Դաս 16. ՕՊՏԻԿԱԿԱՆ ԵՐԵՎՈՒՅԹՆԵՐ (13.04-17.04)

§35. ՈՍՊՆՅԱԿՆԵՐ, ՈՍՊՆՅԱԿՆԵՐԻ ՕՊՏԻԿԱԿԱՆ ՈՒԺ

§36. ԱՌԱՐԿԱՅԻ ՊԱՏԿԵՐԻ ԿԱՌՈՒՑՈՒՄԸ
ՈՍՊՆՅԱԿՈՒՄ

§37. ԲԱՐԱԿ ՈՍՊՆՅԱԿԻ ԲԱՆԱՁԵՎԸ, ԽՈՇՈՐԱՑՈՒՄ

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Ի՞նչ է ոսպնյակը։ Ոսպնյակների ի՞նչ տեսակներ գիտեք:
Թափանցիկ մարմին է, սահմանափակված երկու գնդային մակերեսներով (կամ մեկ գնդային և մեկ հարթ)
Տեսակներ
Ցրող (գոգավոր)
Հավաքող (ուռուցիկ)

2. Ո՞ր ուղիղն են անվանում ոսպնյակի գլխավոր օպտիկական առանցք:
Ուղիղ գիծ, որը անցնում է ոսպնյակի կենտրոնով և համաչափության առանցքն է

3. Ո՞ր ոսպնյակներն են կոչվում՝ ա, ուռուցիկ, բ. գոգավոր:
ա) ուռուցիկ — հաստ է մեջտեղում
բ) գոգավոր — բարակ է մեջտեղում

4. Ի՞նչ է բարակ ոսպնյակը։ Ո՞ր կետն են անվանում բարակ ոսպնյակի օպտիկա-կան կենտրոն։ Ի՞նչ հատկությամբ է այն օժտված:
Այն ոսպնյակն է, որի հաստությունը փոքր է իր շառավղների համեմատ
Օպտիկական կենտրոն — կետ, որի միջով անցնող ճառագայթը չի շեղվում

5. Ինչո՞վ են իրարից տարբերվում հավաքող և ցրող ոսպնյակները:
Հավաքող — ճառագայթները հավաքում է մի կետում
Ցրող — ճառագայթները ցրում է

6. Ո՞ր կետն է կոչվում ա, հավաքող ոսպնյակի կիզակետ, բ, ցրող ոսպնյակի կեղծ կիզակետ:
ա) հավաքող՝ իրական կետ, որտեղ ճառագայթները հատվում են
բ) ցրող՝ կեղծ կետ, որտեղ ճառագայթների շարունակությունները հատվում են

7. Ի՞նչ է ոսպնյակի կիզակետային հեռավորությունը: Ինչո՞վ են տարբերվում հավաքող և ցրող ոսպնյակների կիզակետային հեռավորությունները:
Կենտրոնից մինչև կիզակետ հեռավորություն
Ցրող՝ բացասական
Հավաքող՝ դրական

8. Ո՞ր մեծությունն է կոչվում ոսպնյակի օպտիկական ուժ: Ի՞նչ միավորով են այն արտահայտում, և ինչպե՞ս են սահմանում այդ միավորը:
D=1/f​
Միավորը՝ դիոպտրիա (D)
1 դիոպտրիա = 1 մ⁻¹

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Ինչո՞վ են տարբերվում առարկայի իրական և կեղծ պատկերները:
Իրական — ստացվում է էկրանի վրա
Կեղծ — չի ստացվում էկրանի վրա

2. Որո՞նք են այն «հարմար» ճառագայթները, որոնց օգնությամբ սովորաբար կառուցում են առարկայի պատկերը ոսպնյակում:
Սովորաբար օգտագործում են 3 ճառագայթ՝
Կենտրոնով անցնող — չի շեղվում
Զուգահեռ առանցքին — անցնում է կիզակետով
Կիզակետով անցնող — դուրս է գալիս զուգահեռ

3. Ստորև ներկայացված աղյուսակը պատկերեք ձեր աշխատանքային տետրում` լրացնելով դատարկ վանդակները:

Առարկայի դիրքը	Պատկերի դիրքը	Պատկերի բնույթը	Չափը
Շատ հեռու (∞)	Կիզակետում (F)	իրական, շրջված	շատ փոքր
>2F	F և 2F միջև	իրական, շրջված	փոքրացված
=2F	=2F	իրական, շրջված	նույն չափ
F և 2F միջև	2F-ից դուրս	իրական, շրջված	մեծացված
=F	չկա	—	—
<F	ոսպնյակի նույն կողմում	կեղծ, ուղիղ	մեծացված

---

📊 Ցրող ոսպնյակ (գոգավոր)

Առարկայի դիրքը	Պատկերի դիրքը	Պատկերի բնույթը	Չափը
Ցանկացած դիրքում	ոսպնյակի և կիզակետի միջև	կեղծ, ուղիղ	փոքրացված

Հարցեր և առաջադրանքներ
3. Գրե՛ք բարակ ոսպնյակի բանաձևը:

որտեղ
$d_o$​ — առարկայի հեռավորություն
$d_i$ — պատկերի հեռավորություն

4. Ի՞նչ է ոսպնյակի խոշորացումը: Գրե՛ք խոշորացման բանաձևը:
Խոշորացումը ցույց է տալիս, թե քանի անգամ է պատկերը մեծ կամ փոքր առարկայից

$M = \frac{h_i}{h_o} = \frac{d_i}{d_o}$

5. Ձեռքի տակ ունենալով միայն քանոն` ինչպե՞ս կարող եք որոշել հավաքող ոսպնյակի կիզակետային հեռավորությունը, եթե օրն արևոտ է:
Ոսպնյակով Արեգակի պատկերը ստացիր թղթի վրա
Շարժիր թուղթը մինչև պատկերը լինի ամենափոքր և հստակ
Չափիր հեռավորությունը ոսպնյակից մինչև թուղթ
Այդ հեռավորությունը հավասար է կիզակետային հեռավորությանը

6. Հավաքող ոսպնյակի միջոցով թղթե էկրանին ստացեք Արեգակի սկավառակի ցայտուն պատկերը: Այն ունի փոքրիկ, պայծառ շրջանակի տեսք: Ինչո՞ւ: Ոսպնյակի ո՞ր բնութագրական դիրքում է առաջանում այդ պատկերը։ Եթե ոսպնյակն այդ դիրքով պահեք երկար, ապա էկրանը կբռնկվի: Ինչո՞ւ:
Արեգակը շատ հեռու է — ճառագայթները գրեթե զուգահեռ են
Ոսպնյակը դրանք հավաքում է մեկ կետում — կիզակետում
Այդ պատճառով ստացվում է փոքր, բայց շատ պայծառ պատկեր
Որտե՞ղ է առաջանում
Ոսպնյակի կիզակետում
Ինչո՞ւ կարող է այրել թուղթը
Լույսի (էներգիայի) մեծ քանակը հավաքվում է փոքր տարածքում → ուժեղ տաքացում → թուղթը կարող է բռնկվել