Category: Ֆիզիկա 9

Առաջադրանքներ.

1. Ինչպիսի՞ միջավայրում է լույսը տարածվում ուղղագիծ.
   1) անհամասեռ միջավայրում
   2) անհամասեռ և թափանցիկ միջավայրում
   3) համասեռ թափանցիկ միջավայրում
   4) կամայական միջավայրում
2. Ի՞նչն է ստվերի առաջացման պատճառը.
   1) լույսի շեղումը տարածման սկզբնական ուղղությունից
   2) լույսի անդրադարձումը
   3) լույսի ցրումը մարմնից
   4) լույսի ուղղագիծ տարածումը
3. Նկարում պատկերված են լույսի գնդաձև 𝑆 աղբյուրը, անթափանց 𝐴 գունդը և էկրանը: Ո՞ր կետն է գտնվում ստվերում.
   1) a
   2) b, d
   3) c
   4) b, c, d
4. Նկարում պատկերված են լույսի գնդաձև 𝑆 աղբյուրը, անթափանց 𝐴 գունդը և էկրանը: Ո՞ր կետերն են կիսաստվերում.
   1) a
   2) b, d
   3) c
   4) b, c, d
5. Ո՞ր կետը կհայտնվի անթափանց A օղակի ստվերում.
   1) a
   2) b
   3) c
   4) d

§35. ՈՍՊՆՅԱԿՆԵՐ, ՈՍՊՆՅԱԿՆԵՐԻ ՕՊՏԻԿԱԿԱՆ ՈՒԺ

§36. ԱՌԱՐԿԱՅԻ ՊԱՏԿԵՐԻ ԿԱՌՈՒՑՈՒՄԸ
ՈՍՊՆՅԱԿՈՒՄ

§37. ԲԱՐԱԿ ՈՍՊՆՅԱԿԻ ԲԱՆԱՁԵՎԸ, ԽՈՇՈՐԱՑՈՒՄ

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Ի՞նչ է ոսպնյակը։ Ոսպնյակների ի՞նչ տեսակներ գիտեք:
Թափանցիկ մարմին է, սահմանափակված երկու գնդային մակերեսներով (կամ մեկ գնդային և մեկ հարթ)
Տեսակներ
Ցրող (գոգավոր)
Հավաքող (ուռուցիկ)

2. Ո՞ր ուղիղն են անվանում ոսպնյակի գլխավոր օպտիկական առանցք:
Ուղիղ գիծ, որը անցնում է ոսպնյակի կենտրոնով և համաչափության առանցքն է

3. Ո՞ր ոսպնյակներն են կոչվում՝ ա, ուռուցիկ, բ. գոգավոր:
ա) ուռուցիկ — հաստ է մեջտեղում
բ) գոգավոր — բարակ է մեջտեղում

4. Ի՞նչ է բարակ ոսպնյակը։ Ո՞ր կետն են անվանում բարակ ոսպնյակի օպտիկա-կան կենտրոն։ Ի՞նչ հատկությամբ է այն օժտված:
Այն ոսպնյակն է, որի հաստությունը փոքր է իր շառավղների համեմատ
Օպտիկական կենտրոն — կետ, որի միջով անցնող ճառագայթը չի շեղվում

5. Ինչո՞վ են իրարից տարբերվում հավաքող և ցրող ոսպնյակները:
Հավաքող — ճառագայթները հավաքում է մի կետում
Ցրող — ճառագայթները ցրում է

6. Ո՞ր կետն է կոչվում ա, հավաքող ոսպնյակի կիզակետ, բ, ցրող ոսպնյակի կեղծ կիզակետ:
ա) հավաքող՝ իրական կետ, որտեղ ճառագայթները հատվում են
բ) ցրող՝ կեղծ կետ, որտեղ ճառագայթների շարունակությունները հատվում են

7. Ի՞նչ է ոսպնյակի կիզակետային հեռավորությունը: Ինչո՞վ են տարբերվում հավաքող և ցրող ոսպնյակների կիզակետային հեռավորությունները:
Կենտրոնից մինչև կիզակետ հեռավորություն
Ցրող՝ բացասական
Հավաքող՝ դրական

8. Ո՞ր մեծությունն է կոչվում ոսպնյակի օպտիկական ուժ: Ի՞նչ միավորով են այն արտահայտում, և ինչպե՞ս են սահմանում այդ միավորը:
D=1/f​
Միավորը՝ դիոպտրիա (D)
1 դիոպտրիա = 1 մ⁻¹

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Ինչո՞վ են տարբերվում առարկայի իրական և կեղծ պատկերները:
Իրական — ստացվում է էկրանի վրա
Կեղծ — չի ստացվում էկրանի վրա

2. Որո՞նք են այն «հարմար» ճառագայթները, որոնց օգնությամբ սովորաբար կառուցում են առարկայի պատկերը ոսպնյակում:
Սովորաբար օգտագործում են 3 ճառագայթ՝
Կենտրոնով անցնող — չի շեղվում
Զուգահեռ առանցքին — անցնում է կիզակետով
Կիզակետով անցնող — դուրս է գալիս զուգահեռ

3. Ստորև ներկայացված աղյուսակը պատկերեք ձեր աշխատանքային տետրում` լրացնելով դատարկ վանդակները:

Առարկայի դիրքը	Պատկերի դիրքը	Պատկերի բնույթը	Չափը
Շատ հեռու (∞)	Կիզակետում (F)	իրական, շրջված	շատ փոքր
>2F	F և 2F միջև	իրական, շրջված	փոքրացված
=2F	=2F	իրական, շրջված	նույն չափ
F և 2F միջև	2F-ից դուրս	իրական, շրջված	մեծացված
=F	չկա	—	—
<F	ոսպնյակի նույն կողմում	կեղծ, ուղիղ	մեծացված

---

📊 Ցրող ոսպնյակ (գոգավոր)

Առարկայի դիրքը	Պատկերի դիրքը	Պատկերի բնույթը	Չափը
Ցանկացած դիրքում	ոսպնյակի և կիզակետի միջև	կեղծ, ուղիղ	փոքրացված

Հարցեր և առաջադրանքներ
3. Գրե՛ք բարակ ոսպնյակի բանաձևը:

որտեղ
$d_o$​ — առարկայի հեռավորություն
$d_i$ — պատկերի հեռավորություն

4. Ի՞նչ է ոսպնյակի խոշորացումը: Գրե՛ք խոշորացման բանաձևը:
Խոշորացումը ցույց է տալիս, թե քանի անգամ է պատկերը մեծ կամ փոքր առարկայից

