Posted in Հայոց լեզու 9

Լրացուցիչ աշխատանք

  1.   Լրացրո՛ւ բաց թողնված տառերը՝ գրելով է կամ ե։

Ծովեզր, լայնէկրան, պնդերես, որևիցէ, Երևանջեկ, հրեշ, տիեզերք, մեջք, եգիպտացորեն, ինչևէ, ողբերգակ, ինչևիցէ, ամենաէժան, խուռներամ, երբևէ, աշտե, եկեղեցի, եղերերգ, չէի, ցնծերգ։

  1.       Լրացնել բաց թողնված տառերը՝ է կամ ե։

Միջօրե էր, աներևակայելի շոգ։ Վարդգեսը, որ երկար տարիներ չէր եղել հայրենի գյուղում, նորեկի անհագուրդ հետաքրքրությամբ զբոսնում էր հարազատ վայրերում։ Վերելքներով ու վայրէջքներով  ելևեջող ճանապարհը ծանոթ էր նրան։ Ահա երփներանգ դաշտերը, ուր արածում են գոմեշների նախիրները, Սևանհէկը, որ առատ էլեկտրաէներգիա է մտակարարում շրջակա գյուղերին։

  1.       Լրացնել բաց թողնված տառերը՝ գրելով օ կամ ո։

Առօրյա, թռչնաորս, ողորկ, անօրգանական, բարօրություն, անդորր, անօրինակ, անորսալի, անօգուտ, որբանոց, այսօր, պարզորոշ, օրեցօր, Ամանոր, այլօրինակ, անօրինություն, օթևան, զօր ու գիշեր, հիմնովին, սնոտի, պնդօղակ, եղբորորդի։

  1.       Լրացնել բաց թողնված տառերը՝ օ կամ ո։

Օդանավը թռչում էր հնօրյա երկիր՝ Հայաստանի վրայով։ Միօրինակ հռնդյունից ձանձրացած՝ դիտում ենք բացօթյա թանգարան համարվող յուրօրինակ լեռնաշխարհը։

Վաղորդյան արեգակի ճառագայթները հոծ ամպերի միջով լուսավորել են դեղնազօծ արտերը, արծաթազօծ սառնորակ գետակները։ Փչում է մեղմօրոր քամի, և մեղմորեն օրորվում են ցորենի հուռթի ցանքատարածությունները։

  1.   Ըստ անհրաժեշտության գրեք ը։

Հյուրընկալ, դյուրընկալ, անակնկալ, առնչվել, երկնչել, պարընկեր, խոչընդոտ, ակնթարթ, դասընթաց, մթընկա, անընթեռնելի, խոյընթաց, չըմբռնել, զուգընկեր, նախընտրել, սրընթաց, խաղընկեր, ձեռնտու, ըմպելիք, առընթեր, ակնդետ, դյուընթեռնելի, այլընտրանք, ճեպընթաց։

  1.       Ըստ անհրաժեշտության գրի՛ր ը։

Դասընկերներով անակնկալ մի որոշում կայացրինք՝ արշավ կազմակերպել դեպի Մայմեխի կատարը և ամրացնել հայոց եռագույնը։ Ակնթարթորեն ընդունված որոշումը բոլորիս ոգևորեց։

Վերնթաց ճանապարհն անցնում էր որոտընդոստ գետակին զուգընթաց։ Ծառերը մթնկա անտառում թվում էին գիրկընդխառն կերպարանքներ և անըմբռնելի երկյուղով լցնում մեր սրտերը։ Վերելքը դժվարին էր, բայց ինքնըստինքյան հասկանալի է, որոշեցինք հաղթահարել խոչընդոտները և չընկրկել։

  1.       Լրացնել բաց թողնված  տառերը՝ ի, ե կամ յ։

Մատյան, քվեարկել, հեքիաթ, ատյան, լռելյայն, միլիոն, միմիայն, կղզյակ, միմյանց, ակադեմիա, հրեա, կրիա, պատյան, օվկիանոս, մարմարիոն, քամելեոն, շղթայաձև, բարյացակամ։

  1.       Լրացրո՛ւ բաց թողնված տառերը տեղանուններում՝

Ասիա, Ադրիատիկ ծով, Անգլիա, Բյուզանդիա, Բյուզանդիոն, Բուլղարիա, Զապարոժեց, Մեծ Բրիտանիա, Մոնղոլիա, Շոտլանդիա, Վիետնամ, Սոֆիա, Վիեննա, Վիկտորիա։

  1.   Ըստ անհրաժեշտության գրել յ։

Վերարկույի, միջօրե, վայրկյան, կարկաչուն, ճյուղ, թեյի, շյուղ, Կարինեի, Կարոյի, մրջյուն, տույժ, Միքայել, լռելյայն, ջղային, շրջագաjել, Նաիրի, վաշխառուի, ժողովածուում, զգույշ, եղբոր, վայելուչ։

  1.   Հետևյալ բառերից յ-ի սղմամբ կամ երկհնչյունի հնչյունափոխմամբ կազմել նոր բառեր։

Ցույց, զրույց, եղբայր, երևույթ, մշակույթ, աշխույժ, համբույր, գույն, մատյան, վայրկյան, սառույց, զեկույց, պատանյակ, շահույթ, ընկույզ, բույր, թույն, կույտ։

Ցուցամատ, զրուցակից, եղբորորդի, երևութանալ, մշակութային, աշխուժանալ, համբուրվել, գունագեղ, մատենադարան, սառուցապատ, զեկուցիչ, ընկուզենի, բուրավետ, թունավոր, կուտակված:

Posted in Գրականություն 9

Լրացուցիչ աշխատանք (տանը)

Կարդա՛ Վ․ Սարոյանի ,,Ծիծաղ,, պատմվածքը և գրավոր պատասխանի՛ր հարցերին։ 
Առաջադրանքներ

1.Գրի՛ր բառերի բացատրությունը:Դուրս գրի՛ր այլ անհասկանալի բառեր և բառարանի օգնությամբ բացատրի՛ր:
Խոնջացած – թրջված, խոնավացած
Տկարանալ – ուժը կորցնել
Որոգայթ – փաթաթված կամ տանջող վիճակ

2.Բառերը բաժանի՛ր մասերի գրի՛ր կազմությունը՝ խստապիրկ, ահուդող, համառությունը, դերասանություն: 
Խստապիրկ — խիստ- պիրկ

Ահուդող – ահու- (չար, բարկացած) — ող (գործողության նշան)

Համառությունը – համառ — ություն (գործունեության նշան)

Դերասանություն – դերասան- ություն (գործունեության նշան)

3.Գրավոր բացատրի՛ր այս միտքը՝ Ի՞նչ իրավունքով էին ուզում ստիպել իրեն, որ իր մեջ քանդեր մի անմեղ բան: 
Այս միտքը նշանակում է, որ խոսակցությունը վերաբերում է այն ներքին, բարի, անմեղ զգացումներին, որ մարդ ունի, և նա չի հասկանում, թե ինչու ուրիշները կամ պայմանները ստիպում են իրեն կոտրել այդ բաները, ստիպել չլինել այնպիսին, ինչպիսին ինքը է։ Այն հարցնում է՝ ի՞նչ հիմքով են իրեն ստիպում կորցնել իր ճշմարիտ զգացումները։

4.Մեկնաբանի՛ր միտքը, համաձա՞յն ես արդյոք ասվածի հետ: Մարդիկ մի բան ուզում եւ այլ բան ստանում են, ինչոր բան են ուզում տալ եւ 
ուրիշ բան են տալիս: 
Ես համաձայն եմ, որովհետև կյանքում հաճախ մարդկանց մտքերն ու ցանկությունները չեն համընկնում իրականության հետ, կամ նրանք չեն կարողանում ճիշտ արտահայտվել։ Այս բարդ հարաբերություններն ու սխալ հասկացումները մարդկանց դժվարացնում են ապրել։

5. Դո՛ւրս գրիր կեղծիքի և ծիծաղելի երևույթների մասին մտորումները։ 
Տղան տեսնում է, որ մարդիկ հաճախ կեղծ են լինում՝ իրենց զգացմունքները թաքցնում են կամ արտաքուստ ուրիշի նման դառնում։ Դա նրան ծիծաղելի է թվում, որովհետև իրականում մարդիկ տառապում են և չեն կարողանում բաց ու անկեղծ լինել։ Նա ծիծաղում է այդ կեղծարարության ու մարդկային անկատարության վրա։

6.  Բացատրի՛ր վերնագիրը:
Վերնագիրը կապ ունի պատմվածքի թեմայի հետ, որտեղ տղան ստիպված է ծիծաղել, չնայած իրեն դա բարդ ու ցավոտ է թվում։ Ծիծաղն այստեղ դարձել է ոչ բնական, նույնիսկ ցավալի, ինչը ցույց է տալիս մարդու հոգեվիճակը ու ներքին բարդությունները։

7.  Բնութագրի՛ր Բենին:
Բենը երեխա է, նա զգայուն, թախծոտ ու թերևս միայնակ է։ Նա չի հասկանում, թե ինչու են ուզում ստիպել իրեն անել ինչ-որ բան, ինչի համար նա պատրաստ չէ։ Նա բարի է ու ցանկանում է ճիշտ ապրել, բայց դժվար է իրեն ու շրջապատը։

8.  Ի՞նչ ես մտածում պատմվածքում ներկայացված իրադարձության մասին:
Պատմվածքը ցույց է տալիս, թե ինչպես փոքրիկ երեխաները բախվում են մեծերի աշխարհին՝ լի խոչընդոտներով ու դժվարություններով։ Մարդիկ հաճախ չեն հասկանում իրար, և դա ցավալի է։ Պատմվածքը հուշում է, որ կյանքում դժվար է լինել անկեղծ ու ազատ։

9.  Բենն ինչո՞ւ լաց եղավ:
Բենը լաց եղավ, որովհետև նա շատ հոգնած էր, չէր կարողանում տանել այն ճնշումը, որ իրեն ստիպում էին անիմաստ ծիծաղ անել։ Նա զգում էր միայնություն, վիշտ ու չհասկացվածություն։ Նա լացով արտահայտեց իր ներքին ցավը։

Posted in Գրականություն 9

Լրացուցիչ աշխատանք (տանը)

Կարդա՛ Վ․ Սարոյանի ,,Հանճարը,, ստեղծագործությունը և գրավոր պատասխանի՛ր հարցերին։ 
Առաջադրանքներ

1. Ի՞նչ է նշանակում ,,հանճար,, բառը։ Ո՞ր դեպքում կօգտագործես այդ բառը։ 
Հանճար նշանակում է շատ խելացի, տաղանդավոր և ստեղծագործ մարդ
Այս բառը կօգտագործեմ, երբ խոսեմ որևէ մարդու մասին, ով մեծ հաջողությունների է հասել իր գործի մեջ կամ ունի բացառիկ մտքեր։

