաբուծությունը՝ հացահատիկի, խաղողի և մրգերի մշակություն։ Այսպիսով, բարձրադիր վայրերում գերակշռում է անասնապահությունը, իսկ ցածրադիր հատվածներում՝ բուսաբուծությունը։

Դասի հղումը

Պատասխանել հարցերին

1.Ի՞նչ փոփոխություն է կրել գյուղատնտեսական արտադրության կազմակերպումը խորհրդային և հետխորհրդային տարիներին:
Հայաստանում կիրառվող մելորացիայի հիմնական տեսակներն են ոռոգումային մելորացիան, դրենաժային մելորացիան, աղազերծումը և հողապաշտպան անտառապատումը։ Այս միջոցառումները նպատակ ունեն բարելավել հողի որակը, բարձրացնել բերրիությունը և կանխել հողի վատացումը։

2.Գնահատե’լ գյուղատնտեսության դերը ՀՀ տնտեսության մեջ:
Գյուղատնտեսությունը կարևոր ճյուղ է․ ապահովում է սնունդ, զբաղվածություն և հումք արդյունաբերության համար, բայց կախված է բնական պայմաններից։

3.Նշե’լ գյուղատնտեսության մասնագիտացած ճյուղերը, որոնք ունեն արտահանման նշանակություն:
ՀՀ գյուղատնտեսության մեջ արտահանման նշանակություն ունեն խաղողագործությունը և գինեգործությունը, մրգաբուծությունը (հատկապես ծիրան, դեղձ, խնձոր), բանջարաբուծությունը, ծխախոտագործությունը, ինչպես նաև մասամբ անասնապահական արտադրանքը՝ միսը և կաթնամթերքը։

4.Ինչպիսի՞ն է ՀՀ հողային ֆոնդի կառուցվածքը,որտե՞ղ են տարածված խոշոր հողատարածությունները:
ՀՀ հողային ֆոնդը կազմված է գյուղատնտեսական, անտառային, բնակավայրերի և այլ հողերից։ Խոշոր գյուղատնտեսական տարածքները Արարատյան դաշտում, Արմավիրում, Շիրակում են։

5.Նշե’լ Հայաստանի մելորացիայի հիմնական տեսակները:
Հայաստանում կիրառվող մելորացիայի հիմնական տեսակներն են ոռոգումային մելորացիան, դրենաժային մելորացիան, աղազերծումը և հողապաշտպան անտառապատումը։ Այս միջոցառումները նպատակ ունեն բարելավել հողի որակը, բարձրացնել բերրիությունը և կանխել հողի վատացումը։

Դասի հղումը

Պատասխանել հարցերին

1.Բնութագրե’լ են գնահատե’լ հայաստանի թեթեւ արդյունաբերության զարգացումը:Հայաստանում թեթև արդյունաբերությունը համարվում է հին ճյուղ: Այն զարգացման երկար ճանապարհ է անցել՝ տնայնագործական բնույթից հասնելով խոշոր արտադրական համալիրների: Ներկայումս ոլորտը գնահատվում է որպես ռազմավարական նշանակություն ունեցող ճյուղ, որտեղ կատարվում են զգալի ներդրումներ և իրականացվում է տեխնիկական արդիականացում:

2.Բնութագրե’լ թեթեւ արդյունաբերության տեղը երկրի տնտեսության մեջ:
Թեթև արդյունաբերությունը կարևոր տեղ է զբաղեցնում Հայաստանի տնտեսական համակարգում, քանի որ այն աշխատատար ճյուղ է և լուծում է սոցիալական կարևոր խնդիրներ։ Այն ապահովում է բնակչության զբաղվածությունը, հատկապես կանանց շրջանում, և նպաստում է մարզերի համաչափ զարգացմանը, քանի որ կարի ու տեքստիլի ֆաբրիկաները սփռված են հանրապետության տարբեր քաղաքներում։ Բացի այդ, ճյուղն ունի արտահանման կողմնորոշում և զգալի ներդրում ունի երկրի համախառն ներքին արդյունքի (ՀՆԱ) ձևավորման ու արտարժութային մուտքերի հարցում։

