25․11․25
Բայի սեռը
Բայերը լինում են կա՜մ ներգործական սեռի, կա՜մ կրավորական, կա՜մ չեզոք։
Ներգործական սեռի բայերը անպայման պահանջում են հայցական հոլովով դրված գոյական (ո՞ւմ; ի՞նչը)։ Օրինակ՝ պատմել հեքիաթը, գրկել քույրիկին, սիրել երկիրը։ Այդ առարկաները նշված գործողությունների կատարման համար անհրաժեշտ են։ Չշփոթել տրական կամ ուղղական հոլովով դրված բառերի հետ։ Օրինակ՝ ասել քույրիկին՝ քույրիկը չի դառնում ասված, բայց գրկել քույրիկին՝ քույրիկը դառնում է գրկված։
Չեզոք սեռի բայերը «պահանջներ» չունեն․ օրինակ՝ աճել, մեծանալ, գնալ, գալ, բարձրանալ եւ այլն։
Կրավորական սեռի բայերը ցույց են տալիս գործողություն, որ կատարել է ուրիշ գոյական, բայց իր վրա է կրում ենթական։ Օրինակ՝ Պակերը շարվեցին շինարարների կողմից։ Շարել են շինարարները, բայց ենթական «պատերն» է։ Կրավորական սեռի բայերը, ըստ էության, ներգործականի հակառակն են։ Դրանք կազմվում են հենց ներգործական սեռի բայերից վ կրավորական ածանցով։
ՉՇՓՈԹԵԼ
- Կան բայեր, որոնք ունեն վ կրավորական ածանց, բայց կրավորական սեռի չեն, որովհետեւ ուրիշի կատարած գործոզություն չեն ցույց տալիս։ Օրինակ՝ լվացվել, հագնվել, զարդարվել եւ այլն։
- Կան բայեր էլ, որոնք առանց վ ածանցի գոյություն չունեն․ օրինակ՝ գժվել, հիասթաովել, սիրահարվել եւ այլն։
Առաջադրանքներ
1.Լրացրո՛ւ բաց թողած տառերը։
ամանորը, ականջողեր, փայլփլում, հնչյուն, երբևիցե, որևէ, ընդունելու, աղքատ։
2.Գտիր անդեմ բայերը, որոշիր՝ որ դերբայն է, որ խոնարհման է, որ սեռի է և կազմությամբ ինչպիսին է՝ պարզ թե՞ ածանցավոր։
Դերբայ — անունցական (ընդունելու)
Խոնարհում — ե խոնարհում (ընդունել)
Սեռ — ներգործական
Կազմություն — ածանցավոր (ընդ–ուն–ել)
3.Մուգ գրված գոյականների հոլովն ու հոլովումը նշիր։
Փարիզում – բուն ներգոյական
ընկերներից – բուն ձերբազատական
հասարակությամբ – գործիական
կանայք – ենթակա հոլով
ականջօղերի – սեռական
մատանիների – սեռական
ջահերով – գործիական
զույգերը – ենթակա
հնչուն (գոյ. իմաստով՝ «ձայն») – ստոր. հոլով
տարին – ստորոգյալ/ուղղական
մանուկներին – հայցական
դռան – սեռական
աշխարհը – ուղղական
աղքատ – ստոր. հոլով
4.Գտիր ածականները, որոշիր տեսակները։
շքեղ – որակական
ընդարձակ – որակական
մանրիկ – որակական
ակնախտիղ – հարաբերական
վերևից (վերևի լույս) – հարաբերական
հնչուն – որակական
զվարթ – որակական
պայծառ – որակական
տխուր – որակական
սովածուկ – որակական
զարհուրելի – որակական
աղքատ – որակական
5.Գտիր դերանունները, որոշիր տեսակները։
նրանց – անձնական
ոստեական․ որևէ – անորոշ
բոլորի – որոշյալ/ընդհանուր
այս – ցուցական
նույն – որոշյալ
մի քանի – քանակական անորոշ
որևէ – անորոշ
որը (որ ներս էին…) – հարաբերական
այդ – ցուցական
քանին (քանի դեռ) – քանակական
Երբ Փարիզում էի, մի քանի ընկերներից աման-րը շքեղ ռեստորաններից մեկում միասին դիմավորելու հրավեր ստացա։Ռեստորանի ընդարձակ դահլիճը փոքր առ փոքր լցվեց հասարակությամբ։ Պ-նասեր կանայք՝ հագնված ամենավերջին նորաձևությամբ, պ-րանքով սեթևեթում էին ու մանրիկ ծիծաղում։ Նրանց ականջ-ղերի և մանյակների, ապարանջանների ու մատանիների սուտակներն ու ադամանդները բյուրավոր աստղերի պես փայ-փլում էին ակնախտիղ լույսով։Դահլիճը լուսավորված էր ի-ը-տասը հսկա ջահերով, որոնք աստղաբույլերի նման շողշողում էին վեր-ից։Որոտ-նդոստ երաժշտությունը թնդաց, և տեղ-տեղ սկսեցին պարել զույ-երը։ Յուրաքանչյուր սեղանից ճառագայթում էին հնչ-ն ծիծաղ, քրքիջ ու զվարթ ձայներ։Ակնդետ նայում էի շուրջս՝ մոտիկն ու հեռուն. բոլորի աչքերի մեջ պայծառ ժպիտ կար ու գոհունակություն։ Կարծես այս մարդիկ երբևից- վիշտ չէին տեսել, որև- տխուր ժամ չէին ունեցել և հիմա հավաքվել էին այստեղ՝ նույն հավատով ըն-ունելու եկող տարին։Սպասավորները զայրույթով դուրս էին քշում սովա-ուկ մանուկներին որ ներս էին խ-կվել և կ-կել դռան մոտ։ Զարհուրելի բան է աշխարհը ասաց ընկերներիցս մեկը քանի դեռ ա-քատ կա շուրջդ, երջանիկ լինել չես կարող։
Մանվելյան Շուշան 