$M = \frac{h_i}{h_o} = \frac{d_i}{d_o}$

5. Ձեռքի տակ ունենալով միայն քանոն` ինչպե՞ս կարող եք որոշել հավաքող ոսպնյակի կիզակետային հեռավորությունը, եթե օրն արևոտ է:
Ոսպնյակով Արեգակի պատկերը ստացիր թղթի վրա
Շարժիր թուղթը մինչև պատկերը լինի ամենափոքր և հստակ
Չափիր հեռավորությունը ոսպնյակից մինչև թուղթ
Այդ հեռավորությունը հավասար է կիզակետային հեռավորությանը

6. Հավաքող ոսպնյակի միջոցով թղթե էկրանին ստացեք Արեգակի սկավառակի ցայտուն պատկերը: Այն ունի փոքրիկ, պայծառ շրջանակի տեսք: Ինչո՞ւ: Ոսպնյակի ո՞ր բնութագրական դիրքում է առաջանում այդ պատկերը։ Եթե ոսպնյակն այդ դիրքով պահեք երկար, ապա էկրանը կբռնկվի: Ինչո՞ւ:
Արեգակը շատ հեռու է — ճառագայթները գրեթե զուգահեռ են
Ոսպնյակը դրանք հավաքում է մեկ կետում — կիզակետում
Այդ պատճառով ստացվում է փոքր, բայց շատ պայծառ պատկեր
Որտե՞ղ է առաջանում
Ոսպնյակի կիզակետում
Ինչո՞ւ կարող է այրել թուղթը
Լույսի (էներգիայի) մեծ քանակը հավաքվում է փոքր տարածքում → ուժեղ տաքացում → թուղթը կարող է բռնկվել

§ 31. ԼՈՒՅՍ: ԼՈՒՅՍԻ ՏԱՐԱԾՈՒՄԸ ՀԱՄԱՍԵՌ ՄԻՋԱՎԱՅՐՈՒՄ

§ 32. ԼՈՒՅՍԻ ԱՆԴՐԱԴԱՐՁՄԱՆ ՕՐԵՆՔԸ:
ՀԱՐԹ ՀԱՅԵԼԻ

§ 33. ԼՈՒՅՍԻ ԲԵԿՈՒՄԸ, ԼՈՒՅՍԻ ԲԵԿՄԱՆ ՕՐԵՆՔԸ

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Ի՞նչ է լույսը՝
ա) ըստ Նյուտոնի, և բ) ըստ Հյույգենսի։
ա) ըստ Նյուտոնի — լույսը մասնիկների (կորպուսկուլների) հոսք է։
բ) ըստ Հյույգենսի — լույսը ալիք է, որը տարածվում է միջավայրում։

2. Ո՞ր լուսատու մարմինն են անվանում լույսի կետային աղբյուր:
Լուսատու մարմին, որի չափերը շատ փոքր են հեռավորության համեմատ։

3. Լույսի ի՞նչ բնական և արհեստական աղբյուրներ գիտեք:
Բնական՝ Արեգակ, աստղեր, կայծակ
Արհեստական՝ լամպ, մոմ, լեդ լույս

4. Ո՞րն է Արեգակի և Լուսնի լուսարձակման տարբերությունը:
Արեգակը ինքն է լույս արձակում
Լուսինը արտացոլում է Արեգակի լույսը

5. Ի՞նչ է լույսի ճառագայթը:
Պայմանական ուղիղ գիծ, որով պատկերում ենք լույսի տարածումը

6. Ինչպե՞ս է տարածվում լույսը համասեռ միջավայրում:
Լույսը տարածվում է ուղիղ գծով

7. Ինչպե՞ս են առաջանում ստվերը և կիսաստվերը:
Ստվեր՝ լույսը լրիվ չի հասնում
Կիսաստվեր՝ լույսը մասամբ է հասնում

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Ո՞ր լույսն է կոչվում անդրադարձած:
Լույս, որը ընկնելով մակերեսին՝ հետ է վերադառնում

2. Ինչո՞վ են իրարից տարբերվում ցրիվ և հայելային անդրադարձումները:
Հայելային՝ հարթ մակերեսից, հստակ պատկեր
Ցրիվ՝ անհարթ մակերեսից, լույսը ցրվում է

3. Ի՞նչ է օպտիկական սկավառակը: Ինչպե՞ս են օպտիկական սկավառակի միջոցով հետազոտում լույսի անդրադարձման երևույթը:
Սարք է, որով չափում են անկյունները և ուսումնասիրում անդրադարձումը

4. Ի՞նչ է ճառագայթի անկման հարթությունը:
Հարթություն, որտեղ գտնվում են ընկնող ճառագայթը և ուղղահայացը

5. Ո՞ր անկյունն է կոչվում` ա. անկման անկյուն, բ․ անդրադարձման անկյուն:
Անկման անկյուն՝ ընկնող ճառագայթի և ուղղահայացի միջև
Անդրադարձման անկյուն՝ անդրադարձած ճառագայթի և ուղղահայացի միջև

6. Ձևակերպե՛ք լույսի անդրադարձման օրենքը:
$\theta_i = \theta_r$(անկման անկյունը հավասար է անդրադարձման անկյանը)

7. Ի՞նչ ենք հասկանում, երբ ասում ենք, որ ընկնող և անդրադարձող ճառա-գայթները փոխադարձաբար շրջելի են:
Եթե լույսը հետ գնա նույն ճանապարհով, կստացվի նույն ճառագայթը

8. Ինչո՞ւ է առարկայի պատկերը հարթ հայելում կոչվում կեղծ: Ինչպե՞ս են կառուցում այդ կեղծ պատկերը:
Կոչվում է կեղծ, որովհետև չի ստացվում էկրանի վրա
Կառուցվում է՝ անդրադարձած ճառագայթները հետ երկարացնելով

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Ո՞ր երևույթն է կոչվում լույսի բեկում:
Լույսի ուղղության փոփոխություն միջավայր փոխելիս

2. Ո՞ր սարքի միջոցով են ուսումնասիրում լույսի բեկման օրենքը: Պատկերե՛ք այդ սարքի սխեման և նկարագրեք փորձի ընթացքը:
Օպտիկական սկավառակ կամ ապակե պրիզմա
(չափում են անկյունները և դիտում ճառագայթի շեղումը)

3. Ձևակերպե՛ք լույսի բեկման օրենքը:
$n_1 \sin\theta_1 = n_2 \sin\theta_2$

4. Անկման, թե՞ բեկման անկյունն է ավելի մեծ, երբ լույսը՝ ա. օդից անցնում է ջուր, բ, ջրից անցնում է օդ:
Օդ — ջուր — անկման անկյունը մեծ է
Ջուր — օդ — բեկման անկյունը մեծ է