3.Նկարագրե’լ թեթեւ արդյունաբերության ճյուղային կառուցվածքը:
Թեթև արդյունաբերության կառուցվածքը բավականին բազմազան է և բաղկացած է մի քանի ենթաճյուղերից։ Առաջատար ուղղություններն են տեքստիլ արտադրությունը, որն ընդգրկում է գործվածքների ու թելերի ստացումը, և կարի արդյունաբերությունը, որն այսօր ամենազարգացածն է։ Կառուցվածքի մեջ կարևոր դեր ունեն նաև տրիկոտաժի, գուլպեղենի, կաշվի վերամշակման և կոշիկի արտադրությունները։ Առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում գորգագործությունը, որը համատեղում է արդյունաբերական արտադրությունն ու ազգային մշակութային ավանդույթները։

4.Գնահատե’լ նորագույն ճյուղերը, դրանց դերը և տեղը համաշխարհային տնտեսության մեջ:
Արդյունաբերության նորագույն ճյուղերը, ինչպիսիք են էլեկտրոնիկան, ռոբոտաշինությունը, կենսատեխնոլոգիան և լազերային տեխնիկան, հանդիսանում են ժամանակակից համաշխարհային տնտեսության շարժիչ ուժը։ Դրանք գիտատար ճյուղեր են, որոնք պահանջում են ոչ թե շատ հումք կամ էներգիա, այլ բարձրակարգ մասնագետներ և գիտական հայտնագործություններ։ Այս ճյուղերը փոխում են աշխարհի տնտեսական պատկերը՝ բարձրացնելով արտադրողականությունը և հնարավորություն տալով զարգացած երկրներին պահպանել իրենց առաջատար դիրքերը միջազգային շուկայում։

5.Նշե’լ տեղեկատվական տեխնոլոգիաների հիմնական ուղղությունները:
Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների (ՏՏ) ոլորտը Հայաստանում զարգանում է մի քանի հիմնական ուղղություններով։ Դրանց թվում են ծրագրային ապահովման մշակումը, կիսահաղորդիչների նախագծումը և համակարգչային գրաֆիկան։ Լայն տարածում ունեն նաև արհեստական բանականության տեխնոլոգիաները, բջջային հավելվածների ստեղծումը, կիբերանվտանգության համակարգերի մշակումը և ֆինանսական տեխնոլոգիաները (FinTech)։ Այս ուղղությունները հնարավորություն են տալիս Հայաստանին ինտեգրվել համաշխարհային տեխնոլոգիական շուկային և դառնալ տարածաշրջանային տեխնոլոգիական կենտրոն։

Դաս 35 և 36

Մեքենաշինություն և քիմիական արդյունաբերություն

Դասի հղումը

1.Ի՞նչ տեղ է գրավում մեքենաշինությունը Հայաստանի տնտեսության մեջ:
Մեքենաշինությունը Հայաստանում կարևոր արդյունաբերական ճյուղերից է, սակայն համեմատաբար փոքր ծավալ ունի։ Այն ապահովում է տեխնիկայի, սարքավորումների և որոշ արդյունաբերական մասերի արտադրություն, ինչպես նաև նպաստում է տնտեսության տեխնոլոգիական զարգացմանը։

2.Նշե’լ Հայաստանի մեքենաշինություն գլխավոր ճյուղերը:
Հայաստանի մեքենաշինության գլխավոր ճյուղերն են՝

հաստոցաշինություն (սահմանափակ չափով)

սարքաշինություն (սարքերի և գործիքների արտադրություն)

էլեկտրատեխնիկական արդյունաբերություն

ռադիոէլեկտրոնիկա

սարքավորումների նորոգում և հավաքում

3.Ի՞նչ նախադրյալներ կային Հայաստանի քիմիական արդյունաբերություն բազմակողմանի և արագ զարգացումը համար:
Քիմիական արդյունաբերության զարգացման համար նպաստել են՝

զարգացած տրանսպորտային կապերը

օգտակար հանածոների առկայությունը

էներգետիկ ռեսուրսների օգտագործումը

գիտատեխնիկական կադրերի պատրաստվածությունը

արդյունաբերական պահանջարկը

4.Բմութագրե’լ Հայաստանում ձևավորված քիմիական արդյունաբերություն գլխավոր արտադրական համալիրները:

Հայաստանի քիմիական արդյունաբերության գլխավոր կենտրոններն են եղել՝

Հրազդան (արդյունաբերական քիմիայի որոշ ուղղություններ)

Երևան (քիմիական և կենցաղային քիմիա)

Վանաձոր (քիմիական մանրաթելեր, պարարտանյութեր)

Ալավերդի (քիմիական արտադրության որոշ տեսակներ մետալուրգիայի հետ կապով)

