Month: Մայիս 2025

Դասի հղումը 

1. Բնութագրեք ԱՄՆ- աշխարհագրական դիրքը:
   ԱՄՆ-ը գտնվում է Հյուսիսային Ամերիկա մայրցամաքում։ Այն բաղկացած է երեք հիմնական մասերից՝ բուն տարածքը, Ալյասկայի նահանգը և Խաղաղ օվկիանոսում տեղակայված Հավայան կղզիները։ Երկիրը գտնվում է երկու օվկիանոսների՝ Ատլանտյան և Խաղաղ օվկիանոսների միջև, ինչը նպաստում է ծովային ուղիներով կապերին Եվրոպայի, Ասիայի և մյուս աշխարհամասերի հետ։ Միաժամանակ այդ տարածաշրջաններից հեռու գտնվելը ռազմավարական պաշտպանական առումով ԱՄՆ-ին լրացուցիչ առավելություններ է տալիս։
   
2. Որո՞նք են ԱՄՆ- զարգացման նախադրյալները: 
   ԱՄՆ-ի զարգացման նախադրյալներն են՝
   Բնական ռեսուրսներ՝ ԱՄՆ-ի տարածքում հայտնաբերվել են օգտակար հանածոների տարբեր տեսակների հարուստ պաշարներ։ Քարածխի խոշոր հանքավայրեր կան Ապալաչներում, նավթի և գազի հարուստ պաշարներ՝ Մեքսիկական ծոցի ափերին ու Կալիֆոռնիայում։ Հարուստ է երկաթի, պղնձի, ցինկի, կապարի, ուրանի, ոսկու պաշարներով։
   Աշխարհագրական դիրք՝ ԱՄՆ-ի տարածքը 9,4 մլն կմ² է։ ԱՄՆ-ում, հատկապես նրա արևելյան խոնավ շրջաններում շատ են ջրառատ գետերը ու խոշոր լճերը։ ԱՄՆ-ի տարածքի մեծ մասը գտնվում է բարեխառն ու մերձարևադարձային գոտիներում, իսկ Ալյասկան՝ մերձարկտիկական և արկտիկական գոտիներում։
   Կլիմայական պայմաններ՝ ԱՄՆ-ի արևելյան տաք ու խոնավ կլիմա ունեցող շրջանները անտառապատ են։ Այդ տարածքներում կան շատ վարելահողեր, որտեղ հնարավոր է աճեցնել բոլոր տեսակի այն բույսերը, որոնք աճում են տաք ջերմային պայմաններում։
   
3. Որո՞նք են ԱՄՆ-ի խոշոր Ագլոմերացիաները:
   ԱՄՆ-ի խոշոր ագլոմերացիաներն են՝
   Նյու Յորքը՝ բնակչությունը 2015 թվականին կազմել է 21,9 միլիոն մարդ։ Քաղաքի խորհրդանիշը Ազատության արձանն է՝ Ֆրանսիայի նվերը ԱՄՆ-ին։ Արձանի բարձրությունը 92 մ է։ Նյու Յորքի գլխավոր առանձնահատկությունը 60–80-հարկանի երկնաքեր շենքերն են, իսկ մետրոպոլիտենը՝ 460 կայարաններով և 1200 կմ ձգվածությամբ, խոշորագույններից է աշխարհում։+
   Վաշինգտոնը՝ ագլոմերացիայի բնակչությունը 2015-ին կազմում է 8,3 միլիոն մարդ։ 1800 թ-ից ԱՄՆ-ի նախագահների նստավայրը երկհարկանի Սպիտակ տունն է, որը նաև նախագահի բնակարանն է։ Վաշինգտոնում է գտնվում ԱՄՆ-ի խորհրդարանի՝ Կոնգրեսի շենքը՝ Կապիտոլիումը, ԱՄՆ-ի Ազգային պատկերասրահը, Ազգային թանգարանը, Գիտությունների ակադեմիան և Կոնգրեսի գրադարանը։
   Լոս Անջելեսը՝ քաղաքային ագլոմերացիայի բնակչությունը կազմում է 17,5 միլիոն մարդ։ Լոս Անջելեսը հիմնադրվել է 1781 թվականի սեպտեմբերի 4-ին։ Բնակչության թվաքանակով խոշորագույնն է նահանգում և երկրորդը՝ պետության մեջ։ Քաղաքը համարվում է համանուն շրջանի վարչական կենտրոնը, ինչպես նաև Մեծ Լոս Անջելեսի՝ 17 միլիոն բնակչություն ունեցող ագլոմերացիայի կենտրոնը։
   
4. Ինչպես է ամենրիկացի ազգը:
   Ժամանակակից ամերիկյան ազգը ձևավորվել է բազմաթիվ ժողովուրդների և ռասաների միախառնման արդյունքում։ Այժմ ներգաղթը կրճատված է, և ներկայիս բնակչության 90%-ից ավելին արդեն ԱՄՆ-ում ծնվածներն են։

06.05.2025

Աշխատանք դասարանում

Կարդա՛ 

Գիտելիքն ընդամենը գործիք է։ 

1. Առանձնացրե՛ք հետաքրքիր մտքերը և մեկնաբանեք։ 

Գիտելիքը միայն գործիք է
Գիտելիքը արժեքավոր է միայն այն ժամանակ, երբ այն ծառայում է ավելի բարձր նպատակին։ Ինքնին այն պարզապես տեղեկություն է, որը պետք է կարողանալ ճիշտ կիրառել։

Իմաստությունը սկսվում ու ավարտվում է սրտում
Իմաստությունը ոչ թե միայն մտքի արդյունք է, այլ սրտի՝ զգացմունքների, բարության, հոգատարության։ Խելքը կարող է օգնել հասկանալը, բայց սիրտն է որոշում՝ ինչպես վարվել։

Շուրջբոլորս շատ խելացի, բայց դատարկ սրտերով մարդիկ կան
Այսօր շատերը կրթված են, բայց չեն զարգացրել մարդասիրությունն ու բարոյական արժեքները։ Խելքն առանձին բավարար չէ՝ լիարժեք մարդ լինելու համար։

Հաղորդակցման շատ միջոցներ ունենք, բայց քիչ իրական կապ
Թվային սարքերը մեծացրել են շփման հնարավորությունները, բայց նույն ժամանակ մարդիկ սկսել են ավելի քիչ զգալ իրար՝ էմոցիոնալ ու հոգեբանորեն։

Խելացի մարդիկ շատ են, իմաստուն՝ քիչ
Խելքը նշանակում է շատ բան իմանալ կամ վերլուծել, իսկ իմաստությունը՝ ճիշտ գնահատել, հասկանալ ու ճիշտ որոշումներ ընդունել։ Սա փորձի ու ներքին հասունության արդյունք է։

Գիտելիքը սրտին հասնում է միայն լավ բան անելիս
Եթե գիտելիքը չի կիրառվում բարի նպատակի համար, այն պարզապես մեռած տեղեկություն է։ Միայն գործողության մեջ է երևում դրա իսկական արժեքը։

Գործիքը՝ սուրը, կարող է ծառայել կյանք պահպանելուն կամ վնասելու համար
Գործիքը ինքնին չեզոք է։ Ինչպես կօգտագործենք այն՝ կախված է մեր սրտից։ Գիտելիքը նույնն է՝ կարելի է օգնելու համար կիրառել, կարելի է նաև վնաս պատճառել։

Սերը սկսվում է ինքդ քեզ սիրելու ունակությունից
Եթե մարդը չի ընդունում ու չի սիրում իրեն, նա չի կարող իսկապես սիրել ուրիշներին։ Սերը՝ ներքին խաղաղություն ու բաց լինելու ունակություն է։

3. ՋԵՐՄԱՔԱՆԱԿ ՋԵՐՄՈՒԹՅԱՆ ՔԱՆԱԿԻ ՄԻԱՎՈՐ ՏԵՍԱԿԱՐԱՐ ՋԵՐՄՈՒՆԱԿՈԻԹՅՈՒՆ

Տարբերակ 1
I. Ջերմաքանակ անվանում են ներքին էներգիայի այն մասը, որը մարմինը ստանում կամ կորցնում է ջերմահաղորդման ժամանակ:
Պատ.՝ 3
II. Ի՞նչ միավորներով է չափվում մարմնի ներքին էներգիան. Ջ, կՋ
Պատ.՝ 1
III. Ի՞նչ է նշանակում ցինկի տեսակարար ջերմունակությունը 380 Ջ/(կգ°C) է։ Դա նշանակում է, որ 1 կգ զանգվածով ցինկը 1°C տաքացնելու համար պահանջվում է 380 Ջ էներգիա
Պատ.՝ 3
IV. Հավասար զանգվածներով ջրին, սպիրտին, կերոսինին և բուսական յուղին հաղորդվում են հավասար ջերմաքանակներ : Հեղուկներից ո՞րը ջերմաստիճանը ավելի շատ կմեծանա. բուսական յուղինը
Պատ.՝ 4
V. Նույն տրամագծով և հավասար զանգվածներով կապարե, արույրե, երկաթե և անագե գլանները տաք ջրի մեջ տաքացվում են մինչև միևնույն ջերմաստիճանը։ Այնուհետև գլանները տեղադրվում են պարաֆինե սալի վրա։ Երբ գլանները սառչում են մինչև սենյակային ջերմաստիճանը, նրանց տակ պարաֆինի որոշ մասը հալվում է (Նկ. 12)։ Նկարի վրա ո՞ր համարով է նշված երկաթե գլանը.
Երկրորդ քանի որ երկաթի տեսակարար ջերմունակությունը ամենաբարձրն է:
Պատ.՝ 2

Տարբերակ 2
I. Ի՞նչն են անվանում տեսակարար ջերմունակություն.
Ջերմության այն քանակը, որն անհրաժեշտ է նյութի 1 կիլոգրամի ջերմաստիճանը 1°C – ով փոփոխելու համար։
Պատ.՝ 1
II. Մարմինը տրված չափով տաքացնելու համար անհրաժեշտ ջերմաքանակը կախված է. նյութի տեսակից, նրա զանգվածից և ջերմասիճանի փոփոխությունից
Պատ.՝ 3
III. Ինչպե՞ս է անվանվում այն ջերմաքանակը, որն անհրաժեշտ է տվյալ նյութի 1 կիլոգրամի ջերմաստիճանը 1°C – ով փոփոխելու համար. այդ նյութի տեսակարար ջերմունակություն
Պատ.՝ 1
IV. Բաժակների մեջ լցվում են հավասար զանգվածներով և նույն ջերմաստիճանի ջուր, սպիրտ, կերոսին և բուսական յուղ։ Հեղուկների մեջ գցվում է նույն զանգվածով և մինչև նույն ջերմաստիճանը տաքացրած ավազ։ Ավազի ջերմաստիճանը բարձր է հեղուկների ջերմաստիճանից։ Հեղուկներից ո՞րը կունենա ամենացածր ջերմաստիճանը. Ջուրը
Պատ.՝ 1
V. Նույն տրամագծերով և հավասար զանգվածներով արույրե, երկաթե և անագե գլանները տաքացվում են տաք ջրում, մինչև միևնույն ջերմաստիճանը, որից հետո հանվում են և դրվում պարաֆինե սալի վրա (նկ.12)։ Երբ գլանները սառչում են մինչև սենյակային ջերմաստիճանը, նրանց տակ գտնվող պարաֆինի մի մասը հալվում է։ Նկարի վրա ո՞ր համարով է նշված կապարե գլանը.
Առաջինի քանի որ այն ունի ամենափոքր տեսակարար ջերմունակությունը:
Պատ.՝ 1

Տարբերակ 3
I. Ի՞նչ է ջերմաքանակը։
Դա Ներքին էներգիայի այն մասն է, որը մարմինը ստանում կամ կորցնում է ջերմահաղորդման ժամանակ։
Պատ.՝ 2
II. Ի՞նչ միավորներով է չափում ջերմաքանակը. Ջ, կՋ
Պատ.՝ 1
III. Ի՞նչ է նշանակում՝ պղնձի տեսակարար ջերմունակությունը 380 Ջ/(կգ°Շ) է։ Դա նշանակում է, որ 1 կգ զանգվածով պղինձը 1°C տաքացնելու համար պահանջվում է 380 Ջ էներգիա
Պատ.՝ 3
IV. Հավասար ջերմաստիճաններ ունեցող ջուրը, սպիրտը, կերոսինը և բուսական յուղը լցվում են մինչև միևնույն ջերմաստիճանը տաքացրած ալյումինե անոթների մեջ։ Հեղուկների զանգվածները և անոթների զանգվածները հավասար են։ Երբ ջերմափոխանակությունը դադարի, հեղուկներից ո՞րը կունենա ամենաբարձր ջերմաստիճանը. բուսական յուղը
Պատ.՝ 4
V. Միատեսակ տրամագիծ և զանգված ունեցող կապարե, արույրե, երկաթե և անագե գլանները տաքացվում են տաք ջրի մեջ մինչև միևնույն ջերմաստիճանը։ Այնուհետև գլանները հանվում են հեղուկների միջից և դրվում պարաֆինե սալի վրա։ Երբ գլանները սառչում են մինչև սենյակային ջերմաստիճանը, նրանց տակ պարաֆինի որոշ մասը հալվում է (նկ. 12)։ Նկարի վրա ո՞ր համարով է նշված արույրե գլանը.
Չորս քանի որ այն ունի ավելի քիչ տեսակարար ջերմունակություն քան երկաթը և ավելի շատ քան անագը և կապարը.
Պատ.՝ 4