2. Ի՞նչ իմաստով է այստեղ ,,հանճար,, բառն օգտագործում Սարոյանը։ 
Սարոյանը հանճար բառը օգտագործում է երիտասարդի ստեղծագործական հմտությունները և պատմություններ հորինելու կարողությունը գնահատելու համար։ Նա համոզված է, որ այդ երիտասարդը կարող է լավ գրել, եթե աշխատի։

3. Բնութագրի՛ր երիտասարդ հանճարին։ 
Երիտասարդը հանճարեղ պատմությունների հեղինակ է, բայց աշխատավայրում ծանր աշխատանքի պատճառով հոգնած է ու չի կարողանում գրել։ Նա ստեղծագործելու մեծ ցանկություն ունի, բայց ժամանակ չի գտնում, նաև մի քիչ ինքնավստահ է և հավատում է իր պատմություններին։ Նա վարպետ է հետաքրքիր ու դրամատիկ սցենարներ ստեղծելու գործում։

4. Ըստ այս ստեղծագործության բնութագրի՛ր հեղինակին։ 
Հեղինակն անձնական է, բանաստեղծական և լավ վերաբերվում է գրականությանը։ Նա հարգանքով է մոտենում ստեղծագործող մարդուն և գիտակցում է ստեղծագործական բարդությունները։ Նա նաև անկեղծ է՝ իր զգացմունքներն ու մտորումները բացահայտ արտահայտում է։

5. Ի՞նչ կարծիքի ես երիտասարդի սցենարի վերաբերյալ։ 
Երիտասարդի սցենարը հետաքրքիր է, դրամատիկ, լի է գործողություններով, սիրով ու կոնֆլիկտներով։ Այն շատ լավ հիմք է ֆիլմի համար, բայց նման պատմությունները հաճախ կիսատ են մնում, որովհետև հեղինակները կամ դադարեցնում են գրելը, կամ չեն հավատում իրենց հաջողությանը։

6. Ի՞նչ է ասում Սարոյանը ֆիլմերի մասին, գրի՛ր քո կարծիքը ժամանակակից ֆիլմերի մասին՝ կարևորելով սցենարային առանձնահատկությունները։ 
Սարոյանը ասում է, որ շատ ֆիլմեր վատ են, որովհետև նրանց ստեղծողները չեն կարում լավ սցենար ստեղծել։ Ֆիլմերի հաջողությունը մեծապես կախված է սցենարից, որում պետք է լինի նորարարություն, հետաքրքիր ու միտքավոր հորինվածք։
Իմ կարծիքը՝ ժամանակակից ֆիլմերի մեծ մասը սցենարային լավ հիմք ունի, բայց նաև կան շատ ֆիլմեր, որտեղ սցենարը թույլ է, և դա ազդում է ֆիլմի որակի վրա։ Սցենարն է ֆիլմի հոգին, դրա պատճառով է, ֆիլմը լավը։ Հետևաբար, լավ սցենար գրելն առաջնային է։

7. Ո՞րն է հեղինակի ասելիքը։ 
Հեղինակի ասելիքը՝ ստեղծագործական աշխատանքը դժվար է, պահանջում է հետևողականություն և ջանք։ Հանճարն ինքնին բավարար չէ, պետք է նաև գրելու սովորություն և համբերություն։ Բացի այդ, իրական կյանքի պատմությունները շատ հետաքրքիր են և պետք է դրանք լսել ու գրել, որովհետև հենց դրանցով կարելի է ստեղծել հոյակապ արվեստ։

Posted in Գրականություն 9

Շունն ու սրվակը

 09.09.2025

Աշխատանք դասարանում 

Շունն ու սրվակը

Իմ սիրելի շուն, բարի շուն, իմ սիրելի շնիկ, մոտ եկ, հոտ քաշիր այս անուշահոտ ջրից, որը քաղաքիս ամենապատվական պարֆյումերից եմ գնել: Եվ շունը պոչը թափ տալով, որ, ըստ իս, այդ թշվառ արարածների ծիծաղի կամ ժպիտի նշանն է, մոտեցավ ու իր խոնավ դունչը հետաքրքրությամբ հպեց սրվակի բերանին, ապա հանկարծ ահով ետ-ետ քաշվեց ու սկսեց վրաս հաչել, ասես թե կշտամբելիս լիներ ինձ: Ա~հ, թշվառ շուն, եթե ես ձեզ մի կույտ աղբ առաջարկեի, դուք հաճույքով պիտի հոտոտեիք այն, անգամ գուցե խժռեիք այն: Այդպես է, իմ տխուր կյանքի անարժան ուղեկից, դուք նման եք հասարակության, որին չպետք է բնավ նուրբ անուշահոտություն առաջարկել (դա նրան նեղացնում է),այլ պետք է տալ լոկ խնամքով հավաքած աղտեղություններ:

Հեղինակ՝ Գիյոմ Ապոլիներ

1. Բացատրի՛ր բառերը՝ ամենապատվական, պարֆյումեր, սրվակ, կշտամբել, բնավ։ 
Ամենապատվական — ամենահարգի, ամենանուրբ, ամենավայելուչ

Պարֆյումեր — օծանելիք պատրաստող կամ վաճառող մարդ, օծանելիքի խանութ

2. Ի՞նչի հետ է համեմատում շան արձագանքը։ 
Շան արձագանքը հեղինակը համեմատում է հասարակության արձագանքի հետ։ Այսինքն՝ ինչպես շունը դուր չեկավ անուշահոտ ջուրը, այնպես էլ հասարակությանը դուր չեն գալիս նուրբ բաները։

3. Ո՞ր հատվածում է արտահայտված ստեղծագործության ասելիքը։ 
Այս հատվածում՝
«դուք նման եք հասարակության, որին չպետք է բնավ նուրբ անուշահոտություն առաջարկել (դա նրան նեղացնում է), այլ պետք է տալ լոկ խնամքով հավաքած աղտեղություններ»։

4. Ո՞րն է ստղծագործության ասելիքը, ներկայացրո՛ւ և շարադրի՛ր քո կարծիքը գաղափարի վերաբերյալ։ 
Ասելիքը՝ շատ մարդիկ չեն գնահատում գեղեցիկը, նրբագեղը, բարձր արժեքներ ունեցող բաները։ Նրանք սովոր են սխալին, կեղծին, աղտոտ բաներին և հենց դա են նախընտրում։

Իմ կարծիքը՝
Ես համաձայն եմ հեղինակի հետ։ Շատ ժամանակ մարդիկ չեն հասկանում լավ արվեստը, ճշմարիտ խոսքը կամ բարի վարքագիծը։ Նրանք կարող են նույնիսկ քննադատել այն։ Բայց պետք է փորձենք գնահատել լավը և սովորել սիրել այն։

5. Ի՞նչ նկատի ունի հեղինակը, երբ ասում է ,,խնամքով հավաքված աղտեղություն,, ։ Ինչպես ես հասկանում ,,աղտեղություն,, բառը։ 
«Խնամքով հավաքված աղտեղություն» նշանակում է՝ հասարակության սիրած, ընդունված վատ բաները, որոնք գեղեցիկի տեղ են ներկայացվում։

«Աղտեղություն» ես հասկանում եմ որպես՝ վատ բան, կեղտոտ կամ ոչ ճիշտ բովանդակություն՝ օրինակ՝ սուտ, կեղծ արվեստ, սխալ վարք։

Posted in Հայոց լեզու 9

Գործնական քերականություն

09.09.2025

Աշխատանք դասարանում 

1. Ո՞ր բառի մեջ չկա -ոտ վերջածանցը։ 

Ծծմբոտ, ժանգոտ, խանդոտ, ծխախոտ, եռանդոտ, կարճաոտ, հիվանդոտ, բրդոտ, կորիզոտ, կաթոտ, մշկահոտ, նավթոտ, կարճառոտ, սրտամոտածխոտ, համառոտ, կասկածոտ, թախծոտ, արոտ, կրակոտ։ 

2. Գրի՛ր դարձվածքների բացատրությունները՝

Լեզուն կապվել — չկարողանալ խոսել

թևաթափ լինել — հուսահատվել

ուղտի ականջում քնած — անտեղիակ լիլնել

պատի ծեփ դառնալ — նվաստանալ

կրակի վրա յուղ լցնել — ավելի վատացնել իրավիճակը

բուրդը քամուն տալ — ծեծել

մտքի թելը կտրվել  — շեղվել

3. Յուրաքանչյուր դարձվածքի համար ընտրի՛ր դրա հոմանիշ բառը և գրի՛ր կողքին։ 

Ականջ դնել, գլուխ տանել, բուռը հավաքել, կրիայի քայլերով, անարգանքի սյունին գամել,  սիրտ անել, անուշ անել, աշխարհ գալ, աչք դնել, արձան կտրել։ 

Լսել, դանդաղ, հավանել, համարձակվել, խայտառակել, ծնվել, քարանալ, ենթարկվել, ձանձրացնել, ճաշակել։ 

Ականջ դնել- Լսել
գլուխ տանել — ձանձրացնել
բուռը հավաքել — ենթարկվել
անարգանքի սյունին գամել — խայտառակել
սիրտ անել -համարձակվել
անուշ անել — ճաշակել
աշխարհ գալ — ծնվել
աչք դնել -հավանել

4. Նախադասություններից դո՛ւրս գրիր հարցական դերանունները։ Նշի՛ր, թե դերանունը քանի տեսակ ունի։

Առավոտյան դու կարող ես հանդիպել նրան։

Այստեղ բոլորը գիտեն իրենց անելիքը։

Ո՞վ է այդ զինվորը։

Ի՞նչ գիտես նրա մասին։

Վերցրու այնքան, որքան կարող ես։

Եկավ նա, ում չէինք սպասում։

Ամբողջ օրը քեզ էի սպասում։

Ամեն մեկդ ձեր անելիքն իմացեք։

Մի քանիսը արձագանքեցին նրա հրավերին։

Ոչ ոք ինձ չսպասեց։

Դերանունը ունի 8 տեսակ՝ անձնական, ցուցական, փոխադարձ, հարցական, որոշյալ անորոշ, հարաբերական, ժխտական

5. Գրի՛ր տրված բառերի հոլովումը։

Կաղին, ոչ ոք, տղամարդ, աղախին, կիրակի, ամուսին, հայելի, ոսկի, գինի, երազ, ուրախություն։

Կաղնու, ոչ ոքի, տղամարդու, աղախնի, կիրակնու?, ամուսնու, հայելու, ոսկու, գինու, երազի, ուրախության:

Posted in Հայոց լեզու 9

Լրացուցիչ աշխատանք (տանը)

1.   Լրացրո՛ւ բաց թողնված տառերը՝ գրելով է կամ ե։

Ծովեզր, լայնէկրան, պնդերես, որևիցէ, Երևանջեկ, հրեշ, տիեզերք, մեջք, եգիպտացորեն, ինչևէ, ողբերգակ, ինչևիցէ, ամենաէժան, խուռներամ, երբևէ, աշտե, Եկեղեցի, եղերերգ, չէի, ցնծերգ։

2.       Լրացնել բաց թողնված տառերը՝ է կամ ե։

Միջօրե էր, աներևակայելի շոգ։ Վարդգեսը, որ երկար տարիներ չէր եղել հայրենի գյուղում, նորեկի անհագուրդ հետաքրքրությամբ զբոսնում էր հարազատ վայրերում։ Վերելքներով ու վայրէջքներով  ելևէջող ճանապարհը ծանոթ էր նրան։ Ահա երէներանգ դաշտերը, ուր արածում են գոմեշների նախիրները, Սևանհեկը, որ առատ էլեկտրաէներգիա է մտակարարում շրջակա գյուղերին։

3.       Լրացնել բաց թողնված տառերը՝ գրելով օ կամ ո։

Առօրյա, թռչնաորս, օղորկ, անօրգանական, բարօրություն, անդորր, անօրինակ, անորսալի, անօգուտ, որբանոց, այսօր, պարզօորոշ, օրեցօր, Ամանօր, այլօրինակ, անօրինություն, օթևան, զոր ու գիշեր, հիմնովին, սնոտի, պնդօղակ, եղբորորդի։

4.       Լրացնել բաց թողնված տառերը՝ օ կամ ո։

Օդանավը թռչում էր հնօրյա երկիր՝ Հայաստանի վրայով։ Միօրինակ հռնդյունից ձանձրացած՝ դիտում ենք բացօթյա թանգարան համարվող յուրօրինակ լեռնաշխարհը։

Վաղորդյան արեգակի ճառագայթները հոծ ամպերի միջով լուսավորել են դեղնազօծ արտերը, արծաթաօծ սառնորակ գետակները։ Փչում է մեղմօրոր քամի, և մեղմորեն օրորվում են ցորենի հուռթի ցանքատարածությունները։

5.   Ըստ անհրաժեշտության գրեք ը։

Հյուրընկալ, դյուրընկալ, անակնկալ, առնչվել, երկընչել, պարընկեր, խոչընդոտ, ակնթարթ, դասընթաց, մթնկա, անընթեռնելի, խոյընթաց, չմբռնել, զուգընկեր, նախընտրել, սրնըթաց, խաղընկեր, ձեռնտու, ըմպելիք, առընթեր, ակնդետ, դյունթեռնելի, այլընտրանք, ճեպընթաց։

  1.       Ըստ անհրաժեշտության գրի՛ր ը։

Դասընկերներով անակնկալ մի որոշում կայացրինք՝ արշավ կազմակերպել դեպի Մայմեխի կատարը և ամրացնել հայոց եռագույնը։ Ակնթարթորեն ընդունված որոշումը բոլորիս ոգևորեց։

Վերնթաց ճանապարհն անցնում էր որոտընդոստ գետակին զուգընթաց։ Ծառերը մթնկա անտառում թվում էին գիրկընդխառն կերպարանքներ և անըմբռնելի երկյուղով լցնում մեր սրտերը։ Վերելքը դժվարին էր, բայց ինքնըստինքյան հասկանալի է, որոշեցինք հաղթահարել խոչընդոտները և չընկրկել։

  1.       Լրացնել բաց թողնված  տառերը՝ ի, ե կամ յ։

Մատյան, քվեարկել, հեքիաթ, ատյան, լռելյայն, միլիոն, միմիայն, կղզյակ, միմյանց, ակադեմիա, հրեա, կրիա, պատյան, օվկիանոս, մարմարիոն, քամելեոն, շղթայաձև, բարյացակամ։

  1.       Լրացրո՛ւ բաց թողնված տառերը տեղանուններում՝

Ասիա, Ադրիատիկ ծով, Անգլիա, Բյուզանդիա, Բյուզանդիոն, Բուլղարիա, Զապարոժեց, Մեծ Բրիտանիա, Մոնղոլիա, Շոտլանդիա, Վիետնամ, Սոֆիա, Վիեննա, Վիկտորիա։

  1.   Ըստ անհրաժեշտության գրել յ։

Վերարկույի, միջօրե, վայրկյան, կարկաչուն, ճյուղ, թեյի, շյուղ, Կարինեի, Կարոյի, մրջյուն, տույժ, Միքայել, լռելյայն, ջղային, շրջագաjել, Նաիրի, վաշխառուի, ժողովածուում, զգույշ, եղբոր, վայելուչ։

  1.   Հետևյալ բառերից յ-ի սղմամբ կամ երկհնչյունի հնչյունափոխմամբ կազմել նոր բառեր։

Ցույց, զրույց, եղբայր, երևույթ, մշակույթ, աշխույժ, համբույր, գույն, մատյան, վայրկյան, սառույց, զեկույց, պատանյակ, շահույթ, ընկույզ, բույր, թույն, կույտ։

Ցուցամատ, զրուցակից, եղբորորդի, երևութանալ, մշակութային, աշխուժանալ, համբուրվել, գունագեղ, մատենադարան, սառուցապատ, զեկուցիչ, ընկուզենի, բուրավետ, թունավոր, կուտակված:

Posted in Ընտրությամբ քերականություն

Քերականություն

11․09․25
Կա՞ նվիրված արդյոք մի վայր իրավունքին երկրիս մեջ,
Այս խավարում ման գամ, գտնեմ՝ ձեռքիս լապտեր մի անշեջ։
(Թարգմանություն Աբու-լ-Ալա-ալ Մաարիից, արաբ միջնադարյան բանաստեղծ)
Հին Հունաստանում ապրում էր մի իմաստուն ծերուկ փիլիսոփա՝ Դիոգենես անունով (մ.թ.ա. 404-323), որ անմիջական հետևորդն էր Անտիսթենեսի (մ.թ.ա. 444-365)՝ ցինիզմի փիլիսոփայության հիմնադիր (ցինիզմ-ը, հայերեն՝ շնականություն-ը, չուներ այժմյան բացասական իմաստը. փիլիսոփայական այդ ուսմունքի կողմնակիցները մերժում էին գոյություն ունեցող կարգերը, ուղղությունները, կրոնը և այլն, կոչ էին անում հրաժարվել քաղաքակրթությունից և վերադառնալ նախնադարյան վիճակին։ Սակայն հետագայում շնականները այնքան հեռու գնացին պարկեշտության կանոններից, որ բառն ստացավ ներկա արգահատելի իմաստը։
Այս Դիոգենեսը, ահա, հրաժարվել էր աշխարհի բարիքներից ու վայելքներից և ապրում էր…. մի տակառի մեջ։ Ու, ասում են, ձեռքին լապտեր բռնած՝ մարդ, ավելի ճիշտ՝ մեծատառով Մարդ էր որոնում։
Ահա թե որտեղից են գալիս աշխարհի շատ լեզուներում տարածում գտած այսպիսի արտահայտությունները՝ լապտերով ման գալ, ցերեկը ճրագով ման գաս՝ չես գտնի (հնում հայերեն ասում էին՝ լապտեր ի ձեռին որոնել)։
Եվ դարձյալ այս Դիոգենեսի մասին պատմում են, որ մի անգամ նրա աշակերտ, աշխարհակալ Ալեքսանդր Մակեդոնացին (մ.թ.ա. 356-323) գալիս կանգնում է նրա տակառի առաջ ու ասում. «Ծերո՛ւկ, ի՞նչ կուզես, որ քեզ տամ»։ Վերջինս փիլիսոփայական հանգստությամբ պատասխանում է. «Մի կողմ գնա, արևս մի՛ ծածկիր»։
Եվ, ո՜վ զուգադիպություն, երկուսի էլ արևը խավարումո է միևնույն տարում՝ 323-ին, չնայած որ փիլիսոփան երեք անգամ ավելի կյանք էր ապրել երկրի երեսին, քան աշխարհակալը։

Առաջադրանք

1․Գտիր պատմական անունները, դուրս գրիր, դիմացը գրիր՝ ով ինչով էր հայտնի (ինչով էր զբաղվում)։
Աբու-լ-Ալա-ալ Մաարի – արաբ միջնադարյան բանաստեղծ։
Դիոգենես – հին հույն փիլիսոփա, շանականների ներկայացուցիչ։
Անտիսթենես – հույն փիլիսոփա, շնականության (ցինիզմի) հիմնադիր։
Ալեքսանդր Մակեդոնացի — աշխարհակալ, ռազմական նշանավոր գործիչ։

2․Գտիր արգահատելի բառի բացատրությունը։
Արգահատելի նշանակում է վատ, անպատշաճ, որ մերժվում է մարդկանց կողմից։

3․Քանի՞ դարձվածք կա այս հատվածում։ Որո՞նք են, ինչ են դրանք նշանակում։
Տեքստում կան 3 դարձվածք․
լապտեր ի ձեռին որոնել — հները՝ ինչ-որ բան մեծ ջանքերով փնտրել։
լապտերով ման գալ — ինչ-որ բան շատ դժվարությամբ որոնել։
ցերեկը ճրագով ման գաս՝ չես գտնի — այնքան հազվագյուտ է, որ գրեթե չի գտնվում։

Posted in Հանրահաշիվ 9, Uncategorized

ԹՎԱՅԻՆ ԱՐՏԱՀԱՅՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԱՐՏԱԴՐՅԱԼԻ ՆՇԱՆԸ

Որոշել թվի նշանը՝ նշանակում է պարզել՝ այն դրակա՞ն է, բացասակա՞ն, թե՞ հավասար է 0-ի։ Արտահայտության նշան ասելով՝ նկատի ունենք այդ արտահայտության արժեքի նշանը։ Օրինակ՝ 3⋅(−5) արտահայտությունը բացասական է, իսկ (−2)⋅(−8)-ը՝ դրական։

Թվերի արտադրյալը զրո է, եթե արտադրիչներից գոնե մեկը
հավասար է զրոյի։
• 0-ից տարբեր թվերի արտադրյալը դրական է, եթե բացասական
արտադրիչների քանակը զույգ է։
• 0-ից տարբեր թվերի արտադրյալը բացասական է, եթե
բացասական արտադրիչների քանակը կենտ է։

Առաջադրանքներ․

1)Պարզե՛ք արտահայտության նշանը․

ա)Դրական
բ)Բացասական
գ)Դրական
դ)Դրական
ե)Բացասական
զ)Դրական
է)Բացասական
ը)Դրական
թ)Դրական

2)Դրակա՞ն, թե՞ բացասական է արտահայտության արժեքը․

ա)Բացասական
բ)Դրական
գ)Բացասական
դ)Դրական
ե)Դրական
զ)Բացասական
է)Դրական
ը)Դրական

3)Ո՞ր բազմությունն է պատկերված գծագրում.