Հայաստանի Հանրապետության առավել հզոր էլեկտրակայանները

Դաս 33;34

Վառելիքաէներգետիկ համալիրը և Մետալուրգիական արդյունաբերությունը

Դասի հղումը

Պատասխանել հարցերը

1.Ի՞նչ է իրենից ներկայացնում վառելիքաէներգետիկ համալիրը:
Վառելիքաէներգետիկ համալիրը տնտեսության այն ճյուղերի ամբողջությունն է, որը զբաղվում է վառելիքի արդյունահանմամբ, մշակմամբ և էլեկտրաէներգիայի արտադրությամբ ու բաշխմամբ՝ ապահովելով երկրի էներգետիկ պահանջները։

2.Ինչպիսի՞ն է ՀՀ էլեկտրաէներգիայի կառուցվածքը,թվել առավել հզորները:
Հայաստանում էլեկտրաէներգիան արտադրվում է ջերմաէլեկտրակայաններում, ատոմային էլեկտրակայանում, հիդրոէլեկտրակայաններում և վերականգնվող աղբյուրներով։ Ամենահզորներն են Մեծամորի ատոմակայանը, Երևանի և Հրազդանի ջերմաէլեկտրակայանները, ինչպես նաև Սևան-Հրազդան և Որոտան հիդրոէներգետիկ համակարգերը։

3.Ինչպիսի՞ հեռանկարներ ունի ՀՀ վառելիքաէներգետիկ համալիրի զարգացումը:
ՀՀ վառելիքաէներգետիկ համալիրը ունի զարգացման լավ հեռանկարներ՝ հատկապես արևային և քամու էներգիայի ոլորտում, ինչպես նաև նոր ատոմակայանի կառուցման և էներգախնայող տեխնոլոգիաների կիրառման ուղղությամբ, ինչը կնպաստի էներգետիկ անկախության բարձրացմանը։

4.Նշե’լ մետալուրգիայի դերը ՀՀ տնտեսության մեջ:
Մետալուրգիան կարևոր դեր ունի ՀՀ տնտեսության մեջ, քանի որ ապահովում է արդյունաբերության համար անհրաժեշտ հումք, նպաստում է արտահանմանը, ստեղծում է աշխատատեղեր և ապահովում արտարժույթի ներհոսք։

5.Ի՞նչ ենթաճյուղերից է բաղկացած ՀՀ մետալուրգիական արդյունաբերությունը:
ՀՀ մետալուրգիական արդյունաբերությունը բաղկացած է սև և գունավոր մետալուրգիայից, սակայն առավել զարգացած է գունավոր մետալուրգիան՝ պղնձի, մոլիբդենի և ոսկու արտադրությամբ։

6.Բնութագրե’լ ՀՀ մետալուրգիական արդյունաբերության զարգացման բնական և տնտեսական նախադրյալները:
Մետալուրգիայի զարգացման համար Հայաստանում կան նպաստավոր բնական և տնտեսական նախադրյալներ, ինչպիսիք են հանքային հարուստ պաշարները, էներգետիկ ռեսուրսների առկայությունը, աշխատուժը, տրանսպորտային կապերը և արտահանման հնարավորությունները։

Մարտի 16_20

Դաս Արդյունաբերությունը: Ընդհանուր բնութագիրը: Ճյուղային կառուցվածքը

Դասի հղումը

Պատասխանել հարցերին

1.Հայաստանի արդյունաբերությունը ե՞րբ է սկսել ձեւավորել որպես առանձին ճյուղ:

Հայաստանի արդյունաբերությունը սկսել է ձևավորվել որպես առանձին ճյուղ 19-րդ դարի վերջում և առավել ակտիվ զարգացել է 20-րդ դարի սկզբից։ Խորհրդային ժամանակաշրջանում այն դարձել է տնտեսության կարևոր և առաջատար ճյուղերից մեկը։

2.Նշել այն գործոնները, որոնց ազդեցությամբ արդյունաբերությունը դարձավ Հայաստանի տնտեսության առաջատար ճյուղ:

Արդյունաբերության առաջատար դառնալու վրա ազդել են բնական ռեսուրսների առկայությունը, աշխատուժի բավարար քանակը, տրանսպորտի զարգացումը, էներգետիկայի զարգացումը, պետական ներդրումները և շուկաների առկայությունը։

3.Որո՞նք են արդյունաբերության բնութագրող հիմնական վիճակագրական ցուցանիշները:

Արդյունաբերությունը բնութագրող հիմնական վիճակագրական ցուցանիշներն են արտադրանքի ընդհանուր ծավալը, արտադրանքի արժեքը, աշխատողների թիվը, արտադրության աճի տեմպերը և ձեռնարկությունների քանակը։

4.Բնութագրե’լ ՀՀ արդյունաբերության արդի կառուցվածքն ըստ տնտեսական արտադրական գործունեության 3 խմբի:

Հայաստանի Հանրապետության արդյունաբերության արդի կառուցվածքը բաժանվում է երեք խմբի։ Առաջինը հանքարդյունաբերությունն է, որը զբաղվում է օգտակար հանածոների արդյունահանմամբ։ Երկրորդը մշակող արդյունաբերությունն է, որը ներառում է հումքի վերամշակումը և տարբեր արտադրատեսակների արտադրությունը։ Երրորդը էլեկտրաէներգիայի, գազի և ջրի մատակարարումն է, որը ապահովում է տնտեսության և բնակչության էներգետիկ ու կոմունալ պահանջները։

Դասի հղումը

Դիտել տեսանյութը

Պատասխանել հարցերին

1.Գնահատե’լ Երեւանի աշխարհագրական դիրքը:
Երևանը գտնվում է Հայաստանի կենտրոնական մասում՝ Արարատյան դաշտի հյուսիսային ափին, Հրազդան գետի մոտ։ Նրա աշխարհագրական դիրքը շատ կարևոր է, քանի որ քաղաքը կապում է Հայաստանի բոլոր մարզերը, հանդիսանում է երկրի քաղաքական, տնտեսական, մշակութային և գիտական կենտրոնը։ Երևանը կենտրոնում գտնվելով՝ դառնում է տնտեսական ու տրանսպորտային ցանցի հանգույց, որտեղ հեշտ է կազմակերպել ապրանքների և մարդկանց փոխադրումը։ Նրա դիրքը նպաստում է նաև զբոսաշրջության զարգացմանը, քանի որ մայրաքաղաքից հեշտ է հասնել Հայաստանի պատմական ու բնական հուշարձաններին։

2.Բնութագրե’լ Երեւանի բնական պայմաններն ու ռեսուրսները:
Երևանը գտնվում է ցամաքային կլիմայական գոտում։ Ամառները տաք և չոր են, իսկ ձմեռները համեմատաբար սառն և թույլ ձնառատ։ Քաղաքը տեղակայված է Արարատյան դաշտում և շրջապատված փոքր լեռնաշղթաներով։ Հրազդան գետը ապահովում է ջրամատակարարումը և հիդրոէներգիա, իսկ հողային և բնական ռեսուրսները նպաստում են գյուղատնտեսական արտադրության զարգացմանը։ Երևանի բնական պայմանները և ռեսուրսները օգնում են զարգացնել արդյունաբերությունը, գյուղատնտեսությունը և ծառայություններն այս տարածքում։

3.Որո՞նք են Երեւանի բնակչության թվի արագ աճի պատճառները:
Երևանի բնակչության արագ աճը պայմանավորված է մի շարք պատճառներով։ Առաջինը՝ ներգաղթը Հայաստանի մարզերից, երբ մարդիկ գալիս են մայրաքաղաք՝ աշխատանք գտնելու և ավելի լավ կյանք ունենալու նպատակով։ Երկրորդը՝ արդյունաբերության կենտրոնացումը Երևանում, որտեղ բացվել են գործարաններ և ձեռնարկություններ, որոնք ապահովում են աշխատատեղեր։ Երրորդը՝ կրթական և գիտական կենտրոնների զարգացումը, քանի որ մայրաքաղաքում գտնվում են համալսարաններ, ուսումնական կենտրոններ և գիտական հաստատություններ։ Չորրորդը՝ տնտեսական և ծառայողական հնարավորությունները, ինչպես բանկային, առևտրային և առողջապահական ոլորտները, որոնք ներգրավում են մարդկանց։ Հենց այս գործոնների շնորհիվ Երևանը Հայաստանի ամենաբնակեցված քաղաքն է՝ մոտ 1,1 միլիոն բնակիչ (2024թ.), և բնակչությունը շարունակում է աճել։

4.Թվարկե’լ Երեւանի արդյունաբերության ավանդական և նոր ճյուղերը:
Ավանդական արդյունաբերություն