Տարբերակ 4
I. Ի՞նչ է ներքին էներգիան։
Դա մարմինը կազմող մասնիկների կինետիկ և պոտենցիալ էներգիաների գումարն է։
Պատ.՝ 3
II. (1) Ի՞նչ միավորներով է չափվում տեսակարար ջերմունակությունը. Ջ/կգ°C, կՋ/կգ°C
Պատ.՝ 3
III. (2) Ի՞նչ է նշանակում՝ արույրի տեսակարար ջերմունակությունը 380 Ջ/(կգ°C) է:
Դա նշանակում է, որ 1 կգ զանգված ունեցող արույրը 1°C– ով տաքացնելու համար պահանջվում է 380 Ջ էներգիա։
Պատ.՝ 3
IV. Հավասար զանգվածներով և նույն սկզբնական ջերմաստիճան ունեցող ջուրը, սպիրտը, կերոսինը և բուսական յուղը միաժամանակ սկսվում են տաքացվել սպիրտայրոցների վրա։ Սպիրտայրոցները յուրաքանչյուր միավոր ժամանակում անջատում են միատեսակ ջերմաքանակներ։ Նույն ժամանակամիջոցում ո՞ր հեղուկի ջերմաստիճանը ավելի շատ կբարձրանա (ո՞ր հեղուկը ավելի արագ կտաքանա). բուսական յուղը քանի որ նրա տեսակարար ջերմունակությունը ամենամեծն է:

Պատ.՝4
V. Միատեսակ տրամագիծ և զանգված ունեցող կապարե, արույրե, երկաթե և անագե գլանները տաքացվում են տաք ջրի մեջ մինչև միևնույն ջերմաստիճանը։ Այնուհետև գլանները հանում են հեղուկների միջից և դրվում պարաֆինե սալի վրա։ Երբ գլանները սառչում են մինչև սենյակային ջերմաստիճանը, նրանց տակ պարաֆինի որոշ մասը հալվում է (նկ. 12)։ Նկարի վրա ո՞ր համարով է նշված անագե գլանը.
Երեք քանի որ նրա տեսակարար ջերմունակությունը ավելի փոքր է երկաթից և արյուրից, և մեծ է կապարից:
Պատ.՝ 3

4. ՋԵՐՄՈՒԹՅԱՆ ՔԱՆԱԿԻ ՀԱՇՎՈՒՄ
Տարբերակ 1
I. Որքա՞ն ջերմաքանակ կպահանջվի 1գ զանգված ունեցող արույրի ջերմաստիճանը 1°C – ով բարձրացնելու համար. 0,38 Ջ
Պատ.՝ 2
II. Որքա՞ն ջերմության քանակ կպահանջվի 250 գ արույրի ջերմաստիճանը 1°C ֊ ով տաքացնելու համար. 95 Ջ
Պատ.՝ 3
III. Ինչքա՞ն ջերմաքանակ կպահանջվի 250 գ արույրի ջերմաստիճանը 20°C – ից մինչև 620°C բարձրացնելու համար.
c-380Ջ/(կգ׺C) | Q=cm(t2-t1)=380Ջ/(կգ·ºC)×0,25կգ(620°C-20°C)=
t1-20°C | =380 Ջ/(կգ׺C)× 0,25 կգ× 600 ºC=380Ջ/(կգ×°C)×150կգ×°C=
t2-620°C | =57000Ջ
m-250գ=0,25կգ |

Q-?
Պատ.՝ 5
IV. Ինչքա՞ն ջերմաքանակ կպահանջվի 0,5 կգ զանգված ունեցող ջուրը 20°C- ից մինչև 21°C տաքացնելու համար.
c-4200Ջ/(կգ׺C) | Q=cm(t2-t1)=4200Ջ/(կգ·ºC)×0,5կգ(21°C-20°C)=
t1-20°C | =4200Ջ/(կգ׺C)× 0,5 կգ× 1ºC=4200Ջ/(կգ×°C)×0.5կգ×°C=2100Ջ=
t2-21°C | =2,1կՋ
m-0,5կգ |

Q-?
Պատ.՝ 1
V. 50գ զանգված և 20°C ջերմաստիճան ունեցող ալյումինե գդալը իջեցվում է 70°C ջերմաստիճանի շատ մեծ զանգվածով տաք ջրի մեջ : Ինչքա՞ն ջերմաքանակ կստանա գդալը, եթե համարենք, որ ջերմափոխանակության արդյունքում ջրի ջերմաստիճանը գործնականում չի փոխվում.
c-900Ջ/(կգ׺C) | Q=cm(t2-t1)=900Ջ/(կգ·ºC)×0,05կգ(70°C-20°C)=
t1-20°C        | =900Ջ/(կգ׺C)× 0,05 կգ× 50ºC=900Ջ/(կգ×°C)×2.5կգ×°C=2250Ջ=
t2-70°C        | =2,25կՋ ≈2,3կՋ
m-50գ=0,05կգ   |

Q-?
Պատ.՝ 5

1.Ինչ է ջերմաքանակը

Դա այն էներգիան է, որը մարմինը տալիս կամ վերձնում է ջերմափոխանակության ժամանակ:

2.ինչ միավորներով է արտահայտվում ջերմաքանակը միավորների ՄՀ-ում:

Ջոուլով:

3.Որ դեպքում է ավելի շատ ջերմաքանակ պահանջվում ՝նույն զանգվածի գոլ,թե եռման ժամանակ:

Եռման ժամանակ:

4.Մարմնի ստացած ջերմաքանակը կախված է արդյոք մարմնի նյութի տեսակից,

Այո, այն կախված է նրա տեսակից, զանգվածից և ջերմաստիճանի փոփոխությունից:

5.Մարմինների որ հատկությունն է բնութագրում ջերմունակությունը:

Այն բնութագրում է մարմնին հաղորդած ջերմաքանակի հարաբերությանը մարմնի զանգվածին, մարմնի ջերմաստիճանի փոփոխությանը:

6.Որ ֆիզիկական մեծությունն են անվանում ( նյութի) տեսակարար ջերմունակություն:  

Մարմնի ջերմային հատկությունները բնութագրող մեծությունը, որը հավասար է մարմնին հաղորդած ջերմաքանակի հարաբերությանը մարմնի զանգվածին և մարմնի ջերմաստիճանի փոփոխությանը:

7.Ինչ է ցույց տալիս տեսակարար ջերմունակությունը:

Այդ մեծությունը ցույց է տալիս թե ինչքան ջերմաքանակ է պետք 1կգ մարմինը 1ºC-ով տաքացնելու համար:

8.Ինչ միավորով է չափվում տեսակարար ջերմունակությունը:

c

9.Գրել տեսակարար ջերմունակությունը սահմանող բանաձևը:.

c=Q/m(t₂-t₁)

10.Ինչ բանաձևով են որոշում տաքանալիս մարմնի ստացած ջերմաքանակը:Իսկ սառելիս մարմնի տված ջերմաքնակը:

Q=cm(t₂-t₁)

11.Ձևակերրպել ջերմափոխանակման օրենքը

Եթե ջերմափոխանակությանը մասնակցող մարմինները մեկուսացնենք, որոշ ժամանակ անց այդ մարմինների ջերմաստիճանները կհավասարվեն:

12.Ի՞նչ ագրեգատային վիճակներում կարող է լինել նյութը:

Պինդ, հեղուկ, գազային

13.Որո՞նք են ջրի ագրեգատային վիճակները:

Պինդ, հեղուկ, գազային՝ սառույց, ջուր, գոլորշի

14.Ինչո՞վ են բնորոշվում նյութի այս կամ այն ագրեգատային վիճակները:

Ծավալով և ձևով:

15.Ինչպիս՞ի դիրքերում են մոլեկուլները գազերում,հեղուկներում և պինդ մարմիններում:

Գազերում դրանք դասավորված են մոլեկուլի չափերը գերազանցող հառավորությւոնների վրա, պինդ մարմիններում՝դասավորված են կանոնավոր և տատանվում են հավասարակշռության դիրքի շուրջը, հեղուկներում՝հեռավորությունները փոքր են մոլեկուլի չափերից:

16.Ո՞ր պրոցեսն է կոչվում հալում:

Բյուրեղային նյութի պինդ վիճակից հեղուկ վիճակին անցնելը:

17.Ո՞ր պրոցեսն է կոչվում պնդացում:

Պնդացումն էլ հալման հակառակ պրոցեսն է:

Ազգային կյանքի կազմակերպումը և մշակույթի զարգացումը (XV-XXրդ դարի սկիզբ) /էջ 98-108 պատմել,էջ 108 հարցերին պատասխանել/

ա) Ներկայացրու: Երբ ձևավորվեցին հայկական գաղթօջախները , որոնք էին դրանց առաջացման պատճառները: Ինչ դեր են ունեցել այդ գաղթօջախները հայ ժողովրդի մշակույթային հասարական – քաղաքական կյանքում:

Հայկական գաղթօջախների ձևավորումը՝ սկսած մեր ժողովրդի պատմության վաղ փուլերից, ունեցել է մեծ ազդեցություն ինչպես մշակույթի, այնպես էլ հասարակական և քաղաքական կյանքի ոլորտներում:այկական գաղթօջախները կարևորվում են հայ մշակույթի պահպանման մեջ։ Հայերն իրենց նոր բնակավայրերում շարունակել են կիրառել հայերեն լեզուն, կրոնը, սովորույթները և ավանդույթները։ Նրանք կառուցել են եկեղեցիներ, հիմնադրել դպրոցներ, հիմնել հայկական հասարակական կազմակերպություններ, որոնք նպաստել են հայ մշակույթի:

Բացատրիր: Ինչ ազդեցություն ունեցավ գրատպուտությունը:Ինչու էր գրատպուտությունը զարգանում Հայաստանի սահամններից դուրս:

Գրատպությունը ունեցել է մեծ ազդեցություն՝ ոչ միայն հայկական, այլ նաև համաշխարհային մշակույթի և գիտության զարգացման վրա։Գրատպությունը մեծապես նպաստեց մշակութային արժեքների պահպանմանը, գիտելիքի տարածմանը և մշակութային ժառանգության պահպանմանը։ Ներկայումս գրատպության պատմությունը շատ կարևոր է հայ ժողովրդի համար, քանի որ նա նպաստեց հայ լեզվի, գրականության ու կրոնի զարգացմանը։Հայաստանում առաջին տպագրությունը սկսվեց 1512 թվականին Վենետիկում՝ հայ վաճառական և հոգևորական Մխիթար Սեբաստացու կողմից։ Դրան հաջորդեցին բազմաթիվ այլ տպագրատներ՝ կառուցված Հայաստանում և հայկական համայնքներում։ Մտահոգված այն գաղափարով, որ հայերը կարող են կորցնել իրենց մշակույթը և լեզուն օտար տիրապետության տակ, հայ մտավորականները սկսեցին հիմնել տպագրատներ դրսում՝ հատկապես Եվրոպայում։

վերլուծիր: Ինչպիսին էին հայկական մշակույթի ձեռքբերումները համաշխահին մշակույթի համատեքստում:

Հայկական մշակույթը, ինչպիսի՞ ներուժով ու ազդեցությամբ, վերլուծության ենթարկված՝ իր տեղն ունի համաշխարհային մշակույթի համատեքստում: Հայերն առաջիններից էին, ովքեր ստեղծեցին իր ինքնատիպ գրավոր ավանդույթներ, որոնք նպաստեցին ոչ միայն իրենց ժողովրդի մշակութային ինքնության պահպանմանը, այլև դարձրին այն մաս համաշխարհային մշակութային ժառանգության։Հայկական արվեստն ու ճարտարապետությունը շատ դարեր շարունակ զարգացել են՝ ուղղակիորեն ազդելով ոչ միայն տարածաշրջանի, այլև համաշխարհային արվեստի ուղղությունների վրա։Հայ մշակույթը պատմության ընթացքում մեծ ներդրում է ունեցել նաև գիտության ու կրթության ոլորտում։

