Day: 17.04.2026

§35. ՈՍՊՆՅԱԿՆԵՐ, ՈՍՊՆՅԱԿՆԵՐԻ ՕՊՏԻԿԱԿԱՆ ՈՒԺ

§36. ԱՌԱՐԿԱՅԻ ՊԱՏԿԵՐԻ ԿԱՌՈՒՑՈՒՄԸ
ՈՍՊՆՅԱԿՈՒՄ

§37. ԲԱՐԱԿ ՈՍՊՆՅԱԿԻ ԲԱՆԱՁԵՎԸ, ԽՈՇՈՐԱՑՈՒՄ

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Ի՞նչ է ոսպնյակը։ Ոսպնյակների ի՞նչ տեսակներ գիտեք:
Թափանցիկ մարմին է, սահմանափակված երկու գնդային մակերեսներով (կամ մեկ գնդային և մեկ հարթ)
Տեսակներ
Ցրող (գոգավոր)
Հավաքող (ուռուցիկ)

2. Ո՞ր ուղիղն են անվանում ոսպնյակի գլխավոր օպտիկական առանցք:
Ուղիղ գիծ, որը անցնում է ոսպնյակի կենտրոնով և համաչափության առանցքն է

3. Ո՞ր ոսպնյակներն են կոչվում՝ ա, ուռուցիկ, բ. գոգավոր:
ա) ուռուցիկ — հաստ է մեջտեղում
բ) գոգավոր — բարակ է մեջտեղում

4. Ի՞նչ է բարակ ոսպնյակը։ Ո՞ր կետն են անվանում բարակ ոսպնյակի օպտիկա-կան կենտրոն։ Ի՞նչ հատկությամբ է այն օժտված:
Այն ոսպնյակն է, որի հաստությունը փոքր է իր շառավղների համեմատ
Օպտիկական կենտրոն — կետ, որի միջով անցնող ճառագայթը չի շեղվում

5. Ինչո՞վ են իրարից տարբերվում հավաքող և ցրող ոսպնյակները:
Հավաքող — ճառագայթները հավաքում է մի կետում
Ցրող — ճառագայթները ցրում է

6. Ո՞ր կետն է կոչվում ա, հավաքող ոսպնյակի կիզակետ, բ, ցրող ոսպնյակի կեղծ կիզակետ:
ա) հավաքող՝ իրական կետ, որտեղ ճառագայթները հատվում են
բ) ցրող՝ կեղծ կետ, որտեղ ճառագայթների շարունակությունները հատվում են

7. Ի՞նչ է ոսպնյակի կիզակետային հեռավորությունը: Ինչո՞վ են տարբերվում հավաքող և ցրող ոսպնյակների կիզակետային հեռավորությունները:
Կենտրոնից մինչև կիզակետ հեռավորություն
Ցրող՝ բացասական
Հավաքող՝ դրական

8. Ո՞ր մեծությունն է կոչվում ոսպնյակի օպտիկական ուժ: Ի՞նչ միավորով են այն արտահայտում, և ինչպե՞ս են սահմանում այդ միավորը:
D=1/f​
Միավորը՝ դիոպտրիա (D)
1 դիոպտրիա = 1 մ⁻¹

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Ինչո՞վ են տարբերվում առարկայի իրական և կեղծ պատկերները:
Իրական — ստացվում է էկրանի վրա
Կեղծ — չի ստացվում էկրանի վրա

2. Որո՞նք են այն «հարմար» ճառագայթները, որոնց օգնությամբ սովորաբար կառուցում են առարկայի պատկերը ոսպնյակում:
Սովորաբար օգտագործում են 3 ճառագայթ՝
Կենտրոնով անցնող — չի շեղվում
Զուգահեռ առանցքին — անցնում է կիզակետով
Կիզակետով անցնող — դուրս է գալիս զուգահեռ

3. Ստորև ներկայացված աղյուսակը պատկերեք ձեր աշխատանքային տետրում` լրացնելով դատարկ վանդակները:

Առարկայի դիրքը	Պատկերի դիրքը	Պատկերի բնույթը	Չափը
Շատ հեռու (∞)	Կիզակետում (F)	իրական, շրջված	շատ փոքր
>2F	F և 2F միջև	իրական, շրջված	փոքրացված
=2F	=2F	իրական, շրջված	նույն չափ
F և 2F միջև	2F-ից դուրս	իրական, շրջված	մեծացված
=F	չկա	—	—
<F	ոսպնյակի նույն կողմում	կեղծ, ուղիղ	մեծացված

---

📊 Ցրող ոսպնյակ (գոգավոր)

Առարկայի դիրքը	Պատկերի դիրքը	Պատկերի բնույթը	Չափը
Ցանկացած դիրքում	ոսպնյակի և կիզակետի միջև	կեղծ, ուղիղ	փոքրացված

Հարցեր և առաջադրանքներ
3. Գրե՛ք բարակ ոսպնյակի բանաձևը:

որտեղ
$d_o$​ — առարկայի հեռավորություն
$d_i$ — պատկերի հեռավորություն

4. Ի՞նչ է ոսպնյակի խոշորացումը: Գրե՛ք խոշորացման բանաձևը:
Խոշորացումը ցույց է տալիս, թե քանի անգամ է պատկերը մեծ կամ փոքր առարկայից