Քիմիական արդյունաբերություն՝ պլաստմասսա, սինթետիկ նյութեր, դեղագործական արտադրանք։
Մեքենաշինություն և մետաղագործություն՝ մեքենաներ, սարքավորումներ, մետաղական մասեր։
Տրանսպորտային սարքավորումների արտադրություն՝ ավտոմեքենաներ և էլեկտրական սարքեր։
Սննդարդյունաբերություն՝ գինեգործություն, հացաբուլկեղենի և կոնդիտերի արտադրություն։

Նոր ու զարգացող ճյուղեր

Էկո‑տեխնոլոգիաներ և նոր էներգիա՝ վերականգնվող էներգիայի օգտագործում և էկոլոգիապես մաքուր արտադրություններ։

Տեխնոլոգիական և IT ոլորտներ՝ ծրագրավորում, նորարարական լուծումներ, ստարտափներ։

Ծառայություններ՝ ֆինանսներ, բանկային համակարգ, առևտրային և բարձր տեխնոլոգիաների կենտրոններ։

Դաս 28 Խոշոր քաղաքները

Դասի հղումը

Պատասխանել հարցերին

1.ՀՀ քաղաքներն ի՞նչ խմբերի են բաժանվում ըստ աշխատանքի աշխարհագրական բաժանման իրենց։
Հայաստանի քաղաքները բաժանվում են արդյունաբերական, ծառայությունների և խառը տեսակի. Արդյունաբերական քաղաքներում հիմնական աշխատանքը կապված է գործարանների, արտադրության և տեխնոլոգիական ոլորտների հետ, օրինակ Երևան և Գյումրի. Ծառայությունների քաղաքներում աշխատանքի մեծ մասը ծառայություններ են, առևտուր, ֆինանս և զբոսաշրջություն. Խառը քաղաքներում միաժամանակ զարգացած են փոքր արտադրություն և ծառայություններ, օրինակ Վանաձոր և Արտաշատ.

2.Գյումրու զարգացման տարբեր փուլերում ի՞նչ գործոններ էին նպաստել կամ խանգարել նրա տնտեսական վերելքին:
19–20-րդ դարասկզբին Գյումրու զարգացումն նպաստում էին ռազմավարական դիրքը, լավ տրանսպորտային կապերը և ռուսական կայսրության աջակցությունը, իսկ խանգարում էին պատերազմների վտանգը և երկրաշարժերը. Խորհրդային շրջանում քաղաքի տնտեսական վերելքին նպաստում էին գործարանների և զինագործարանների կառուցումը, պետական ներդրումները և աշխատուժի կենտրոնացումը, իսկ խանգարում էին տնտեսության կենտրոնացումը միայն որոշ ոլորտներում և նորարարության սահմանափակ հնարավորությունները. Անկախ Հայաստանի տարիներին որոշ ոլորտներում նպաստում էին արտաքին ներդրումները և ձեռներեցության աճը, իսկ խանգարում էին ֆինանսական ճգնաժամը, արտագաղթը և ենթակառուցվածքների վատթարացումը.

3. Ուրվագծային քարտեզ վրա նշել մարզերն ու խոշոր քաղաքները։

Դասի հղումը

Պատասխանել հարցերին

1.Ինչպիսի՞ն է ՀՀ բնակչության միջին խտությունը: Ինչպե՞ս է այն փոխվել տարիների ընթացքում:
ՀՀ միջին բնակչության խտությունը մոտ 100 մարդ/քառ. կմ է. այն վերջին տարիներին մի փոքր նվազել է արտագաղթի և ծնելիության անկման պատճառով. քաղաքներում խիտ է, լեռնային և գյուղական շրջաններում նոսր.

2.Նկարագրե’լ ՀՀ բնակչության տեղաշխումն ըստ վարչական մարզերի վերընթաց գոտիների:
Խիտ բնակված մարզեր են Երևան, Արարատի, Արագածոտնի, Արմավիրի և Շիրակի մարզերը. նոսր բնակված մարզեր են Սյունիքի, Վայոց ձորի և Տավուշի մարզերը. հիմնական պատճառներն են ռելիեֆը, կլիման և տնտեսական հնարավորությունները.

3.Նշե’լ ՀՀ քաղաքների տիպեր ըստ մարդաշատության:
Մեծ քաղաքներ (>100 000 մարդ) են Երևան, Գյումրի և Վանաձոր. միջին քաղաքներ (20 000–100 000 մարդ) են Հրազդան, Արմավիր, Աբովյան. փոքր քաղաքներ (<20 000 մարդ) են Կապան, Մարտունի, Վայք.

4.Քարտեզի վրա նշել խտաբնակ մարզերը: