Category: Իրավունք 9

Մայիսի 5-10
Պատրաստվե՛ք դաս-քննարկման՝
Թեմա՝ Մարդու՝ խաղաղ հավաքներին մասնակցելու սահմանադրական իրավունքը․Օգտակար նյութեր՝
ՀՀ Սահմանադրություն«Հավաքների ազատության մասին» ՀՀ օրենքը

Հոդված 16.

1. Չափահաս դարձած տղամարդիկ ու կանայք իրավունք ունեն, առանց ռասայական, ազգային ու կրոնական պատկանելության հատկանիշների որևէ սահմանափակման, ամուսնանալու և ընտանիք կազմելու: Նրանք օգտվում են նույն իրավունքներից ամուսնանալու պահին, ամուսնության ընթացքում և ամուսնալուծության դեպքում:

2. Ամուսնությունը կարող է կայանալ միայն ամուսնացող երկու կողմերի ազատ ու լիակատար համաձայնության դեպքում:

3. Ընտանիքը հանդիսանում է հասարակության բնական ու հիմնական բջիջը և ունի հասարակության ու պետության կողմից պաշտպանության իրավունք:

Հոդված 25.

1. Յուրաքանչյուր ոք իրավունք ունի այնպիսի կենսամակարդակի, ներառյալ սնունդը, հագուստը, բնակարանը, բժշկական խնամքը և սոցիալական անհրաժեշտ սպասարկումը, որն անհրաժեշտ է իր և իր ընտանիքի առողջությունն ու բարեկեցությունը պահպանելու համար, և գործազրկության, հիվանդության, հաշմանդամության, այրիանալու, ծերության կամ իր կամքից անկախ ապրուստի միջոցներից զրկվելու դեպքում` ապահովելու իրավունք:

2. Մայրությունն ու մանկությունը տալիս են առանձնահատուկ խնամքի և օգնության իրավունք: Ամուսնությունից կամ արտաամուսնական կապից ծնված բոլոր երեխաները պետք է օգտվեն սոցիալական միանման պաշտպանությունից:

Ապրիլի 20-26
Պատրաստվե՛ք դաս-քննարկման՝
Թեմա 16․ Զանգվածային լրատվության միջոցները և մարդու իրավունքները /էլ․ դասագիրք, էջ 82-86/․
Լրացուցիչ նյութեր՝
Մարդու իրավունքների լուսաբանումը Հայաստանյան ԶԼՄ-ներում
ՀՀ օրենքը Զանգվածային լրատվության մասին

Առաջադրանք
1․ Լրատվության ի՞նչ միջոցներից եք ավելի շատ օգտվում /հեռուստատեսություն, թերթեր, ամսագրեր, համացանց, այլ աղբյուր/։ Ինչո՞վ է լրատվության այդ աղբյուրը նախընտրելի։
Ես ամենաշատը օգտվում եմ համացանցից (Telegram, լրատվական կայքեր), քանի որ այն հնարավորություն է տալիս լուրերը ստանալ ակնթարթորեն և մի քանի աղբյուրից միաժամանակ: Այն նախընտրելի է իր օպերատիվության և ազատ ընտրության հնարավորության համար:

2․ Փորձե՛ք պարզաբանել, թե որոնք են համացանցային լրատվության դրական և բացասական կողմերը։ Հիմնավորե՛ք Ձեր տեսակետը օրինակներով /բլոգային աշխատանք/․
Դրական. Տեղեկատվության արագ տարածումը և հասանելիությունը: Ցանկացած մարդ կարող է բարձրաձայնել իր խնդիրը և հետադարձ կապ ստանալ:
Բացասական. Կեղծ լուրերի տարածումը, որոնք կարող են մոլորեցնել կամ խուճապ առաջացնել: Օրինակ՝ սենսացիոն, բայց չստուգված վերնագրերը հաճախ իրականությանը չեն համապատասխանում: Ուստի կարևոր է լուրերը ստուգել պաշտոնական աղբյուրներով:

Պատրաստվե՛ք դաս-քննարկման՝
Թեմա 17․ ՄԱԿ-ի և միջազգային այլ կառույցների դերը ժողովրդավարության կայացման գործումա/ Միավորված ազգերի կազմակերպության ստեղծումը, նպատակները, կանոնադրությունը
բ/ Եվրոպական ինտեգրման պատմական նախադրյալներ /էլ․ դասագիրք, էջ 31-38/․
Լրացուցիչ նյութեր՝
Միավորված ազգերի կազմակերպություն․ ՀՀ ԱԳՆ կայք
ՄԱԿ-ը Հայաստանում
Միավորված ազգերի կազմակերպության մանկական հիմնադրամ

Ապրիլի 1-5
Պատրաստվե՛ք դաս-քննարկման՝
Թեմա 14/1․ Հանրային քաղաքականություն։ Հասկացությունը, մասնակիցները, գործընթացը, հիմնախնդիրները․
ա/ Հանրային քաղաքականության հասկացությունը, գործընթացի քայլերը /էլ․ դասագիրք, էջ 39-57/

Առաջադրանք
1․ Կատարե՛ք ամփոփիչ գործնական աշխատանքը /Գլուխ 2․ էջ 53-55/․բլոգային աշխատանք․

ՀՔ-ն պետության նպատակաուղղված գործողությունների ծրագիրն է՝ ուղղված հանրային խնդիրների լուծմանը (օրինակ՝ անվտանգություն, կրթություն, բնապահպանություն)։ Այն միայն օրենքը չէ, այլ դրա կիրառման ողջ ընթացքը։

Պատրաստվե՛ք դաս-քննարկման՝
Թեմա 13/2․Ընտրություններ.
գ/ Ընտրական տեղամասեր և տեղամասային կենտրոններ
դ/ Ընտրությունը և կուսակցությունները /էլ․ դասագիրք, էջ 16-23/․
Օգտակար հղումներ՝
-ՀՀ Սահմանադրություն
-ՀՀ ընտրական օրենսգիրք

Առաջադրանք
1․ Բավարա՞ր եք համարում ընտրությունների հրապարակայնության աստիճանը մեր երկրում /բլոգային աշխատանք/․

Հայաստանում ընտրությունների հրապարակայնության աստիճանը համարում եմ բավարար, քանի որ գործում են թափանցիկության հստակ մեխանիզմներ։ Տեղամասերում տեղադրված տեսախցիկները թույլ են տալիս ուղիղ եթերով հետևել քվեարկությանն ու հաշվարկին, իսկ դիտորդների ու լրագրողների ներկայությունը բացառում է գաղտնի գործողությունները։ Կարևոր է նաև այն, որ քվեարկությունից հետո ստորագրված ցուցակները հրապարակվում են, ինչը կանխում է կրկնակի քվեարկությունը։ Թեև տեխնիկական թափանցիկությունը բարձր է, դեռևս կան խնդիրներ ընտրողների վրա անուղղակի ճնշումների հետ, ինչը պահանջում է ավելի մեծ հանրային վերահսկողություն։

Մարտի 4-7
Պատրաստվե՛ք դաս-քննարկման՝
Թեմա 13/1․Ընտրություններ.
ա/ Ի՞նչ է ընտրությունը
բ/ Ընտրողները և ժողովրդավարությունը /էլ․ դասագիրք, էջ 16-23/․
Օգտակար հղումներ՝
-ՀՀ Սահմանադրություն
-ՀՀ ընտրական օրենսգիրք

Առաջադրանք
1․ Բացատրե՛ք հետևյալ հասկացությունների նշանակությունը․
ա/ ընդհանուր ընտրական իրավունք
բ/ հավասար ընտրական իրավունք
գ/ ուղղակի ընտրական իրավունք
դ/ գաղտնի քվեարկություն /բլոգային աշխատանք/․
1. Ընդհանուր ընտրական իրավունք — Նշանակում է, որ ընտրություններին մասնակցելու իրավունք ունեն տվյալ երկրի բոլոր չափահաս (18 տարին լրացած) քաղաքացիները՝ անկախ ազգությունից, ռասայից, սեռից, կրոնից, կրթությունից կամ սոցիալական վիճակից:

2. Հավասար ընտրական իրավունք — Նշանակում է, որ յուրաքանչյուր ընտրող ունի միայն մեկ ձայնի իրավունք, և բոլոր ընտրողների ձայները հավասարազոր են՝ անկախ նրանց զբաղեցրած դիրքից կամ հարստությունից:

3. Ուղղակի ընտրական իրավունք — Նշանակում է, որ ընտրողներն իրենք են անձամբ և անմիջականորեն քվեարկում այն թեկնածուի կամ կուսակցության օգտին, որին ցանկանում են տեսնել տվյալ պաշտոնում կամ մարմնում:

4. Գաղտնի քվեարկություն — Սա ընտրողի կամահայտնության ազատության երաշխիքն է: Ոչ ոք իրավունք չունի իմանալու կամ վերահսկելու, թե ում օգտին է քվեարկել քաղաքացին, և քվեարկությունը կատարվում է առանձնացված խցիկներում՝ առանց կողմնակի անձանց ներկայության:

Պատրաստվե՛ք դաս-քննարկման՝
Թեմա 12․Շուկայական տնտեսությունը՝ որպես ազատ ձեռնարկատիրության հենասյուն․
ա/ Ազատ շուկայական տնտեսական համակարգի սահմանադրական հիմունքները
բ/ Ազատ ձեռնարկատիրություն
գ/ Գնային համակարգ
դ/ Շուկայական մրցակցություն
ե/ Ձեռներեցություն /էլ․ դասագիրք, էջ 87-94/․
Լրացուցիչ նյութեր՝
Շուկայական տնտեսության մոդելները
ՀՀ օրենքը «Ձեռնարկությունների և Ձեռնարկատիրական գործունեության մասին»
ՀՀ օրենքը «Տնտեսական մրցակցության պաշտպանության մասին»․

Առաջադրանք
1․ Կատարե՛ք գործնական աշխատանք 2-ը /էջ 91-92/՝ բերելով քաղաքացիների, իրավաբանական անձանց, համայնքների և պետության սեփականության օրինակներ։
2․ Օրինակների միջոցով ներկայացրե՛ք, թե ինչպես է մրցակցությունը օգուտ բերում սպառողին /բլոգային աշխատանք/․

Սեփականության օրինակներ ըստ սուբյեկտների

Սուբյեկտ	Օրինակներ
Քաղաքացի	Փոքր խանութ, սրճարան, սելֆի-ստուդիա
Իրավաբանական անձ	Ընկերություն, արտադրամաս, լոգիստիկ ծառայություն
Համայնք	Ջրամատակարարման ծառայություն, աղբահանության բաժին
Պետություն	Փողոցների վերանորոգման գործակալություն, դպրոց, հիվանդանոց

մրցակցությունը օգուտ սպառողին
Օրինակներ․

1.Սմարթֆոնների շուկա
Մի քանի արտադրողներ մրցակցում են՝ առաջարկելով ավելի լավ սարքեր, նոր ֆունկցիաներ և ցածր գին — սպառողը ստանում է որակյալ ապրանք՝ մատչելի գնով։

2.Հացի արտադրություն
Արտադրողները մրցակցում են որակով, տեսակների բազմազանությամբ և գներով — սպառողն ունի ընտրության հնարավորություն, և գնային մակարդակը կարգավորվում է շուկայով։

3.Սննդի կամ հագուստի խանութներ
Խանութները առաջարկում են զեղչեր և հատուկ առաջարկներ — սպառողը շահում է ավելի լավ պայմաններով և կարող է ընտրել լավագույնը։

Եզրակացություն
Շուկայական մրցակցությունը ստիպում է արտադրողներին բարելավել ապրանքներն ու ծառայությունները, պահել գները մրցունակ և ներգրավել նոր հաճախորդներ, ինչը անմիջական օգուտ է տալիս սպառողին։

Պատրաստվե՛ք դաս-քննարկման՝
Թեմա 4․«Քաղաքացիություն» հասկացությունը։Քաղաքացու իրավական կարգավիճակը ՀՀ-ում։ Ակտիվ քաղաքացի /էլ․ դասագիրք, էջ 58-69/․
Օգտակար հղումներ՝
-ՀՀ Սահմանադրություն
-«ՀՀ քաղաքացիության մասին» ՀՀ օրենք
-ՀՀ քաղաքացիական օրենսգիրք

Առաջադրանք
1․ ՀՀ Սահմանադրությունից հանե՛ք այն հոդվածները, որոնք վերաբերում են ՀՀ քաղաքացիությանը։

ՀՀ Սահմանադրության հոդվածները. Քաղաքացիությանն են վերաբերում 
Հոդված 47-ը (քաղաքացիության իրավունք և ձեռքբերում), 
Հոդված 48-ը (ընտրելու իրավունք), 
Հոդված 49-ը (հանրային ծառայության անցնելու իրավունք) և 
Հոդված 54-ը (կուսակցություն ստեղծելու իրավունք)։

2․ Համեմատե՛ք «մարդ» և «քաղաքացի» հասկացությունները։
Մարդ և Քաղաքացի. «Մարդը» ունի բնական իրավունքներ ծնված օրից (օրինակ՝ կյանքի իրավունք), իսկ «Քաղաքացին» ունի իրավական կապ պետության հետ, ինչը նրան տալիս է հատուկ քաղաքական իրավունքներ (ընտրել) և պարտականություններ (բանակ)։

3․ Թվարկե՛ք ակտիվ քաղաքացուն բնորոշ հատկանիշներ։ Իսկ դուք ձեզ համարու՞մ եք ակտիվ քաղաքացի․պատասխանը հիմնավորե՛ք փաստերով /բլոգային աշխատանք/․
Ակտիվ քաղաքացի. Բնորոշ հատկանիշներն են օրինապահությունը, իրազեկվածությունը և համայնքային կյանքին մասնակցելը։ Ես ինձ համարում եմ ակտիվ քաղաքացի, քանի որ մասնակցում եմ դպրոցական ու համայնքային շաբաթօրյակներին և միշտ հետևում եմ սահմանված կանոններին։

Պատրաստվե՛ք դաս-քննարկման՝
Թեմա 11․Պետության դերը տնտեսության մեջ։Պետական բյուջե․
ա/ Պետության կարգավորիչ դերը
բ/ Պետության եկամտի աղբյուրները /էլ․ դասագիրք, էջ 95-101/․

Առաջադրանք
Կատարե՛ք Գործնական աշխատանք 1-ը /էջ 98/ և Գործնական աշխատանք 2-ը /էջ 99/, արդյունքները հրապարակեք բլոգում /բլոգային աշխատանք/․

Պատկերացնենք, որ պետության տարեկան եկամուտները կազմում են 2 տրիլիոն դրամ։

Ծախսերը բաշխվում են հետևյալ կերպ՝

Կրթություն- 20%
Առողջապահություն — 15%
Պաշտպանություն — 25%
Սոցիալական ապահովություն — 30%
Այլ ծախսեր — 10%

Հաշվարկ

Կրթություն — 400 միլիարդ դրամ
Առողջապահություն — 300 միլիարդ դրամ
Պաշտպանություն — 500 միլիարդ դրամ
Սոցիալական ոլորտ — 600 միլիարդ դրամ
Այլ ծախսեր — 200 միլիարդ դրամ

Եզրակացություն
Պետությունը մեծ ուշադրություն է դարձնում սոցիալական ոլորտին և պաշտպանությանը։

Եթե պետության ծախսերը գերազանցում են եկամուտներին, առաջանում է բյուջեի դեֆիցիտ։

Դեֆիցիտի պատճառները կարող են լինել՝

տնտեսական անկում
հարկերի նվազում
մեծ սոցիալական ծրագրեր
պատերազմ կամ արտակարգ իրավիճակ

Դեֆիցիտը հաղթահարելու համար պետությունը կարող է՝

ավելացնել հարկերը
կրճատել ծախսերը
վերցնել վարկեր
զարգացնել տնտեսությունը

Եզրակացություն
Պետական բյուջեի ճիշտ կառավարումը կարևոր է երկրի տնտեսական կայունության համար։