ԽՆԴԻՐ 1. Կինոէկրանից լույսի անդրադարձումը հայելայի՞ն է, թե՞ ցրիվ:
Կինոէկրանից անդրադարձումը ցրիվ է, որպեսզի բոլոր մարդիկ տեսնեն պատկերը

ԽՆԴԻՐ 2. Որքա՞ն է ընկնող և անդրադարձող ճառագայթների կազմած անկյունը, եթե անկման անկյունը 30° է:
Անդրադարձման անկյուն = 30°
Ընկնող և անդրադարձող ճառագայթների միջև անկյունը՝
30° + 30° = 60°

1. Մագնիսական դաշտի ազդեցությունը բույսերի և ջրի վրա
Բույսեր: Թույլ մագնիսական դաշտերը ոչ միայն արագացնում են աճը, այլև կարող են փոխել բույսի ֆերմենտատիվ ակտիվությունը: Օրինակ՝ մագնիսական մշակում անցած սերմերը ավելի դիմացկուն են դառնում հիվանդությունների և չորայնության նկատմամբ:
Ջուր: Մագնիսացված ջուրը փոխում է իր մածուցիկությունը և էլեկտրահաղորդականությունը: Դա նպաստում է հողում առկա հանքային նյութերի ավելի արագ լուծմանը, ինչի շնորհիվ բույսն ավելի քիչ էներգիա է ծախսում սնունդ ստանալու համար:

2. Ազդեցությունը մարդու և կենդանիների վրա

Մարդ: Բացի հեմոգլոբինից, մագնիսական դաշտերն ազդում են պինեալ գեղձի (էպիֆիզ) վրա, որը պատասխանատու է քնի հորմոնի՝ մելատոնինի արտադրության համար: Սա է պատճառը, որ մագնիսական տատանումների ժամանակ շատերը քնի խնդիրներ են ունենում:
Կենդանիներ: Գիտնականները պարզել են, որ թռչունների աչքերում կան հատուկ սպիտակուցներ՝ կրիպտոքրոմներ, որոնք թույլ են տալիս նրանց բառացիորեն «տեսնել» Երկրի մագնիսական դաշտի գծերը և կողմնորոշվել նույնիսկ կատարյալ մթության մեջ:

3. Մագնիսական փոթորիկներ

Արեգակնային բռնկումները ոչ միայն ազդում են առողջության վրա, այլև կարող են շարքից հանել արբանյակային կապը, GPS համակարգերը և էլեկտրահաղորդման գծերը: Պատմության մեջ հայտնի է «Քարինգթոնի դեպքը», երբ հզոր մագնիսական փոթորկի պատճառով ողջ աշխարհում հեռագրասարքերը սկսել էին ինքնաբերաբար աշխատել և կայծեր արձակել:

4. Ի՞նչ կլինի, եթե մագնիսական դաշտն անհետանա

Առանց մագնիսոլորտի՝ Երկրի վրա կդադարեն գոյություն ունենալ Բևեռային փայլերը, քանի որ դրանք հենց մագնիսական դաշտի և արեգակնային մասնիկների բախման արդյունք են: Մթնոլորտի կորստի հետ մեկտեղ կցամաքեն օվկիանոսները, քանի որ տիեզերական ճառագայթումը կքայքայի ջրի մոլեկուլները:Երկիրը կդառնա անպաշտպան տիեզերական ճառագայթման դեմ: Արեգակնային քամին կոչնչացնի մթնոլորտը, և կյանքը Երկրի վրա կդառնա գրեթե անհնար (ինչպես Մարսի վրա):

5. Դրական և բացասական կողմերը

Դրական: Այսօր մշակվում են մագնիսական գնացքներ (Maglev), որոնք «սավառնում» են ռելսերի վրայով և զարգացնում ավելի քան 600 կմ/ժ արագություն՝ շնորհիվ մագնիսական վանողության:
Բացասական: Քանի որ մենք շրջապատված ենք Wi-Fi սարքերով և սմարթֆոններով, առաջացել է «էլեկտրամագնիսական սմոգ» հասկացությունը: Խորհուրդ է տրվում քնելիս հեռախոսը պահել գլխից առնվազն 1.5 մետր հեռավորության վրա:

Շնորհակալություն ուշադրության համար։ Այս ներկայացման ընթացքում մենք դիտարկեցինք մագնիսական դաշտի ազդեցությունը բույսերի, ջրի, մարդու և կենդանիների վրա, ինչպես նաև քննարկեցինք մագնիսական փոթորիկների հետևանքները և մագնիսական դաշտի անհետացման հիպոթետիկ սցենարները։ Մենք նաև վերլուծեցինք մագնիսական դաշտի ազդեցության դրական և բացասական կողմերը, ինչը հնարավորություն է տալիս ավելի լավ հասկանալ դրա դերը մեր կյանքում։

 §27. ՄԱԳՆԻՍԱԿԱՆ ԴԱՇՏԻ ԱԶԴԵՑՈՒԹՅՈՒՆԸ ՀՈՍԱՆՔԱԿԻՐ ՇՐՋԱՆԱԿԻ ՎՐԱ: ԷԼԵԿՏՐԱՇԱՐԺԻՉ

 §28. ԷԼԵԿՏՐԱՄԱԳՆԻՍԱԿԱՆ ՄԱԿԱԾՄԱՆ ԵՐԵՎՈՒՅԹԸ

 §29. ԷԼԵԿՏՐԱՄԱԳՆԻՍԱԿԱՆ ԴԱՇՏ: ԷԼԵԿՏՐԱՄԱԳՆԻՍԱԿԱՆ ԱԼԻՔՆԵՐ

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Ո՞ր ուժն են անվանում Ամպերի ուժ:
   Դա էլեկտրաստատիկ ուժն է, որն առաջանում է ամպերի մեջ էլեկտրական լիցքերի բաժանման պատճառով (այսինքն՝ մթնոլորտային էլեկտրականությունը, որի արդյունքում տեղի է ունենում կայծակ)։
   
2. Ինչպե՞ս է ուղղված մագնիսական դաշտում հոսանքակիր հաղորդիչի վրա ազդող ուժը:
   Այն ուղղված է մագնիսական դաշտի և հոսանքի ուղղությունների իրարանցման մեջ, այսինքն՝ ըստ Ֆլեմինգի ձախ ձեռքի կանոնի.
   
