Day: 08.03.2026

Դասի հղումը

Դիտել տեսանյութը

Պատասխանել հարցերին

1.Գնահատե’լ Երեւանի աշխարհագրական դիրքը:
Երևանը գտնվում է Հայաստանի կենտրոնական մասում՝ Արարատյան դաշտի հյուսիսային ափին, Հրազդան գետի մոտ։ Նրա աշխարհագրական դիրքը շատ կարևոր է, քանի որ քաղաքը կապում է Հայաստանի բոլոր մարզերը, հանդիսանում է երկրի քաղաքական, տնտեսական, մշակութային և գիտական կենտրոնը։ Երևանը կենտրոնում գտնվելով՝ դառնում է տնտեսական ու տրանսպորտային ցանցի հանգույց, որտեղ հեշտ է կազմակերպել ապրանքների և մարդկանց փոխադրումը։ Նրա դիրքը նպաստում է նաև զբոսաշրջության զարգացմանը, քանի որ մայրաքաղաքից հեշտ է հասնել Հայաստանի պատմական ու բնական հուշարձաններին։

2.Բնութագրե’լ Երեւանի բնական պայմաններն ու ռեսուրսները:
Երևանը գտնվում է ցամաքային կլիմայական գոտում։ Ամառները տաք և չոր են, իսկ ձմեռները համեմատաբար սառն և թույլ ձնառատ։ Քաղաքը տեղակայված է Արարատյան դաշտում և շրջապատված փոքր լեռնաշղթաներով։ Հրազդան գետը ապահովում է ջրամատակարարումը և հիդրոէներգիա, իսկ հողային և բնական ռեսուրսները նպաստում են գյուղատնտեսական արտադրության զարգացմանը։ Երևանի բնական պայմանները և ռեսուրսները օգնում են զարգացնել արդյունաբերությունը, գյուղատնտեսությունը և ծառայություններն այս տարածքում։

3.Որո՞նք են Երեւանի բնակչության թվի արագ աճի պատճառները:
Երևանի բնակչության արագ աճը պայմանավորված է մի շարք պատճառներով։ Առաջինը՝ ներգաղթը Հայաստանի մարզերից, երբ մարդիկ գալիս են մայրաքաղաք՝ աշխատանք գտնելու և ավելի լավ կյանք ունենալու նպատակով։ Երկրորդը՝ արդյունաբերության կենտրոնացումը Երևանում, որտեղ բացվել են գործարաններ և ձեռնարկություններ, որոնք ապահովում են աշխատատեղեր։ Երրորդը՝ կրթական և գիտական կենտրոնների զարգացումը, քանի որ մայրաքաղաքում գտնվում են համալսարաններ, ուսումնական կենտրոններ և գիտական հաստատություններ։ Չորրորդը՝ տնտեսական և ծառայողական հնարավորությունները, ինչպես բանկային, առևտրային և առողջապահական ոլորտները, որոնք ներգրավում են մարդկանց։ Հենց այս գործոնների շնորհիվ Երևանը Հայաստանի ամենաբնակեցված քաղաքն է՝ մոտ 1,1 միլիոն բնակիչ (2024թ.), և բնակչությունը շարունակում է աճել։

4.Թվարկե’լ Երեւանի արդյունաբերության ավանդական և նոր ճյուղերը:
Ավանդական արդյունաբերություն

Քիմիական արդյունաբերություն՝ պլաստմասսա, սինթետիկ նյութեր, դեղագործական արտադրանք։
Մեքենաշինություն և մետաղագործություն՝ մեքենաներ, սարքավորումներ, մետաղական մասեր։
Տրանսպորտային սարքավորումների արտադրություն՝ ավտոմեքենաներ և էլեկտրական սարքեր։
Սննդարդյունաբերություն՝ գինեգործություն, հացաբուլկեղենի և կոնդիտերի արտադրություն։

Նոր ու զարգացող ճյուղեր

Էկո‑տեխնոլոգիաներ և նոր էներգիա՝ վերականգնվող էներգիայի օգտագործում և էկոլոգիապես մաքուր արտադրություններ։

Տեխնոլոգիական և IT ոլորտներ՝ ծրագրավորում, նորարարական լուծումներ, ստարտափներ։

Ծառայություններ՝ ֆինանսներ, բանկային համակարգ, առևտրային և բարձր տեխնոլոգիաների կենտրոններ։

§ 23. ՀԱՍՏԱՏՈՒՆ ՄԱԳՆԻՍՆԵՐ

§ 24. ՀՈՍԱՆՔԻ ՄԱԳՆԻՍԱԿԱՆ ԴԱՇՏԸ: ՄԱԳՆԻՍԱԿԱՆ ԳԾԵՐ

§ 25. ԷԼԵԿՏՐԱՄԱԳՆԻՍՆԵՐ: ԿՈՂՄՆԱՑՈՒՅՑ, ԵՐԿՐԻ ՄԱԳՆԻՍԱԿԱՆ ԴԱՇՏԸ

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Թվարկե՛ք մագնիսից ձգվող նյութեր:
Երկաթ, նիկել, կոբալտ և դրանց խառնուրդները:

2. Ո՞ր մարմիններն են կոչվում հաստատուն մագնիսներ:
Մարմիններ, որոնք երկար ժամանակ պահպանել են իրենց մագնիսականությունը և ձգում են մագնիսից որոշ նյութեր:

3. Մագնիսի ո՞ր մասերն են անվանում մագնիսի բևեռներ:
Մագնիսի երկու ծայրերը՝ հյուսիսային (N) և հարավային (S) բևեռներ:

4. Ինչպե՞ս են փոխազդում մագնիսների` ա. նույանուն բևեռները, բ. տարանուն բևեռները:
Նույնանուն բևեռները (N–N կամ S–S) = մերժում են:
Տարանուն բևեռները (N–S) = գրավում են:

5. Ինչպե՞ս կարել է որոշել մագնիսի բևեռները, եթե դրանք նշված չեն մագնիսի վրա:
Օգտագործել փոքրիկ կողմնացույց. Մագնիսի հյուսիսային բևեռը կձգի կողմնացույցի հյուսիսային սլաքը:

6. Պողպատե երկու չորսուներից միայն մեկն է մագնիսացված: Չօգտագործելով ոչինչ, բացի այդ չորսուներից, ինչպե՞ս կարելի է տարբերել մագնիսացած չորսուն:
Նրանց մոտ բերել փոքր մագնիս կամ մետաղի փոքրիկ կտոր. Մագնիսացվածը կձգի կամ կպտտի այդ կտորը, մյուսը՝ ոչ:

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Ի՞նչ նմանություն ունեն երկու լիցքերի և երկու մագնիսների փոխազդեցությունները:
Երկու նման լիցքեր կամ մագնիսների նույնանուն բևեռներ մերժում են, տարանուն/հակառակ բևեռները գրավում են:

2. Ո՞րն է Էրստեդի հայտնագործության էությունը:
Էլեկտրական հոսանքն առաջացնում է մագնիսական դաշտ, որը կարող է ազդել մագնիսի վրա:

3. Կարելի՞ է արդյոք մագնիսական սլաքի օգնությամբ որոշել հոսանքի առկայությունը հաղորդալարում: Պատասխանը հիմնավորեք:
Այո, եթե մագնիսական սլաքը շփում եք հաղորդալարի մոտ, այն կշրջվի հոսանքի առկայությունը ցուցադրելու համար:

4. Ինչպե՞ս կարելի է որոշել հոսանքակիր կոճի բևեռները մագնիսական սլաքի միջոցով:
Մագնիսական սլաքը մոտեցրեք կոճին. Սլաքը կսլացնի հյուսիսային բևռի ուղղությամբ.