ա)(-1;4]
բ)[2.5;6]
գ)(-7;2)U{4}
դ)[-2;3)
ե){0;3;4}
զ)0

4)Գտե՛ք A և B բազմությունների միավորումն ու հատումը.

ա)U-[-3;8)
(1;5)
բ)U-[9;9]
(6;8)
գ)[1,9],(2;4]∪ [6;7)
դ)U-(1,5)
[3,5]
ե)
զ)

5)Պարզեցրե՛ք արտահայտությունը.

ա)2√3 • 4√3 = 2•4•3 =24
բ) (√2)3 • 5√2 = 45 =20
գ) √6 • √2 = √2 • √3 • √2 =2√3
դ)√50 • √6 = √25 • √2 • √3 • √2 = 5 • 2 • √3= 10√3

Posted in Ընտրությամբ քերականություն

Դեմքի ուղղությա՞մբ, թե դեպի աջ

09․09․25

Զրույց՝ քերականության առարկան, նպատակը, բաժինները։

Առաջադրանքներ

  1. Կարդա Պ.Բեդիրյանի «Բառերի խորհրդավոր աշխարհից» գրքի հերթական հոդվածը

Դեմքի ուղղությա՞մբ, թե դեպի աջ

Երբ լսենք առա՜ջ հրամանը, մենք, առանց վայրկյան անգամ մտածելու, մեր քայլերը կուղղենք դեպի այն կողմը, ուր դարձել է մեր դեմքը։ Եվ այստեղ զարմանալի ոչինչ չկա։ Սակայն մեր հեռավոր նախնիները, եթե այդ նույն հրամանն ստանային, կքայլեին…. դեպի աջ։ Որովհետև առաջ (= առ +աջ) ստուգաբանորեն նշանակում է «դեպի աջ»։

Այդ ինչպե՞ս պատահեց, որ աջ-ը նշանակեց «ուղիղ»։

Իմաստի այս անցումը սովորական երևույթ է ոչ միայն հայերենի, այլև ուրիշ լեզուների համար. ծանոթ շատ լեզուներում աջ միաժամանակ նշանակում է նաև «ուղիղ», «ճիշտ», անգամ «ճշմարիտ»։ Համեմատեք. правый «աջ» և правильный «ճիշտ», право «իրավունք», правда «ճշմարտություն»։ Անգլերեն right /ռայթ/, ֆրանսերեն droit /դղուա/, պահլավերեն ռասաթ ունեն հիշված երեք իմաստներն էլ։

Աջ բառի այս իմաստների հետ են ըստ էության առնչվում և աջել («ճիշտ կողմը շուռ տալ»), գործերը աջ գնալ («հաջողությամբ ընթանալ») արտահայտությունները, հենց ինքը՝ հաջողություն բառը։ Եվ ընդհակառակը, ձախ փոխաբերաբար նշանակում է «ոչ ճիշտ», «ձախորդ»։ Ձախել, գործերը ձախ գնալ, ձախողվել, ձախորդություն…

Ով գիտե, գուցե «աջ» >«ուղիղ», «ճիշտ» անցումը կապված է աջլիկության, իբրև ճիշտ ու նորմալ երևույթի ընկալման հետ։ Ով գիտե։ Փաստն այն է, որ առաջ (առջև), առաջարկել, առաջին, հաջորդ, հաջող… բառերի արմատն է աջ։

2. Առաջադրանք

  • Քանի՞ լեզվի մասին խոսք կա այս տեքստում։
    Տեքստում նշվում են 5 լեզու՝ հայերեն, ռուսերեն, անգլերեն, ֆրանսերեն, պահլավերեն։։
  • Ի՞նչ է նշանակել հին հայերենում առաջ բառը։ Հանդիպե՞լ եք նույն իմաստը ժամանակակից հայերենում։
    Հին հայերենում առաջ նշանակում էր «դեպի աջ»։
    Ժամանակակից հայերենում այս իմաստով գրեթե չի օգտագործվում։
  • Տեքստից գտիր երեք հնչյունափոխված բառ, բացատրիր՝ ինչ հնչյունափոխություն է տեղի ունեցել։
    Օրինակներ տեքստից․
    առաջ – աջ = հնչյուն է դուրս մնացել (առ + աջ = առաջ)։
    հաջող – աջ = հնչյունափոխություն՝ a — ha (հ-ի ավելացում)։
    առաջարկել — աջ = արմատի փոխում «աջ»-ից, հնչյունների միացում։
  • Գրիր սովորական, ծանոթ, ձախորդ, ճիշտ բառերի հականիշները։
    սովորական — շատ հատուկ / արտասովոր
    ծանոթ — անծանոթ
    ձախորդ — հաջող
    ճիշտ — սխալ
  • Տեքստում գտիր հոգնակի գոյականները, բացատրիր դրանց կազմությունը։
    լեզուներ — լեզու + ներ
    իմաստները — իմաստ + ներ / ը
    բառերը — բառ + եր
    արտահայտությունները — արտահայտություն + ներ + ը
  • Կազմիր լրագիր, վիպագիր, նստացույց, ժամացույց, անասնակեր, շատակեր, դեղատուն, մեծատուն բառերի հոգնակին։
    լրագիր — լրագիրներ
    վիպագիր — վիպագիրներ
    նստացույց — նստացույցներ
    ժամացույց — ժամացույցներ
    անասնակեր — անասնակերներ
    շատակեր — շատակերներ
    դեղատուն — դեղատներ
    մեծատուն — մեծատներ
  • Նշիր վայրկյան, նախնի, հրաման, հաջողություն գոյականների հոլովումները։

    վայրկյան
    Ի. վ. վայրկյան
    Ռ. վ. վայրկյանի
    Տ. վ. վայրկյանին
    Ե. վ. վայրկյանը
    Բ. վ. վայրկյան
    Գ. վ. վայրկյանով
    ԲՄ. վ. վայրկյանից

նախնի
Ի. վ. նախնի
Ռ. վ. նախնու
Տ. վ. նախնուն
Ե. վ. նախնին
Բ. վ. նախնի
Գ. վ. նախնով
ԲՄ. վ. նախնուց

հրաման
Ի. վ. հրաման
Ռ. վ. հրամանի
Տ. վ. հրամանին
Ե. վ. հրամանը
Բ. վ. հրաման
Գ. վ. հրամանով
ԲՄ. վ. հրամանից

հաջողություն
ԲՄ. վ. հաջողությունից
Ի. վ. հաջողություն
Ռ. վ. հաջողության
Տ. վ. հաջողությանը
Ե. վ. հաջողությունը
Բ. վ. հաջողություն
Գ. վ. հաջողությամբ

Posted in Ընտրությամբ քերականություն

Քերականություն

09․09․25

Զրույց՝ քերականության առարկան, նպատակը, բաժինները։

Առաջադրանքներ

  1. Կարդա Պ.Բեդիրյանի «Բառերի խորհրդավոր աշխարհից» գրքի հերթական հոդվածը

Դեմքի ուղղությա՞մբ, թե դեպի աջ

Երբ լսենք առա՜ջ հրամանը, մենք, առանց վայրկյան անգամ մտածելու, մեր քայլերը կուղղենք դեպի այն կողմը, ուր դարձել է մեր դեմքը։ Եվ այստեղ զարմանալի ոչինչ չկա։ Սակայն մեր հեռավոր նախնիները, եթե այդ նույն հրամանն ստանային, կքայլեին…. դեպի աջ։ Որովհետև առաջ (= առ +աջ) ստուգաբանորեն նշանակում է «դեպի աջ»։

Այդ ինչպե՞ս պատահեց, որ աջ-ը նշանակեց «ուղիղ»։

Իմաստի այս անցումը սովորական երևույթ է ոչ միայն հայերենի, այլև ուրիշ լեզուների համար. ծանոթ շատ լեզուներում աջ միաժամանակ նշանակում է նաև «ուղիղ», «ճիշտ», անգամ «ճշմարիտ»։ Համեմատեք. правый «աջ» և правильный «ճիշտ», право «իրավունք», правда «ճշմարտություն»։ Անգլերեն right /ռայթ/, ֆրանսերեն droit /դղուա/, պահլավերեն ռասաթ ունեն հիշված երեք իմաստներն էլ։

Աջ բառի այս իմաստների հետ են ըստ էության առնչվում և աջել («ճիշտ կողմը շուռ տալ»), գործերը աջ գնալ («հաջողությամբ ընթանալ») արտահայտությունները, հենց ինքը՝ հաջողություն բառը։ Եվ ընդհակառակը, ձախ փոխաբերաբար նշանակում է «ոչ ճիշտ», «ձախորդ»։ Ձախել, գործերը ձախ գնալ, ձախողվել, ձախորդություն…

Ով գիտե, գուցե «աջ» >«ուղիղ», «ճիշտ» անցումը կապված է աջլիկության, իբրև ճիշտ ու նորմալ երևույթի ընկալման հետ։ Ով գիտե։ Փաստն այն է, որ առաջ (առջև), առաջարկել, առաջին, հաջորդ, հաջող… բառերի արմատն է աջ։

2. Առաջադրանք

  • Քանի՞ լեզվի մասին խոսք կա այս տեքստում։

Հինգ՝ hայերեն, ռուսերեն, ֆրանսերեն, անգլերեն և պահլավերեն։

  • Ի՞նչ է նշանակել հին հայերենում առաջ բառը։ Հանդիպե՞լ եք նույն իմաստը ժամանակակից հայերենում։

դեպի աջ

  • Տեքստից գտիր երեք հնչյունափոխված բառ, բացատրիր՝ ինչ հնչյունափոխություն է տեղի ունեցել։

մտածել – միտք

հեռավոր – հեռու

ճշմարիտ – ճիշտ

  • Գրիր սովորական, ծանոթ, ձախորդ, ճիշտ բառերի հականիշները։

սովորական – արտասովոր

ծանոթ – օտար

ձախորդ – հաջողակ

ճիշտ – սխալ

  • Տեքստում գտիր հոգնակի գոյականները, բացատրիր դրանց կազմությունը։

քայլեր – քայլ+եր

նախնիներ – նախնի+ներ

լեզուներ – լեզու+ներ

իմաստներ – իմաստ+ներ

  • Կազմիր լրագիր, վիպագիր, նստացույց, ժամացույց, անասնակեր, շատակեր, դեղատուն, մեծատուն բառերի հոգնակին։

լրագիր – լրագրեր

վիպագիր – վիպագրեր

նստացույց – նստացույցեր

ժամացույց – ժամացույցներ

անասնակեր – անասնակերներ

շատակեր – շատակերներ

դեղատուն – դեղատներ

մեծատուն – մեծատներ

  • Նշիր վայրկյան, նախնի, հրաման, հաջողություն գոյականների հոլովումները։

վայրկյան – վայրկյանի

նախնի – նախնիի

հրաման – հրամանի

հաջողություն – հաջողության