3. Մագնիսական դաշտում հոսանքակիր շրջանակի ո՞ր դիրքում է նրա վրա ազդող ուժերի մոմենտը զրո:
   Երբ շրջանակը մագնիսական դաշտի ուղղությամբ կանգնած է, ուժերի մոմենտը զրո է:
   
4. Ի՞նչ է էլեկտրաշարժիչը, և ի՞նչ կառուցվածք ունի այն:
   Էլեկտրաշարժիչը սարք է, որը էլեկտրական հոսանքն էներգիայի է վերածում շարժման էներգիայի:
   Կառուցվածքը՝ ռոտոր (շարժվող մաս), ստատոր (կայուն մաս), կոլեկտոր, վանդակներ/հոսանքատար հաղորդիչներ։
   
5. Ի՞նչ դեր է կատարում կոլեկտորն էլեկտրաշարժիչում։
   Կոլեկտորը ապահովում է հոսանքի ուղղության փոփոխությունը ռոտորում, որպեսզի շարժիչը անընդհատ պտտվի։
   
6. Ինչ առավելություններ ունեն էլեկտրաշարժիչները:
   Շարժիչները են հուսալի, արագ արձագանքող, կարող են աշխատել երկար ժամանակ, հեշտ կառավարվող, կոմպակտ։
   
7. Ո՞ր երևույթն են անվանում էլեկտրամագնիսական մակածում։
   Դա երևույթ է, երբ փոփոխվող մագնիսական դաշտը induces (ստեղծում) է էլեկտրական հոսանք հաղորդիչում։
   Հիմնվելով Ֆարադեյի օրենքի վրա։
   
8. Ի՞նչ տեղի կունենա, եթե Ֆարադեյի փորձերում մեկ մագնիսի փոխարեն կոճի մեջ մտցնենք իրար հպված երկու մագնիս, որոնց բևեռները՝
   ա. համընկնում են
   հոսանքի ուժն կմեծանա մի փոքր (բայց ուղղությունը չի փոխվի),
   բ. հակադիր են
   հոսանքի ուղղությունը հակառակ կլինի, ուժն էլ ավելի մեծ կամ հակառակ ուղղությամբ կլինի:
   
9. Ի՞նչ կառուցվածք ունի փոփոխական հոսանքի պարզագույն գեներատորը։
   Հոսանքի աղբյուրը՝ հեռացող մագնիս կամ պտտվող կոնդուկտոր շրջված մագնիսական դաշտում, իսկ ելքը՝ հոսանք հաղորդիչներում։
   
10. Ո՞ր հոսանքն են անվանում փոփոխական:
    Հոսանք, որի էլեկտրական լարման և հոսանքի ուղղությունը ժամանակի ընթացքում փոխվում է։
    
11. Ի՞նչ հաճախություն ունի մեր երկրում օգտագործվող փոփոխական հոսանքը:
    Ընդհանուրում՝ 50 Hz (Հերց)։
    
12. Ի՞նչ էներգիայի շնորհիվ է արտադրվում էլեկտրաէներգիան`ա. հիդրոէլեկտրակայաններում — ջրի էներգիա, բ. ջերմաէլեկտրակայաններում — ջերմային էներգիա:
    
13. Ի՞նչ է էլեկտրամագնիսական դաշտը:
    Դա դաշտ է, որտեղ էլեկտրական և մագնիսական ուժերը փոխազդում են և ստեղծում միասնական դաշտ։
    
14. Ի՞նչ է էլեկտրամագնիսական ալիքը։
    Դա փոփոխվող էլեկտրական և մագնիսական դաշտերի սինքրոն տարածվող ալիք է, որը տարածվում է ազատ տարածության (վակուում) միջով։
    
15. Գրե՛ք էլեկտրամագնիսական ալիքի տարածման արագության, ալիքի երկարության և տատանումների հաճախության կապն արտահայտող բանաձևը:
    Չեմ կարողացել պատասխանել այս հարցին
    
16. Որքան է էլեկտրամագնիսական ալիքի տարածման արագությունը վակուումում:
    Չեմ կարողացել պատասխանել այս հարցին

§ 23. ՀԱՍՏԱՏՈՒՆ ՄԱԳՆԻՍՆԵՐ

§ 24. ՀՈՍԱՆՔԻ ՄԱԳՆԻՍԱԿԱՆ ԴԱՇՏԸ: ՄԱԳՆԻՍԱԿԱՆ ԳԾԵՐ

§ 25. ԷԼԵԿՏՐԱՄԱԳՆԻՍՆԵՐ: ԿՈՂՄՆԱՑՈՒՅՑ, ԵՐԿՐԻ ՄԱԳՆԻՍԱԿԱՆ ԴԱՇՏԸ

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Թվարկե՛ք մագնիսից ձգվող նյութեր:
Երկաթ, նիկել, կոբալտ և դրանց խառնուրդները:

2. Ո՞ր մարմիններն են կոչվում հաստատուն մագնիսներ:
Մարմիններ, որոնք երկար ժամանակ պահպանել են իրենց մագնիսականությունը և ձգում են մագնիսից որոշ նյութեր:

3. Մագնիսի ո՞ր մասերն են անվանում մագնիսի բևեռներ:
Մագնիսի երկու ծայրերը՝ հյուսիսային (N) և հարավային (S) բևեռներ:

4. Ինչպե՞ս են փոխազդում մագնիսների` ա. նույանուն բևեռները, բ. տարանուն բևեռները:
Նույնանուն բևեռները (N–N կամ S–S) = մերժում են:
Տարանուն բևեռները (N–S) = գրավում են:

5. Ինչպե՞ս կարել է որոշել մագնիսի բևեռները, եթե դրանք նշված չեն մագնիսի վրա:
Օգտագործել փոքրիկ կողմնացույց. Մագնիսի հյուսիսային բևեռը կձգի կողմնացույցի հյուսիսային սլաքը:

6. Պողպատե երկու չորսուներից միայն մեկն է մագնիսացված: Չօգտագործելով ոչինչ, բացի այդ չորսուներից, ինչպե՞ս կարելի է տարբերել մագնիսացած չորսուն:
Նրանց մոտ բերել փոքր մագնիս կամ մետաղի փոքրիկ կտոր. Մագնիսացվածը կձգի կամ կպտտի այդ կտորը, մյուսը՝ ոչ:

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Ի՞նչ նմանություն ունեն երկու լիցքերի և երկու մագնիսների փոխազդեցությունները:
Երկու նման լիցքեր կամ մագնիսների նույնանուն բևեռներ մերժում են, տարանուն/հակառակ բևեռները գրավում են:

2. Ո՞րն է Էրստեդի հայտնագործության էությունը:
Էլեկտրական հոսանքն առաջացնում է մագնիսական դաշտ, որը կարող է ազդել մագնիսի վրա:

3. Կարելի՞ է արդյոք մագնիսական սլաքի օգնությամբ որոշել հոսանքի առկայությունը հաղորդալարում: Պատասխանը հիմնավորեք:
Այո, եթե մագնիսական սլաքը շփում եք հաղորդալարի մոտ, այն կշրջվի հոսանքի առկայությունը ցուցադրելու համար:

4. Ինչպե՞ս կարելի է որոշել հոսանքակիր կոճի բևեռները մագնիսական սլաքի միջոցով:
Մագնիսական սլաքը մոտեցրեք կոճին. Սլաքը կսլացնի հյուսիսային բևռի ուղղությամբ.

5. Ինչո՞վ են տարբերվում հաստատուն մագնիսը և հոսանքակիր կոճը:
Հաստատուն մագնիսը մշտապես ունի մագնիսականություն, իսկ հոսանքակիր կոճը մագնիս է միայն հոսանք ունենալիս:

6. Ո՞րն է Ամպերի վարկածի էությունը:
Երկրի մագնիսական դաշտը կարող է պայմանավորված լինել Երկրի միջուկում մետաղների շարժմամբ և առանձին մագնիսացված հատվածներով:

7. Ինչպե՞ս կարելի է համոզվել, որ դասասենյակում մագնիսական դաշտ կա:
Փոքր կողմնացույց դնել. Եթե սլաքը շարժվի կամ շրջվի, դա նշանակում է, որ դաշտ կա:

8. Ի՞նչ են մագնիսական դաշտի գծերը:
Նկատելի գծեր, որոնք ցույց են տալիս մագնիսի կամ հոսանքակիր կոճի ազդեցության ուղղությունը. Գծերը միշտ սկսվում են հյուսիսային բևրից և ավարտվում հարավային բևրին:

9. Պատկերեք հաստատուն մագնիսի և հոսանքակիր կոճի մագնիսական դաշտերի գծերը` նշելով դրանց ուղղությունները:
Հաստատուն մագնիս — N — S
Հոսանքակիր կոճ — Դաշտը շրջվում է աջ ձեռքի կանոնի համաձայն (հոսանքի ուղղությամբ):

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Ո՞ր սարքն են անվանում էլեկտրամագնիս:
Մագնիս, որը առաջանում է հոսանքով անցնող հաղորդալարում:

2. Բերե՛ք էլեկտրամագնիսի կիրառության օրինակներ։
Կրանային խոշոր լվացարաններ, էլեկտրական զանգեր, շարժիչներ, վառարանների էլեկտրամագնիսներ:

3. Ի՞նչ կառուցվածք ունի կողմնացույցը:
Փոքր մագնիսացված ասեղ, որը կարող է ազատ պտտվել ջրի կամ սեղանի վրա, ցույց տալով հյուսիս–հարավ ուղղությունը:

4. Որտե՞ղ են տեղակայված Երկրի մագնիսական բևեռները:
Մագնիսական հյուսիսը մոտ է աշխարհագրական հարավին, իսկ մագնիսական հարավը մոտ է աշխարհագրական հյուսիսին:

5. Ինչո՞վ է պայմանավորված մագնիսական շեղման երևույթը:
Կողնացույցի սլաքը տեղական մագնիսական դաշտի և երկրային դաշտի միջեւ շեղվում է:

6. Ի՞նչ է մագնիսական փոթորիկը, և ինչո՞վ է այն պայմանավորված:
Երկրի մագնիսական դաշտի ուժեղ, ժամանակավոր խափանում, պայմանավորված արևի փոթորկերով և արևից եկող էլեկտրամագնիսական ճառագայթմամբ:

7. Մագնիսացած ասեղն ամրացրեք խցանին և դրեք ջրի մակերևույթին: Ի՞նչ տեղի կունենա: Բացատրե՛ք դիտվող երևույթը:
Ասեղը կշրջվի՝ ցույց տալով հյուսիս–հարավ ուղղությունը:
Բացատրություն՝ Ասեղը մագնիսացված է և ենթարկվում է Երկրի մագնիսական դաշտի ազդակին:

Օգտագործել գրականություն՝
Հանրակրթական դպրոցի 9-րդ դաս․ դասագիրք  Գ․ Մելիքյան, Ս․ Մաիլյան  «Էդիթ Պրինտ» հրատ․, Երևան 2023 (§23 ; § 24, § 25 էջ՝ 55-64) :

Լրացուցիչ

Խնդիր 1․ Որոշեք նկարում պատկերված շղթայի տեղամասի դիմադրությունը, եթե միմյանց միացված ռեզիստորների դիմադրությունները համապատասխանաբար հավասար են՝ R₁= 6 Օմ, իսկ R₂= 6 Օմ:

պատ․՝ 3Օմ

Խնդիր 2․ Շղթայի տեղամասի ընդհանուր դիմադրությունը 84 Օմ է: Շղթայի տեղամասը բաղկացած է միմյանց հաջորդաբար միացված 2 միատեսակ լամպերից և ռեոստատից: Որոշեք լամպերից յուրաքանչյուրի դիմադրությունը, եթե ռեոստատի դիմադրությունը՝ 2 Օմ է:

պատ․՝ 41Օմ

Խնդիր 3․Որքա՞ն է նկարում պատկերված շղթայի տեղամասով անցնող հոսանքի ուժը, եթե հաղորդիչներից առաջինի դիմադրությունը՝ R₁= 11 Օմ է, երկրորդինը՝ R₂= 9 Օմ: Լարումը տեղամասի ծայրերում՝ U= 40 Վ:

պատ․՝ 2Ա

Խնդիր 4․Բնակարանի տաքացման համար օգտագործվող 100 Օմ դիմադրություն ունեցող էլեկտրական վառարանը նախատեսված է 3.5 Ա հոսանքի ուժի համար: Որքա՞ն էներգիա կծախսի այդ վառարանը5 ժամ անընդհատ աշխատելու դեպքում:
A=I²*R*t

Խնդիր 5․Շքամուտքում էլեկտրական լամպը մոռացել էին անջատել: Որքա՞ն աշխատանք էր իզուր կատարվել 8 ժամում, եթե լամպը միացված էր 220 Վ լարման ցանցին և նրանով անցնող հոսանքի ուժը 1 Ա էր:

§20. ԷԼԵԿՏՐԱԿԱՆ ՀՈՍԱՆՔԻ ԱՇԽԱՏԱՆՔՆ ՈՒ ՀԶՈՐՈՒԹՅՈՒՆԸ 

§21. ՋՈՈՒԼ-ԼԵՆՑԻ ՕՐԵՆՔԸ։ ՇԻԿԱՑՄԱՆ ԼԱՄՊ,ԿԱՐՃ ՄԻԱՑՈՒՄ, ԱՊԱՀՈՎԻՉՆԵՐ

§20Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Ի՞նչ բանաձևով են հաշվում հոսանքի աշխատանքը:
Հոսանքի աշխատանքը հաշվում են A = U · I · t բանաձևով, որտեղ U-ն լարումն է, I-ն՝ հոսանքի ուժը, t-ն՝ ժամանակը:

2. Ո՞ր ֆիզիկական մեծությունն են անվանում էլեկտրական հոսանքի հզորություն:
Ի՞նչ բանաձևով են հաշվում հոսանքի հզորությունը:
Էլեկտրական հոսանքի հզորություն կոչվում է այն ֆիզիկական մեծությունը, որը հավասար է հոսանքի աշխատանքի հարաբերությանը այն ժամանակամիջոցին, որի ընթացքում կատարվել է այդ աշխատանքը (P = A / t): Հաշվվում է P = U · I բանաձևով:


3. Հզորության ի՞նչ միավորներ գիտեք: Ինչպե՞ս են առնչվում այդ միավորները վատտին:
Հզորության հիմնական միավորը վատտն է (Վտ): Օգտագործվում են նաև կիլովատը (1 կՎտ = 1000 Վտ), մեգավատը (1 ՄՎտ = 1,000,000 Վտ) և միլիվատը (1 մՎտ = 0,001 Վտ):

4. Ո՞րն է հոսանքի աշխատանքի ոչ համակարգային միավորը: Գրեք այդ միավորի և ջոուլի կապն արտահայտող հավասարությունը:
Հոսանքի աշխատանքի ոչ համակարգային միավորը կիլովատ-ժամն է (կՎտժ): Կապը ջոուլի հետ հետևյալն է. 1 կՎտժ = 3,600,000 Ջ (կամ 3,6 ՄՋ):

5. Վերցրեք ձեր բնակարանի լուսավորման էլեկտրական ջահի լամպերից որևէ մեկը և տետրում գրի առեք լամպի բալոնի վրա նշված տվյալները: Դրանցով հաշվեք լամպի շիկացման թելիկի դիմադրությունը: Որքան էներգիա է ծախսում լամպը 1 ամսում (30 օրում), եթե այն օրական միացված է եղել 3 ժամ: Որքան է պակասել ձեր ընտանիքի բյուջեն 1 ամսում է լամպի աշխատանքի հետևանքով (1 կՎտժամ էլեկտրաէներգիայի սակագինը փնտրեք համացանցում):
Հաշվարկ (10 Վտ լամպի օրինակով).

Ծախս. 0.9 կՎտժ × 45 դրամ ≈ 40.5 դրամ:

Դիմադրություն. R = U²/P = 220²/10 = 4840 Օմ:

Էներգիա (1 ամսում). 10 Վտ × 90 ժամ = 900 Վտժ = 0.9 կՎտժ:

 §21 Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Ի՞նչ բանաձևով են հաշվում հոսանքակիր հաղորդիչում անջատվող ջերմաքա-նակը:
Հաղորդիչում անջատվող ջերմաքանակը հաշվում են Q = I^2 * R * t բանաձևով:

2. Ձևակերպե՛ք Ջոուլ-Լենցի օրենքը։
Ջոուլ-Լենցի օրենքը. Հոսանքակիր հաղորդիչում անջատվող ջերմաքանակը հավասար է հոսանքի ուժի քառակուսու, հաղորդիչի դիմադրության և ժամանակի արտադրյալին:

3. Բացատրեք, թե ինչու է տաքանում հաղորդիչը, երբ նրա միջով հոսանք է անցնում:
Հաղորդիչը տաքանում է, որովհետև շարժվող էլեկտրոնները բախվում են հաղորդիչի մասնիկներին՝ նրանց փոխանցելով իրենց էներգիան:

4. Ինչպիսի՞ն է շիկացման լամպի կառուցվածքը:
Շիկացման լամպը կազմված է ապակյա բալոնից, որի ներսում գտնվում է վոլֆրամե շիկացման թելիկը և իներտ գազ:

5. Ի՞նչ է Էլեկտրական շղթայի կարճ միացումը: Ի՞նչ անցանկալի երևույթների կարող է հանգեցնել այն:
Կարճ միացումը շղթայի երկու կետերի միացումն է շատ փոքր դիմադրությամբ: Այն բերում է հոսանքի կտրուկ աճի և կարող է հրդեհ առաջացնել:

6. Ի՞նչ նպատակով են օգտագործում էլեկտրական ապահովիչը:
Ապահովիչը օգտագործվում է շղթան ավտոմատ անջատելու համար, երբ հոսանքի ուժը գերազանցում է թույլատրելի սահմանը:

7. Ըստ փաստաթղթերի՝ որոշեք ձեր տանն օգտագործվող էլեկտրական թեյնիկի հզորությունը: Թեյնիկի մեջ ջուր լցրեք: Չափեք ջրի սկզբնական ջերմաստի-ճանը։ Միացրեք էլեկտրական թեյնիկը՝ ջուրը հասցնելով մինչև եռման ջեր-մաստիճանի և գրանցեք տաքացման ժամանակը։ Հաշվեք ջրի տաքացման համար անհրաժեշտ ջերմաքանակը, և այն ջերմաքանակը, որն անջատվում է թեյնիկի ջեռուցող սարքում՝ շնորհիվ հոսանքի ջերմային ազդեցության:

Համեմատեք այդ երկու ջերմաքանակները:
Թեյնիկի հաշվարկ (օրինակ).
Համեմատություն. Թեյնիկի անջատած ջերմաքանակն ավելի մեծ է, քանի որ էներգիայի մի մասը կորչում է շրջակա միջավայրում:
Տվյալներ. P = 2000 Վտ, m = 1 կգ ջուր, t1 = 20 C, t2 = 100 C, ժամանակը` 200 վ:
Ջրի տաքացման ջերմաքանակ. Q = c * m * (t2 — t1) = 4200 * 1 * 80 = 336,000 Ջ:
Թեյնիկի անջատած ջերմաքանակ. Q = P * t = 2000 * 200 = 400,000 Ջ:

Թեմատիկ խնդիրներ

1. Բնակարանի տաքացման համար օգտագործվող 140 Օմ դիմադրություն ունեցող էլեկտրական ջերմատաքացուցիչը  նախատեսված է 3.5 Ա հոսանքի ուժի համար: Որքա՞ն էներգիա կծախսի այդ ջերմատաքացուցիչը  8 ժամ անընդհատ աշխատելու դեպքում:

2. Ավտոտնակում  էլեկտրական լամպը մոռացել էին անջատել: Որքա՞ն աշխատանք էր իզուր կատարվել 24 ժամում, եթե լամպը միացված էր 110 Վ լարման ցանցին և նրանով անցնող հոսանքի ուժը 0.8 Ա էր:

3. 50 Օմ դիմադրություն ունեցող էլեկտրական վարսահարդարիչը միացրեցին 127 Վ լարման ցանցին: Որքա՞ն աշխատանք կկատարի նրանում հոսանքը 15 րոպեի ընթացքում: 

4. 6 Վ լարման և 2 Ա հոսանքի ուժի դեպքում համակարգչի մարտկոցի լիցքավորումը տևեց 1.5 ժամ: Որոշե՛ք հոսանքի կատարած աշխատանքը այդ ընթացքում: 

5. 450 Վտ հզորություն ունեցող հեռուստացույցը, ըստ հաշվիչի ցուցմունքի, ծախսել է 360 կՋ էներգիա: Որքա՞ն ժամանակ է միացված եղել հեռուստացույցը:

6. Ճեպընթաց էլեկտրագնացքը, որի շարժիչների ընդհանուր հզորությունը 200 կՎտ է, շարժվում է 180 կմ/ժ միջին արագությամբ: Որքա՞ն աշխատանք են կատարում նրա էլեկտրաշարժիչները 560 կմ ճանապարհ անցնելիս:

7. Ի՞նչ ջերմաքանակ կանջատվի 80 վ-ում 40 Օմ դիմադրություն ունեցող ջեռուցիչ տարրում, եթե այն միացված է 120 Վ լարման ցանցին: 

8. Հաղորդչի  դիմադրությունը 150 Օմ է, նրանով անցնող հոսանքի ուժը՝ 1.6 Ա: Ի՞նչ ջերմաքանակ կանջատվի նրանում 10 վ-ի ընթացքում: 

9. Շղթայի տեղամասում միմյանց հաջորդաբար միացված են R₁=40 Օմ և R₂ =60 Օմ դիմադրություններով ռեզիստորներ: Տեղամասի ծայրերում լարումը 100 Վ է: 2 րոպեի ընթացքում ի՞նչ ջերմաքանակ կանջատվի հաղորդիչներից յուրաքանչյուրում: Պատասխանը գրել ամբողջ թվի ճշտությամբ: 

10. Էլեկտրական ջեռուցչի0.017 Օմ⋅մմ² /մ տեսակարար դիմադրությամբ պղնձե  սնուցող հաղորդալարի երկարությունը 1.5 մ է, լայնական հատույթի մակերեսը՝ 2 մմ² : Որքա՞ն ջերմաքանակ կանջատվի այդ հաղորդալարում 25 րոպեի ընթացքում, եթե շղթայում հոսանքի ուժը 4 Ա է: 

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Էներգիայի ի՞նչ փոխակերպումներ են տեղի ունենում էլեկտրական շղթաներում:
Էլեկտրական շղթայում էներգիան հիմնականում փոխակերպվում է մեխանիկական, լույսային և ջերմային էներգիայի՝ կախված սպառիչից (լամպ, ռեոստատ, շարժիչ և այլն)

2. Ի՞նչ է նշանակում «հաշվարկել էլեկտրական շղթան»:
«Հաշվարկել էլեկտրական շղթան» նշանակում է որոշել շղթայի մեծություններ՝ լարում, հոսանքի ուժ և դիմադրություն, օգտագործելով Օմի օրենքը և հաջորդական/զուգահեռ միացման օրենքները

3. Ինչպե՞ս են հաշվում լարումը հաջորդաբար միացված սպառիչներից կազմված տեղամասում:
Հաջորդաբար միացված սպառիչների տեղամասում լարում հաշվվում է որպես բոլոր սպառիչների լարման գումարը

4. Ինչպե՞ս են որոշում հաջորդաբար միացված սպառիչների տեղամասի դիմադրությունը։
Հաջորդաբար միացված սպառիչների ընդհանուր դիմադրությունը հաշվվում է բոլոր դիմադրությունների գումարով՝ $R_{\text{համ} } = R_1 + R_2 + … + R_n$

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Բերեք էլեկտրական շղթայի օրինակ, որտեղ երևում է սպառիչների զուգահեռ միացման առավելությունը հաջորդականի նկատմամբ:
Օրինակ՝ մի տուն, որտեղ մի քանի լամպ միացված են զուգահեռ, որպեսզի մեկը չաշխատի մյուսներին չխանգարի. Սա ցույց է տալիս զուգահեռ միացման առավելությունը՝ հաջորդականի նկատմամբ

2. Ի՞նչ առնչությամբ են կապված հոսանքի ուժերը զուգահեռ միացված սպառիչներում և շղթայի չճյուղավորված մասում:
Զուգահեռ միացված սպառիչներում լարման ուժերը հավասար են, իսկ հաջորդական (չճյուղավորված) մասում հոսանքի ուժերը հավասար են բոլոր սպառիչների միջով

3. Ո՞ր էլեկտրական մեծությունն է նույնը իրար զուգահեռ միացված բոլոր սպառիչների համար:
Զուգահեռ միացված բոլոր սպառիչների համար նույնն է լարումը

4. Ինչպե՞ս են որոշում իրար զուգահեռ միացված սպառիչների ընդհանուր տեղամասի դիմադրությունը:
Զուգահեռ միացված սպառիչների ընդհանուր տեղամասի դիմադրությունը հաշվվում է ըստ բանաձևի

$$\frac{1}{R_{\text{ընդ}}} = \frac{1}{R_1} + \frac{1}{R_2} + … + \frac{1}{R_n}$$

5. Ապացուցե՛ք, որ զուգահեռ միացված սպառիչների ընդհանուր տեղամասի դիմադրությունը փոքր է յուրաքանչյուր սպառիչի դիմադրությունից:
Ապացույց. Քանի որ $\frac{1}{R_{\text{ընդ}}} = \frac{1}{R_1} + \frac{1}{R_2} + …$ ,ապա ստացվում է $R_{\text{ընդ}} < R_i$​ յուրաքանչյուր $R_i$-ից, այսինքն, զուգահեռ միացված տեղամասի դիմադրությունը փոքր է յուրաքանչյուր սպառիչի դիմադրությունից

Խնդիրներ (լրացուցիչ աշխատանք)

