Մանվելյան Շուշան

Պատրաստվե՛ք դաս-քննարկման՝
Թեմա 12․Շուկայական տնտեսությունը՝ որպես ազատ ձեռնարկատիրության հենասյուն․
ա/ Ազատ շուկայական տնտեսական համակարգի սահմանադրական հիմունքները
բ/ Ազատ ձեռնարկատիրություն
գ/ Գնային համակարգ
դ/ Շուկայական մրցակցություն
ե/ Ձեռներեցություն /էլ․ դասագիրք, էջ 87-94/․
Լրացուցիչ նյութեր՝
Շուկայական տնտեսության մոդելները
ՀՀ օրենքը «Ձեռնարկությունների և Ձեռնարկատիրական գործունեության մասին»
ՀՀ օրենքը «Տնտեսական մրցակցության պաշտպանության մասին»․

Առաջադրանք
1․ Կատարե՛ք գործնական աշխատանք 2-ը /էջ 91-92/՝ բերելով քաղաքացիների, իրավաբանական անձանց, համայնքների և պետության սեփականության օրինակներ։
2․ Օրինակների միջոցով ներկայացրե՛ք, թե ինչպես է մրցակցությունը օգուտ բերում սպառողին /բլոգային աշխատանք/․

Սեփականության օրինակներ ըստ սուբյեկտների

Սուբյեկտ	Օրինակներ
Քաղաքացի	Փոքր խանութ, սրճարան, սելֆի-ստուդիա
Իրավաբանական անձ	Ընկերություն, արտադրամաս, լոգիստիկ ծառայություն
Համայնք	Ջրամատակարարման ծառայություն, աղբահանության բաժին
Պետություն	Փողոցների վերանորոգման գործակալություն, դպրոց, հիվանդանոց

մրցակցությունը օգուտ սպառողին
Օրինակներ․

1.Սմարթֆոնների շուկա
Մի քանի արտադրողներ մրցակցում են՝ առաջարկելով ավելի լավ սարքեր, նոր ֆունկցիաներ և ցածր գին — սպառողը ստանում է որակյալ ապրանք՝ մատչելի գնով։

2.Հացի արտադրություն
Արտադրողները մրցակցում են որակով, տեսակների բազմազանությամբ և գներով — սպառողն ունի ընտրության հնարավորություն, և գնային մակարդակը կարգավորվում է շուկայով։

3.Սննդի կամ հագուստի խանութներ
Խանութները առաջարկում են զեղչեր և հատուկ առաջարկներ — սպառողը շահում է ավելի լավ պայմաններով և կարող է ընտրել լավագույնը։

Եզրակացություն
Շուկայական մրցակցությունը ստիպում է արտադրողներին բարելավել ապրանքներն ու ծառայությունները, պահել գները մրցունակ և ներգրավել նոր հաճախորդներ, ինչը անմիջական օգուտ է տալիս սպառողին։

Դաս 28 Խոշոր քաղաքները

Դասի հղումը

Պատասխանել հարցերին

1.ՀՀ քաղաքներն ի՞նչ խմբերի են բաժանվում ըստ աշխատանքի աշխարհագրական բաժանման իրենց։
Հայաստանի քաղաքները բաժանվում են արդյունաբերական, ծառայությունների և խառը տեսակի. Արդյունաբերական քաղաքներում հիմնական աշխատանքը կապված է գործարանների, արտադրության և տեխնոլոգիական ոլորտների հետ, օրինակ Երևան և Գյումրի. Ծառայությունների քաղաքներում աշխատանքի մեծ մասը ծառայություններ են, առևտուր, ֆինանս և զբոսաշրջություն. Խառը քաղաքներում միաժամանակ զարգացած են փոքր արտադրություն և ծառայություններ, օրինակ Վանաձոր և Արտաշատ.

2.Գյումրու զարգացման տարբեր փուլերում ի՞նչ գործոններ էին նպաստել կամ խանգարել նրա տնտեսական վերելքին:
19–20-րդ դարասկզբին Գյումրու զարգացումն նպաստում էին ռազմավարական դիրքը, լավ տրանսպորտային կապերը և ռուսական կայսրության աջակցությունը, իսկ խանգարում էին պատերազմների վտանգը և երկրաշարժերը. Խորհրդային շրջանում քաղաքի տնտեսական վերելքին նպաստում էին գործարանների և զինագործարանների կառուցումը, պետական ներդրումները և աշխատուժի կենտրոնացումը, իսկ խանգարում էին տնտեսության կենտրոնացումը միայն որոշ ոլորտներում և նորարարության սահմանափակ հնարավորությունները. Անկախ Հայաստանի տարիներին որոշ ոլորտներում նպաստում էին արտաքին ներդրումները և ձեռներեցության աճը, իսկ խանգարում էին ֆինանսական ճգնաժամը, արտագաղթը և ենթակառուցվածքների վատթարացումը.

3. Ուրվագծային քարտեզ վրա նշել մարզերն ու խոշոր քաղաքները։

Ինչպես թվաբանական, այնպես էլ երկրաչափական պրոգրեսիայի համար առաջին n անդամների գումարը նշանակենք Sn-ով․

S_n = a₁ + a₂ + … +  a_n

Պարզվում է, որ տրված երկրաչափական պրոգրեսիայի համար գոյություն ունի Sn
-ը հաշվելու բանաձև։ Դիցուք, տրված է q հայտարարով {a_n} երկրաչափական պրոգրեսիան։ Այդ դեպքում ՝ S_n = a₁(qⁿ − 1)/(q−1), եթե q ≠ 1, S_n = na₁ , եթե q = 1:

Օրինակ․

Հաշվենք S₈ -ը, երբ a₁ = 1, q = 10

Առաջադրանքներ․

1)Տրված է {a_n} երկրաչափական պրոգրեսիան։ Հաշվե՛ք.

ա)S₇ -ը, եթե a₁ = 1, q = 2
S₇=1*128-1/2-1=127

բ)S₈ -ը, եթե a₁ = -1, q = 3
S₈=-1*6561-1/3-1=-3280

գ)S₄ -ը, եթե a₁ = 8, q = 1/2
S₄=8*0,0625-1/0,5-1=15

դ)S₆ -ը, եթե a₁ = 4, q = -3
S₆=4*-729-1/-3-1= -728

2)Տրված է {a_n} երկրաչափական պրոգրեսիան։ Հաշվե՛ք S₅ -ը.

ա) a₂ = 4, q = 3
a₂ = a₁q
4 = a₁ * 3
a₁ = 4/3
S₅ = (4/3)(3⁵ — 1) / (3 — 1)
S₅ = (4/3)(243 — 1) / 2
S₅ = (4/3 * 242) / 2
S₅ = 968 / 6
S₅ = 484 / 3

բ) a₃ = 9, a₄ = 27
q = 27 / 9 = 3
a₁ = a₃ / q²
a₁ = 9 / 9
a₁ = 1
S₅ = (3⁵ — 1) / 2
S₅ = 242 / 2
S₅ = 121

գ) a₂ = 8, q = -1/2
a₁ = 8 / (-1/2)
a₁ = -16
(-1/2)⁵ = -1/32
S₅ = -16(-1/32 — 1) / (-3/2)
S₅ = 11

3)Տրված է {a_n} երկրաչափական պրոգրեսիան։ Գտե՛ք a₁ — ը, եթե

ա)S₄ = 30, q = 2
30 = a₁(16 — 1)
30 = 15a₁
a₁ = 2

բ)S₆ = -2184, q = 3
-2184 = 364a₁
a₁ = -6

գ)S₇ = 5, q = -1
Քանի որ անդամները հերթագրվում են, իսկ 7-ը կենտ է,
S₇ = a₁
a₁ = 5

դ)S₃ = 91, q = -4
91 = 13a₁
a₁ = 7

4)Տրված է b_n = 3 * 2^{n — 1} երկրաչափական պրոգրեսիան: Հաշվե՛ք.

ա)b₃ + b₄
b₃ = 3 · 2² = 12
b₄ = 3 · 2³ = 24
պատ․՝36

բ)b₅ + b₆
b₅ = 3 · 2⁴ = 48
b₆ = 3 · 2⁵ = 96
պատ․՝144

5){a_n} երկրաչափական պրոգրեսիայում a₁ = 6, q = -1: Հաշվե՛ք.

ա)S₂₀₂₅ — ը
Եթե n-ը կենտ է = Sₙ = 6
S₂₀₂₅ = 6

բ)S₂₀₂₆ — ը
Եթե n-ը զույգ է = Sₙ = 0
S₂₀₂₆ = 0

07:00 — Начинаю истошно вибрировать и проигрывать мелодию «Рассвет». Моя хозяйка хлопает меня ладонью, пытаясь нащупать кнопку «Отложить». Мы оба не хотим просыпаться, но у меня внутри тикают алгоритмы: через 10 минут я повторю атаку.

09:30 — Мы в пути. Мой экран горит на максимальной яркости — мы едем по навигатору. Внутри меня настоящий пожар: процессор разогрелся до 45^oC , GPS-модуль отчаянно ищет спутники, а в Telegram приходят десятки уведомлений. Я держусь из последних сил, отдавая проценты заряда.

13:00 — Обеденный перерыв. Самое опасное время. Меня кладут на стол рядом с тарелкой супа. Одно неловкое движение — и я отправлюсь в мир иной от короткого замыкания. К счастью, в этот раз всё обошлось. Я просто фиксирую на камеру «красивый салат» для сторис. Честно говоря, я видел фильтры и получше.

17:00 — Критический момент. У меня осталось 12% энергии. Я перехожу в режим энергосбережения: приглушаю яркость, замедляю фоновые процессы и становлюсь чуть менее отзывчивым. Мой Человек начинает паниковать и повсюду искать «шнурок».

19:00 — О, это сладкое чувство! В меня воткнули кабель. Электроны побежали по моим цепям, наполняя аккумулятор. Я чувствую, как напряжение спадает.

23:30 — Последний взгляд в соцсети. Мы лежим в кровати. Человек листает ленту, а я стараюсь не упасть ему на лицо, когда он начнет засыпать. Наконец, экран гаснет.

03:00 — Я не сплю. Пока мой хозяин видит сны, я тихо обновляю приложения, чищу кэш и готовлюсь к завтрашнему утру. Я — его память, его связь с миром и его самый верный свидетель.

 6-րդ խումբ (թթվածնի խումբ, խալկոգեններ)

1.Ինչպե՞ս է կոչվում 6-րդ խմբի տարրերի խումբը։
Խալկոգեններ (Chalcogens)

2.Որո՞նք են 6-րդ խմբի տարրերը։
Oxygen (O, թթվածին), Sulfur (S, ծծումբ), Selenium (Se, սելեն), Tellurium (Te, տելուր), Polonium (Po, պոլոնիում)

3.Քանի՞ վալենտ էլեկտրոն ունեն 6-րդ խմբի տարրերը։
6 վալենտ էլեկտրոն

4.Ինչպիսի՞ տարր է թթվածինը՝ մետաղ թե ոչ մետաղական  ասա էլեկտրոնային բանաձևը:
Ոչ մետաղական

5. Ասա թթվածնի էլեկտրոնային բանաձևը:
O: 1s² 2s² 2p⁴

6.Թթվածինը բնության մեջ ինչպիսի՞ վիճակներում է հանդիպում։ Ասա թթվածին պարունակող 4 բարդ նյութի բանաձև:
Գազային (O₂), հեղուկ (O₃ օզոն), ջրային լուծույթ (H₂O), միացություններ` H₂O, CO₂, SO₂, NO₂

7.Ինչո՞ւ են 6-րդ խմբի տարրերը հաճախ առաջացնում օքսիդներ։
Նրանք ունեն 6 վալենտ էլեկտրոն — հեշտությամբ կազմում են կապեր O-տարրերի հետ՝ լրացնելու դրսի շերտը — առաջանում են օքսիդներ։

8.Գրիր ծծմբի հնարավոր օքսիդները։
SO₂, SO₃

9.Ո՞րն է թթվածնի քիմիական նշանը և հարաբերական ատոմային և մոլեկուլային զանգվածը։
Քիմ. նշան: O

Ատոմային զանգված: 16 g/mol

Մոլեկուլային զանգված (O₂): 32 g/mol

10. Ինչպիսի՞ կապ է առաջանում թթվածնի և ջրածնի միջև։
Կովալենտի, փեղկավոր կապ — H₂O

11. Օրինակ բեր 6-րդ խմբի տարր պարունակող միացությանների:
H₂O, H₂S, SO₂, SO₃, SeO₂

7-րդ խումբ (հալոգեններ)

1.Ինչպե՞ս է կոչվում 7-րդ խմբի տարրերի խումբը։
Հալոգեններ (Halogens)

2.Թվիր 7-րդ խմբի տարրերը։
F (Ֆտոր), Cl (Քլոր), Br (Բրոմ), I (Յոդ), At (Աստատ)

3.Ինչո՞ւ են հալոգենները կոչվում «աղ առաջացնող»։
Նրանք մետաղների հետ հակազդելիս առաջացնում են աղեր (օր. NaCl)

4.Քանի՞ վալենտ էլեկտրոն ունեն հալոգենները։
7 վալենտ էլեկտրոն

5.Ինչպիսի՞ տարրեր են հալոգենները՝ մետաղներ, թե ոչ մետաղներ։Ծ
Ոչ մետաղներ (բացի Աստատը, որը ավելի մետաղական է)

6.Ո՞ր հալոգենն է գազային վիճակում սենյակային ջերմաստիճանում։
Ֆտոր (F₂) և Քլոր (Cl₂)

7.Ինչպիսի՞ միացություններ են առաջացնում հալոգենները մետաղների հետ։
Ալկալական և սինթետիկ աղեր (օր. NaCl, KBr)

8.Գրիր նատրիումի և քլորի միջև առաջացող միացության բանաձևը։
NaCl

9.Ինչպե՞ս է փոխվում հալոգենների ակտիվությունը խմբում վերևից ներքև։
Վերև — ներքևի ուղղությամբ ակտիվությունը կնվազում է (F ամենաակտիվն է, At ամենաքիչ ակտիվը)

10.Օրինակ բեր մի քանի բարդ նյութեր, որոնք պարունակում է հալոգեն:
NaCl (նատրիումի քլորիդ), KBr (կալիումի բրոմիդ), CCl₄ (քարբոն տետրաքլորիդ), HF (հիդրոգեն ֆտորիդ)

Музыка, театр и литература занимают важное место в моей жизни. Они помогают мне лучше понимать себя и окружающий мир, развивают воображение и делают мою жизнь интереснее.

Музыка сопровождает меня каждый день. Я слушаю её дома, в дороге и во время отдыха. Музыка поднимает настроение, помогает сосредоточиться или, наоборот, расслабиться. Мне нравятся разные исполнители.

Театр — это особый вид искусства. Когда я смотрю спектакль, я чувствую живые эмоции актёров и полностью погружаюсь в атмосферу сцены. Мне особенно интересны постановки по произведениям Александр Пушкин и Антон Чехов. Театр учит сопереживать героям и понимать разные точки зрения.

Литература играет большую роль в моём развитии. Книги расширяют кругозор, обогащают словарный запас и помогают задуматься о важных жизненных вопросах. Книги заставляют задуматься о выборе, судьбе и ценности жизни.

Таким образом, музыка, театр и литература делают мою жизнь ярче и богаче. Они помогают мне развиваться, мечтать и находить вдохновение каждый день.

1)1
2)2
3)3

4)2
5)3
6)2

7)4
8)2
9)4

10)
11)2