Ռեգբի – օլիմպիական, կոնտակտային թիմային մարզաձև է, որի նպատակը արդյունաբեր գործողությունների կատարումն է, մասնավորապես՝ հակառակորդի դարպասները խփելը կամ գնդակը հասցնել մրցակցի հաշվառման գոտի։ Ի տարբերություն ֆուտբոլի՝ ռեգբիում թույլատրվում է գնդակը ձեռքերով բռնել։ Ռեգբին գլոբալ մակարդակով վերահսկվում է Միջազգային ռեգբիի խորհուրդի (IRB) կողմից, որի կենտրոնը գտնվում է Դուբլինում։
Ռեգբիի առաջացման և զարգացման պատմությունը
Ռեգբիի նախահայր է համարվում Ուեբ Էլիսը։ Համաձայն ավանդույթի՝ նա, լինելով անգլիական Ռեգբի քաղաքի մի դպրոցի աշակերտ, ֆուտբոլային խաղի ժամանակ վերցրեց գնդակը ձեռքով և վազեց դեպի մրցակցի հաշվառման գոտի։ Այդ ժամանակ ֆուտբոլի մի քանի տարբերակներ կային, և այդ խաղում գնդակը ձեռք տալն արգելված չէր, սակայն դրա հետ վազելը՝ այո։ Թեև այս պատմությունը ապացուցված չէ, այն խորապես արմատավորվել է ռեգբիի մշակույթում, իսկ Ուեբ Էլիսը դարձել է խաղի խորհրդանիշներից մեկը։
1845 թ․ այդ դպրոցի աշակերտները առաջին անգամ փորձեցին ձևակերպել ռեգբիի կանոնները։ 1848-ին Քեմբրիջի համալսարանի ուսանողները ստեղծեցին նոր կանոններ, որոնք դարձան պաշտոնական հիմք հետագա խաղերի համար։ 1863 թ․ հիմնվեց առաջին ռեգբիի ակումբը՝ «Բլեքհիթ», որը բաղկացած էր Անգլիայի ֆուտբոլային ասոցիացիայի անդամներից և բաց էր բոլոր ցանկացողների համար։
1871 թ․ ստեղծվեց Անգլիայի ռեգբիի միությունը։ Այդ ժամանակ խաղը հայտնի էր որպես «ռեգբի-ֆուտբոլ»։ 19-րդ դարի վերջում ռեգբիի համայնքում ճգնաժամ առաջացավ։ Հյուսիսային Անգլիայի որոշ ակումբներ ցանկանում էին ֆուտբոլիստներին վճարել աշխատավարձ, քանի որ նրանք աշխատանքից բացակայում էին խաղերի պատճառով։ Սակայն խաղը սիրողական էր, և վճարել թույլ չէր տրվում։ Այս տարաձայնությունը հանգեցրեց մի խումբ թիմերի դուրս գալուն միությունից, նոր կանոնների ստեղծմանն ու նոր խաղի՝ ռեգբի լիգի ծննդին։
1871 թ. մարտի 27-ին կայացավ առաջին պաշտոնական միջազգային հանդիպումը՝ Անգլիայի և Շոտլանդիայի միջև։ Հետագայում հավաքականներ հայտնվեցին նաև Իռլանդիայում և Ուելսում, ինչի արդյունքում ձևավորվեց Տան ազգերի գավաթը։
1888-ին Բրիտանական կղզիների հավաքականը այցելեց Ավստրալիա և Նոր Զելանդիա։ 1886 թ․ ստեղծվեց Միջազգային ռեգբիի խորհուրդը (IRB), որն իրականում գլոբալ դարձավ միայն 20-րդ դարի վերջին։
1987 թվականից սկսվեցին ռեգբիի աշխարհի առաջնությունները։ Առաջին հաղթողը դարձավ Նոր Զելանդիայի հավաքականը։ 1995-ին ընդունվեց որոշում վերացնել խաղի սիրողական կարգավիճակը և թույլատրվել սկսեց խաղացողների վարձատրությունը։
Ռեգբիի կանոնները (կարճ)
- Խաղը տևում է երկու կես՝ յուրաքանչյուրը 40 րոպե, ընդմիջմամբ՝ 5-10 րոպե։
- Ընդմիջումից հետո թիմերը փոխում են կողմերը։
- Ոչ-ոքի արդյունքի դեպքում նշանակվում է լրացուցիչ ժամանակ՝ 2×10 րոպե։
- Ամեն թիմից խաղում է 15 խաղացող՝ 8 հարձակվող, 7 պաշտպան։
- Խաղը սկսվում է հարվածով՝ գնդակը մտցնելով խաղադաշտ։
Մրցման միավորներ
- Փորձ (Try) – 5 միավոր՝ երբ խաղացողը գնդակով մտնում է հաշվառման գոտի և դիպչում գետնին։
- Շտրաֆային փորձ – 5 միավոր, եթե փորձը խափանվել է մրցակցի կոպիտ խախտմամբ։
- Իրացում (Conversion) – 2 միավոր՝ փորձից հետո հաջող իրացման դեպքում, գնդակով հարվածելով դարպասին (երկու սյուների միջև, գերանակի վերևով)։
- Շտրաֆային հարված – 3 միավոր՝ նշանակվում է խախտման վայրից։
- Դրոփ-գոլ – 3 միավոր՝ խաղի ժամանակ գնդակը գցելով գետնին, ապա ոտքով հարվածելով դրան։
Հաղթող է համարվում այն թիմը, որը խաղի ավարտին ունի ամենաշատ միավոր։
Մանվելյան Շուշան 