$M = \frac{h_i}{h_o} = \frac{d_i}{d_o}$

5. Ձեռքի տակ ունենալով միայն քանոն` ինչպե՞ս կարող եք որոշել հավաքող ոսպնյակի կիզակետային հեռավորությունը, եթե օրն արևոտ է:
Ոսպնյակով Արեգակի պատկերը ստացիր թղթի վրա
Շարժիր թուղթը մինչև պատկերը լինի ամենափոքր և հստակ
Չափիր հեռավորությունը ոսպնյակից մինչև թուղթ
Այդ հեռավորությունը հավասար է կիզակետային հեռավորությանը

6. Հավաքող ոսպնյակի միջոցով թղթե էկրանին ստացեք Արեգակի սկավառակի ցայտուն պատկերը: Այն ունի փոքրիկ, պայծառ շրջանակի տեսք: Ինչո՞ւ: Ոսպնյակի ո՞ր բնութագրական դիրքում է առաջանում այդ պատկերը։ Եթե ոսպնյակն այդ դիրքով պահեք երկար, ապա էկրանը կբռնկվի: Ինչո՞ւ:
Արեգակը շատ հեռու է — ճառագայթները գրեթե զուգահեռ են
Ոսպնյակը դրանք հավաքում է մեկ կետում — կիզակետում
Այդ պատճառով ստացվում է փոքր, բայց շատ պայծառ պատկեր
Որտե՞ղ է առաջանում
Ոսպնյակի կիզակետում
Ինչո՞ւ կարող է այրել թուղթը
Լույսի (էներգիայի) մեծ քանակը հավաքվում է փոքր տարածքում → ուժեղ տաքացում → թուղթը կարող է բռնկվել

Նախաբան
1915 թվականի Հայոց ցեղասպանությունից հետո հայ ժողովուրդը կանգնեց ծանր ճակատագրի առջև․ հազարավոր մարդիկ կորցրին իրենց հայրենիքը և ստիպված ապաստանեցին օտար երկրներում։ Այսպիսով ձևավորվեց Սփյուռքը, որը դարձավ հայության գոյության նոր ձև։ Սակայն հայրենազրկված հայերի կյանքը լի էր դժվարություններով՝ թե՛ նյութական, թե՛ հոգևոր առումով։

Պնդում
Հայրենազրկված հայերը բախվում էին բազմաթիվ խնդիրների, սակայն ազգային ինքնության պահպանումը ոչ միայն հնարավոր էր, այլև կենսական անհրաժեշտություն։

Հիմնական մաս (վերլուծություն)
Սփյուռքում հայտնված հայերը նախևառաջ կանգնած էին սոցիալ-տնտեսական լուրջ խնդիրների առաջ։ Նրանք հաճախ չունեին մասնագիտություն կամ համապատասխան կրթություն, ինչի պատճառով ստիպված էին կատարել ծանր և ցածր վարձատրվող աշխատանքներ։ Բացի այդ, օտար երկրներում նրանց վերաբերմունքը միշտ չէ, որ բարենպաստ էր․ տեղացիները հաճախ չէին ճանաչում հայերին և ունեին նրանց մասին սխալ պատկերացումներ։ Եվրոպայում հատկապես ծանր էր վիճակը, քանի որ շատ հայեր համարվում էին «անհայրենիք» և չունեին քաղաքացիություն։

Սակայն դժվարությունները միայն նյութական չէին։ Հայերը նաև հոգեբանական ծանր վիճակում էին՝ կորցրել էին իրենց տունը, հողը, անցյալը։ Այս ցավն արտացոլվում է նաև Վիլյամ Սարոյանի «Նռնենիները» պատմվածքում։ Հորեղբայրը, կորցնելով հողը, փորձում էր պահպանել իր տնկած նռնենիները, քանի որ դրանք նրա համար պարզապես ծառեր չէին, այլ հայրենիքի, հիշողության և ինքնության խորհրդանիշ։ Երբ նռնենիները չորանում են, դա ցույց է տալիս, թե ինչ է տեղի ունենում, երբ մարդը կտրվում է իր արմատներից։

Այստեղից էլ պարզ է դառնում, թե որքան կարևոր է ազգային ինքնության պահպանումը։ Սփյուռքահայերը ստեղծեցին դպրոցներ, եկեղեցիներ, մշակութային կենտրոններ, որպեսզի պահպանեն լեզուն, մշակույթը և ազգային հիշողությունը։ Սա նրանց օգնեց չկորցնել իրենց ինքնությունը, նույնիսկ օտար միջավայրում։

Եզրափակություն
Այսպիսով, թեև հայրենազրկված հայերը բախվում էին բազմաթիվ դժվարությունների, նրանք կարողացան պահպանել իրենց ազգային ինքնությունը՝ շնորհիվ կամքի, մշակույթի և միասնականության։ Ազգային ինքնության պահպանումը ոչ միայն հնարավոր է, այլև անհրաժեշտ, քանի որ հենց դա է ապահովում ժողովրդի շարունակական գոյությունը հայրենիքից հեռու։