1. 2.5 Վ լարման համար հաշվարկված քանի՞ միատեսակ լամպ է անհրաժեշտ հաջորդաբար միացնել, որպեսզի ստացված տոնածառի ծաղկաշղթան հնարավոր լինի միացնել 120 Վ լարման ցանցին:
   Եթե մեկ լամպը նախատեսված է 5 Վ լարման համար, ապա լամպերի քանակը՝$$n = \frac{120}{5} = 24 \text{ լամպ}$$
   
2. 35 Օմ և 7 Օմ դիմադրություն ունեցող 2 ռեզիստորներ միացված են հաջորդաբար:
    Նրանցից որի՞ ծայրերում է լարումը փոքր և քանի՞ անգամ:
    
    
   
   Ընդհանուր դիմադրությունը՝ $R_{\text{համ}} = 35 + 7 = 42 \text{ Օմ}$
   Լարում փոքր է մեծ դիմադրության ծայրում՝ $U_7 = \frac{7}{42} \cdot U_{\text{ընդ}} = \frac{1}{6} \cdot U_{\text{ընդ}}$​
   
3. Որոշեք նկարում պատկերված շղթայի տեղամասի դիմադրությունը, եթե միմյանց միացված ռեզիստորների դիմադրությունները համապատասխանաբար հավասար են՝ R₁ = 6 Օմ, իսկ R₂ = 6 Օմ:
    
   
   Ընդհանուր դիմադրություն՝ $R_{\text{ընդ}} = 6 + 6 = 12 \text{ Օմ}$
   
4. Ինչի՞ է հավասար նկարում պատկերված շղթայի տեղամասի ընդհանուր դիմադրությունը, եթե միմյանց զուգահեռ միացված միատեսակ լամպերից յուրաքանչյուրի դիմադրությունը 60 Օմ է:
    
   
   Ենթադրելով երկու լամպ՝ $\frac{1}{R_{\text{ընդ}}} = \frac{1}{60} + \frac{1}{60} = \frac{2}{60} = \frac{1}{30} \Rightarrow R_{\text{ընդ}} = 30 \text{ Օմ}$
   
5. Շղթայի տեղամասի ընդհանուր դիմադրությունը 84 Օմ է: Շղթայի տեղամասը բաղկացած է միմյանց հաջորդաբար միացված 2 միատեսակ լամպերից և ռեոստատից: Որոշեք լամպերից յուրաքանչյուրի դիմադրությունը, եթե ռեոստատի դիմադրությունը՝ 2 Օմ է:
    
    
   
   Հաշիվ. Հաջորդական եղանակով՝ $R_{\text{ընդ}} = R_{\text{լամպ}} + R_{\text{լամպ}} + R_{\text{ռեոստատ}}$+Rռեոստատ​
   Ստացվում է՝ $R_{\text{լամպ}} = \frac{84 — 2}{2} = 41 \text{ Օմ}$

$16. ՀԱՂՈՐԴԻՉՆԵՐԻ ՀԱՋՈՐԴԱԿԱՆ ՄԻԱՑՈՒՄԸ

$17. ՀԱՂՈՐԴԻՉՆԵՐԻ ԶՈՒԳԱՀԵՌ ՄԻԱՑՈՒՄԸ

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Էներգիայի ի՞նչ փոխակերպումներ են տեղի ունենում էլեկտրական շղթաներում:
Էլեկտրական-ջերմային էներգիա
Էլեկտրական-լուսային էներգիա
Էլեկտրական-մեխանիկական էներգիա
Էլեկտրական-քիմիական էներգիա
Քիմիական-էլեկտրական էներգիա

2. Ի՞նչ է նշանակում «հաշվարկել էլեկտրական շղթան»:
«հաշվարկել էլեկտրական շղթան»նշանակում է՝ բանաձևերի օգնությամբ գտնել շղթայում հոսանքի ուժը, լարումը, դիմադրությունը կամ հզորությունը և հասկանալ, թե ինչպես է շղթան աշխատում։


3. Ինչպե՞ս են հաշվում լարումը հաջորդաբար միացված սպառիչներից կազմված տեղամասում:
Հաջորդաբար միացված սպառիչներից կազմված տեղամասում ընդհանուր լարումը հավասար է բոլոր սպառիչների լարումների գումարին։

4. Ինչպե՞ս են որոշում հաջորդաբար միացված սպառիչների տեղամասի դիմադրությունը։
Հաջորդաբար միացված սպառիչների տեղամասի ընդհանուր դիմադրությունը հավասար է բոլոր սպառիչների դիմադրությունների գումարին։

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Բերեք էլեկտրական շղթայի օրինակ, որտեղ երևում է սպառիչների զուգահեռ միացման առավելությունը հաջորդականի նկատմամբ:
Օրինակ՝ տան էլեկտրական ցանցը։ Լամպերը զուգահեռ են միացված, որովհետև եթե մեկը անջատվի կամ փչանա, մյուսները շարունակում են աշխատել։ Սա առավելություն է հաջորդական միացման նկատմամբ, որտեղ մեկ սպառիչի խափանումը կկտրի ամբողջ շղթան։

2. Ի՞նչ առնչությամբ են կապված հոսանքի ուժերը զուգահեռ միացված սպառիչ-ներում և շղթայի չճյուղավորված մասում:
Զուգահեռ միացման դեպքում շղթայի չճյուղավորված մասում հոսանքի ուժը հավասար է բոլոր ճյուղերով անցնող հոսանքների գումարին․

3. Ո՞ր էլեկտրական մեծությունն է նույնը իրար զուգահեռ միացված բոլոր սպա-ռիչների համար:
Զուգահեռ միացված բոլոր սպառիչների համար լարումը նույնն է։

4. Ինչպե՞ս են որոշում իրար զուգահեռ միացված սպառիչների ընդհանուր տեղամասի դիմադրությունը:
Զուգահեռ միացված սպառիչների ընդհանուր դիմադրությունը որոշում են հետևյալ բանաձևով․

5. Ապացուցե՛ք, որ զուգահեռ միացված սպառիչների ընդհանուր տեղամասի դիմադրությունը փոքր է յուրաքանչյուր սպառիչի դիմադրությունից:
Քանի որ ընդհանուր դիմադրության հաշվման ժամանակ գումարվում են դիմադրությունների հակադարձ մեծությունները, ապա այդ գումարը մեծ է յուրաքանչյուր առանձին հակադարձից։ Դրա հետևանքով ընդհանուր դիմադրության հակադարձը փոքր է, այսինքն՝
R < R₁, R < R₂, …
ուրեմն զուգահեռ միացված սպառիչների ընդհանուր դիմադրությունը փոքր է յուրաքանչյուր սպառիչի դիմադրությունից