Day: 23.02.2026

Դաս 28 Խոշոր քաղաքները

Դասի հղումը

Պատասխանել հարցերին

1.ՀՀ քաղաքներն ի՞նչ խմբերի են բաժանվում ըստ աշխատանքի աշխարհագրական բաժանման իրենց։
Հայաստանի քաղաքները բաժանվում են արդյունաբերական, ծառայությունների և խառը տեսակի. Արդյունաբերական քաղաքներում հիմնական աշխատանքը կապված է գործարանների, արտադրության և տեխնոլոգիական ոլորտների հետ, օրինակ Երևան և Գյումրի. Ծառայությունների քաղաքներում աշխատանքի մեծ մասը ծառայություններ են, առևտուր, ֆինանս և զբոսաշրջություն. Խառը քաղաքներում միաժամանակ զարգացած են փոքր արտադրություն և ծառայություններ, օրինակ Վանաձոր և Արտաշատ.

2.Գյումրու զարգացման տարբեր փուլերում ի՞նչ գործոններ էին նպաստել կամ խանգարել նրա տնտեսական վերելքին:
19–20-րդ դարասկզբին Գյումրու զարգացումն նպաստում էին ռազմավարական դիրքը, լավ տրանսպորտային կապերը և ռուսական կայսրության աջակցությունը, իսկ խանգարում էին պատերազմների վտանգը և երկրաշարժերը. Խորհրդային շրջանում քաղաքի տնտեսական վերելքին նպաստում էին գործարանների և զինագործարանների կառուցումը, պետական ներդրումները և աշխատուժի կենտրոնացումը, իսկ խանգարում էին տնտեսության կենտրոնացումը միայն որոշ ոլորտներում և նորարարության սահմանափակ հնարավորությունները. Անկախ Հայաստանի տարիներին որոշ ոլորտներում նպաստում էին արտաքին ներդրումները և ձեռներեցության աճը, իսկ խանգարում էին ֆինանսական ճգնաժամը, արտագաղթը և ենթակառուցվածքների վատթարացումը.

3. Ուրվագծային քարտեզ վրա նշել մարզերն ու խոշոր քաղաքները։

Խնդիր 1․ Որոշեք նկարում պատկերված շղթայի տեղամասի դիմադրությունը, եթե միմյանց միացված ռեզիստորների դիմադրությունները համապատասխանաբար հավասար են՝ R₁= 6 Օմ, իսկ R₂= 6 Օմ:

պատ․՝ 3Օմ

Խնդիր 2․ Շղթայի տեղամասի ընդհանուր դիմադրությունը 84 Օմ է: Շղթայի տեղամասը բաղկացած է միմյանց հաջորդաբար միացված 2 միատեսակ լամպերից և ռեոստատից: Որոշեք լամպերից յուրաքանչյուրի դիմադրությունը, եթե ռեոստատի դիմադրությունը՝ 2 Օմ է:

պատ․՝ 41Օմ

Խնդիր 3․Որքա՞ն է նկարում պատկերված շղթայի տեղամասով անցնող հոսանքի ուժը, եթե հաղորդիչներից առաջինի դիմադրությունը՝ R₁= 11 Օմ է, երկրորդինը՝ R₂= 9 Օմ: Լարումը տեղամասի ծայրերում՝ U= 40 Վ:

պատ․՝ 2Ա

Խնդիր 4․Բնակարանի տաքացման համար օգտագործվող 100 Օմ դիմադրություն ունեցող էլեկտրական վառարանը նախատեսված է 3.5 Ա հոսանքի ուժի համար: Որքա՞ն էներգիա կծախսի այդ վառարանը5 ժամ անընդհատ աշխատելու դեպքում:
A=I²*R*t

Խնդիր 5․Շքամուտքում էլեկտրական լամպը մոռացել էին անջատել: Որքա՞ն աշխատանք էր իզուր կատարվել 8 ժամում, եթե լամպը միացված էր 220 Վ լարման ցանցին և նրանով անցնող հոսանքի ուժը 1 Ա էր:

Ինչպես թվաբանական, այնպես էլ երկրաչափական պրոգրեսիայի համար առաջին n անդամների գումարը նշանակենք Sn-ով․

S_n = a₁ + a₂ + … +  a_n

Պարզվում է, որ տրված երկրաչափական պրոգրեսիայի համար գոյություն ունի Sn
-ը հաշվելու բանաձև։ Դիցուք, տրված է q հայտարարով {a_n} երկրաչափական պրոգրեսիան։ Այդ դեպքում ՝ S_n = a₁(qⁿ − 1)/(q−1), եթե q ≠ 1, S_n = na₁ , եթե q = 1:

Օրինակ․

Հաշվենք S₈ -ը, երբ a₁ = 1, q = 10

Առաջադրանքներ․

1)Տրված է {a_n} երկրաչափական պրոգրեսիան։ Հաշվե՛ք.

ա)S₇ -ը, եթե a₁ = 1, q = 2
S₇=1*128-1/2-1=127

բ)S₈ -ը, եթե a₁ = -1, q = 3
S₈=-1*6561-1/3-1=-3280

գ)S₄ -ը, եթե a₁ = 8, q = 1/2
S₄=8*0,0625-1/0,5-1=15

դ)S₆ -ը, եթե a₁ = 4, q = -3
S₆=4*-729-1/-3-1= -728

2)Տրված է {a_n} երկրաչափական պրոգրեսիան։ Հաշվե՛ք S₅ -ը.

ա) a₂ = 4, q = 3
a₂ = a₁q
4 = a₁ * 3
a₁ = 4/3
S₅ = (4/3)(3⁵ — 1) / (3 — 1)
S₅ = (4/3)(243 — 1) / 2
S₅ = (4/3 * 242) / 2
S₅ = 968 / 6
S₅ = 484 / 3

բ) a₃ = 9, a₄ = 27
q = 27 / 9 = 3
a₁ = a₃ / q²
a₁ = 9 / 9
a₁ = 1
S₅ = (3⁵ — 1) / 2
S₅ = 242 / 2
S₅ = 121

գ) a₂ = 8, q = -1/2
a₁ = 8 / (-1/2)
a₁ = -16
(-1/2)⁵ = -1/32
S₅ = -16(-1/32 — 1) / (-3/2)
S₅ = 11

3)Տրված է {a_n} երկրաչափական պրոգրեսիան։ Գտե՛ք a₁ — ը, եթե

ա)S₄ = 30, q = 2
30 = a₁(16 — 1)
30 = 15a₁
a₁ = 2

բ)S₆ = -2184, q = 3
-2184 = 364a₁
a₁ = -6

գ)S₇ = 5, q = -1
Քանի որ անդամները հերթագրվում են, իսկ 7-ը կենտ է,
S₇ = a₁
a₁ = 5

դ)S₃ = 91, q = -4
91 = 13a₁
a₁ = 7

4)Տրված է b_n = 3 * 2^{n — 1} երկրաչափական պրոգրեսիան: Հաշվե՛ք.

ա)b₃ + b₄
b₃ = 3 · 2² = 12
b₄ = 3 · 2³ = 24
պատ․՝36

բ)b₅ + b₆
b₅ = 3 · 2⁴ = 48
b₆ = 3 · 2⁵ = 96
պատ․՝144

5){a_n} երկրաչափական պրոգրեսիայում a₁ = 6, q = -1: Հաշվե՛ք.

ա)S₂₀₂₅ — ը
Եթե n-ը կենտ է = Sₙ = 6
S₂₀₂₅ = 6

բ)S₂₀₂₆ — ը
Եթե n-ը զույգ է = Sₙ = 0
S₂₀₂₆ = 0

07:00 — Начинаю истошно вибрировать и проигрывать мелодию «Рассвет». Моя хозяйка хлопает меня ладонью, пытаясь нащупать кнопку «Отложить». Мы оба не хотим просыпаться, но у меня внутри тикают алгоритмы: через 10 минут я повторю атаку.

09:30 — Мы в пути. Мой экран горит на максимальной яркости — мы едем по навигатору. Внутри меня настоящий пожар: процессор разогрелся до 45^oC , GPS-модуль отчаянно ищет спутники, а в Telegram приходят десятки уведомлений. Я держусь из последних сил, отдавая проценты заряда.

13:00 — Обеденный перерыв. Самое опасное время. Меня кладут на стол рядом с тарелкой супа. Одно неловкое движение — и я отправлюсь в мир иной от короткого замыкания. К счастью, в этот раз всё обошлось. Я просто фиксирую на камеру «красивый салат» для сторис. Честно говоря, я видел фильтры и получше.

17:00 — Критический момент. У меня осталось 12% энергии. Я перехожу в режим энергосбережения: приглушаю яркость, замедляю фоновые процессы и становлюсь чуть менее отзывчивым. Мой Человек начинает паниковать и повсюду искать «шнурок».

19:00 — О, это сладкое чувство! В меня воткнули кабель. Электроны побежали по моим цепям, наполняя аккумулятор. Я чувствую, как напряжение спадает.

23:30 — Последний взгляд в соцсети. Мы лежим в кровати. Человек листает ленту, а я стараюсь не упасть ему на лицо, когда он начнет засыпать. Наконец, экран гаснет.

03:00 — Я не сплю. Пока мой хозяин видит сны, я тихо обновляю приложения, чищу кэш и готовлюсь к завтрашнему утру. Я — его память, его связь с миром и его самый верный свидетель.

1. Ներկայացնել օրգանիզմների անհատական զարգացումը՝ սաղմնային և հետսաղմնային զարգացում:
Օրգանիզմների անհատական զարգացումը կոչվում է օնտոգենեզ։ Այն սկսվում է բեղմնավորումից և ավարտվում օրգանիզմի մահվամբ։ Օնտոգենեզը բաժանվում է սաղմնային և հետսաղմնային զարգացման։ Սաղմնային զարգացումը տեղի է ունենում բեղմնավորումից մինչև ծնունդ կամ ձվից դուրս գալը։ Այդ ընթացքում բջիջները բաժանվում են, ձևավորվում են հյուսվածքներն ու օրգանները, և սաղմը աճում է։ Հետսաղմնային զարգացումը սկսվում է ծնունդից հետո․ օրգանիզմը աճում է, հասունանում, բազմանում, ապա ծերանում։

2. Լրիվ և թերի կերպարանափոխություն:
Կերպարանափոխությունը զարգացման ընթացքում օրգանիզմի կառուցվածքի և արտաքին տեսքի փոփոխությունն է։ Լրիվ կերպարանափոխության դեպքում զարգացումը ընթանում է չորս փուլով՝ ձու, թրթուր, հարսնյակ, հասուն ձև։ Թրթուրը լիովին տարբերվում է հասուն միջատից։ Թերի կերպարանափոխության դեպքում զարգացումը ունի երեք փուլ՝ ձու, նիմֆա, հասուն միջատ։ Նիմֆան նման է հասուն ձևին, բայց փոքր է և սեռապես չհասունացած։

3. Գենետիկայի հիմնական հասկացությունները, ժառանգականություն և փոփոխականություն:
Գենետիկան ուսումնասիրում է ժառանգականությունն ու փոփոխականությունը։ Ժառանգականությունը ծնողներից սերունդներին հատկանիշների փոխանցումն է, իսկ փոփոխականությունը օրգանիզմների միջև տարբերությունների առաջացումն է։ Գենը ժառանգականության հիմնական միավորն է։ Ալելները նույն գենի տարբեր ձևերն են։ Գենոտիպը օրգանիզմի գեների ամբողջությունն է, իսկ ֆենոտիպը՝ դրանց արտաքին դրսևորումը։ Դոմինանտ գենը գերիշխող է, ռեցեսիվը՝ ճնշվող։

4. Օրգանիզմենրի բազմացման եղանակները՝ սեռական և անսեռ, դրանց կենսաբանական նշանակությունը:
Անսեռ բազմացման դեպքում մասնակցում է մեկ օրգանիզմ, և սերունդները գրեթե նույնական են ծնողին։ Այն ապահովում է արագ բազմացում և տարածում։ Սեռական բազմացման դեպքում մասնակցում են երկու ծնողներ, միանում են գամետները և առաջանում է նոր օրգանիզմ։ Սեռական բազմացումը ապահովում է ժառանգական բազմազանություն, ինչը մեծացնում է հարմարվողականությունը։

5. Մենդելի 1-ին օրենք:
Առաջին օրենքը ձևակերպել է Գրեգոր Մենդել-ը։ Այն ասում է, որ մաքուր գծի երկու տարբեր հատկանիշ ունեցող օրգանիզմների խաչասերման դեպքում առաջին սերունդը լինում է միակերպ և դրսևորում է միայն դոմինանտ հատկանիշը։

6. Մենդելի 2-րդ օրենք:
Երկրորդ օրենքի համաձայն՝ երկրորդ սերնդում հատկանիշները բաժանվում են որոշակի հարաբերությամբ։ Հիբրիդների խաչասերման դեպքում ֆենոտիպային հարաբերությունը կազմում է 3 դոմինանտ և 1 ռեցեսիվ, ինչը ցույց է տալիս, որ ժառանգական գործոնները սերունդներում բաժանվում են և չեն խառնվում։

7. Ներկայացնել փետրվար ամսվա բլոգային աշխատանքները:

Գենետիկայի հիմնական հասկացությունները, ժառանգականություն և փոփոխականություն

Օրգանիզմների բազմացման եղանակները՝ սեռական և անսեռ, դրանց կենսաբանական նշանակությունը, առավելությունները և թերությունները։