Ճանաչիր ազդեցությունը: Ինչպեսին էին Հայոց եկեղեցու և Մխիթարյան միաբանության ազդեցությունները դերը մշակույթի հայագիտության, գիտության տարբեր ճյուղերի զարգացմանն գործում

Հայոց եկեղեցին և Մխիթարյան միաբանությունը ունեցել են խոշոր ազդեցություն ոչ միայն հայ մշակույթի, այլև հայագիտության և գիտության տարբեր ճյուղերի զարգացման գործում:Հայոց եկեղեցին հանդիսացել է հայ մշակույթի պահպանման ու զարգացման կարևորագույն գործիքներից մեկը։ Այն խաղացել է նշանակալի դեր կրթության, գիտության, գրականության և արվեստի մեջ: Հայոց եկեղեցու ազդեցությունը նաև հայագիտական հետազոտությունների ոլորտում էր ակնհայտ։ Հոգևորականները գիտելիքներ էին հաղորդում ոչ միայն կրոնական հարցերի շուրջ, այլ նաև հայոց պատմության, լեզվի ու մշակույթի մասին։Մխիթարյան միաբանությունը, որը հիմնադրվել է 1712 թվականին Վենետիկում Մխիթար Սեբաստացու կողմից, բացառիկ դեր խաղաց ոչ միայն հայ, այլ նաև համաշխարհային մշակույթի ու գիտության զարգացման գործում:

ընդհանացրու: Ինչպես էր կազմակերպում կրթական գործը Հայաստանի երկու հատվածներում:

Հայաստանի կրթական գործը, ինչպես պատմականորեն, այնպես էլ ժամանակակից ժամանակներում, երկու հատվածներում՝ Արևելյան Հայաստանի (հաշվարկվում էր Ռուսաստանի կայսրության սահմաններում) և Արևմտյան Հայաստանի (որտեղ հիմնովին տիրապետում էին օսմանյան իշխանությունները) տարբեր կազմակերպում էր կրթության և մշակույթի ոլորտում։ Երկու հատվածներում նույնպես կար մեծ տարբերություն թե՛ կրթական համակարգերի կազմակերպման մեջ, թե՛ ազգային ինքնության պահպանման հարցում։ Արևմտյան Հայաստան, որը գտնվում էր Օսմանյան կայսրության կազմում, ուներ մի քանի խոչընդոտներ կրթական զարգացման ճանապարհին՝ հիմնականում թուրքական և իսլամական կրթական համակարգի ազդեցությունը։ Արևմտյան Հայաստանում, որտեղ հիմնականում հայերը դարձրել էին կրոնական կրթությունը որպես հիմնական հիմք, բազմաթիվ եկեղեցական դպրոցներ ու հաստատություններ գործում էին, որոնք շարունակվում էին կիրառել ավանդական կրթության մոդելները։

Գնահատիր: Ինչպիսի նվաճումներ ունեցան հայերը XV -XIX դ. արվեստի ճարտարապետության գրականության ոլորտում:

Հայերը XV-XIX դարերում ապրեցին պատմական դժվարին պայմաններում:Հայկական արվեստը այս շրջանում տարբեր ազդեցությունների ենթարկվեց՝ ներառյալ Վրաստանի, Պարսկաստանի և Օսմանյան կայսրության մշակույթներըՀայ ճարտարապետությունը այս ժամանակահատվածում առանձնանում էր իր մեծ ներդրներով, հատկապես եկեղեցիների և վանքերի կառուցման մեջ։ Այն շարունակեց պահպանել իր ավանդական ձևերը, բայց նաև ներդաշնակեցվեց տարբեր քաղաքական ու մշակութային ազդեցությունների հետ։Հայ գրականությունը այս ժամանակահատվածում մի կողմից դեռ շարունակում էր պահպանել ավանդական դավանական և կրոնական թեմաները, իսկ մյուս կողմից՝ լույս էր տեսնում աշխարհիկ գրականության, քաղաքական և հասարակական թեմաների գործեր, որոնք լուսաբանել էին այդ ժամանակի կարևոր իրադարձությունները։