5. Ինչո՞վ են տարբերվում հաստատուն մագնիսը և հոսանքակիր կոճը:
Հաստատուն մագնիսը մշտապես ունի մագնիսականություն, իսկ հոսանքակիր կոճը մագնիս է միայն հոսանք ունենալիս:

6. Ո՞րն է Ամպերի վարկածի էությունը:
Երկրի մագնիսական դաշտը կարող է պայմանավորված լինել Երկրի միջուկում մետաղների շարժմամբ և առանձին մագնիսացված հատվածներով:

7. Ինչպե՞ս կարելի է համոզվել, որ դասասենյակում մագնիսական դաշտ կա:
Փոքր կողմնացույց դնել. Եթե սլաքը շարժվի կամ շրջվի, դա նշանակում է, որ դաշտ կա:

8. Ի՞նչ են մագնիսական դաշտի գծերը:
Նկատելի գծեր, որոնք ցույց են տալիս մագնիսի կամ հոսանքակիր կոճի ազդեցության ուղղությունը. Գծերը միշտ սկսվում են հյուսիսային բևրից և ավարտվում հարավային բևրին:

9. Պատկերեք հաստատուն մագնիսի և հոսանքակիր կոճի մագնիսական դաշտերի գծերը` նշելով դրանց ուղղությունները:
Հաստատուն մագնիս — N — S
Հոսանքակիր կոճ — Դաշտը շրջվում է աջ ձեռքի կանոնի համաձայն (հոսանքի ուղղությամբ):

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Ո՞ր սարքն են անվանում էլեկտրամագնիս:
Մագնիս, որը առաջանում է հոսանքով անցնող հաղորդալարում:

2. Բերե՛ք էլեկտրամագնիսի կիրառության օրինակներ։
Կրանային խոշոր լվացարաններ, էլեկտրական զանգեր, շարժիչներ, վառարանների էլեկտրամագնիսներ:

3. Ի՞նչ կառուցվածք ունի կողմնացույցը:
Փոքր մագնիսացված ասեղ, որը կարող է ազատ պտտվել ջրի կամ սեղանի վրա, ցույց տալով հյուսիս–հարավ ուղղությունը:

4. Որտե՞ղ են տեղակայված Երկրի մագնիսական բևեռները:
Մագնիսական հյուսիսը մոտ է աշխարհագրական հարավին, իսկ մագնիսական հարավը մոտ է աշխարհագրական հյուսիսին:

5. Ինչո՞վ է պայմանավորված մագնիսական շեղման երևույթը:
Կողնացույցի սլաքը տեղական մագնիսական դաշտի և երկրային դաշտի միջեւ շեղվում է:

6. Ի՞նչ է մագնիսական փոթորիկը, և ինչո՞վ է այն պայմանավորված:
Երկրի մագնիսական դաշտի ուժեղ, ժամանակավոր խափանում, պայմանավորված արևի փոթորկերով և արևից եկող էլեկտրամագնիսական ճառագայթմամբ:

7. Մագնիսացած ասեղն ամրացրեք խցանին և դրեք ջրի մակերևույթին: Ի՞նչ տեղի կունենա: Բացատրե՛ք դիտվող երևույթը:
Ասեղը կշրջվի՝ ցույց տալով հյուսիս–հարավ ուղղությունը:
Բացատրություն՝ Ասեղը մագնիսացված է և ենթարկվում է Երկրի մագնիսական դաշտի ազդակին:

Օգտագործել գրականություն՝
Հանրակրթական դպրոցի 9-րդ դաս․ դասագիրք  Գ․ Մելիքյան, Ս․ Մաիլյան  «Էդիթ Պրինտ» հրատ․, Երևան 2023 (§23 ; § 24, § 25 էջ՝ 55-64) :

Լրացուցիչ

Ազոտի ենթախումբ

1. Ազոտի ենթախմբի ընդհանուր բնութագիրը
2. Ազոտ: Ամոնիակ: Քիմիական հավասարակշռություն
3. Ազոտի օքսիդները: Ազոտական թթու Հարցեր

Ինչպե՞ս է փոխվում ատոմային շառավիղը ազոտի ենթախմբում վերևից ներքև։
Ատոմային շառավիղը մեծանում է, որովհետև ավելանում են էլեկտրոնային շերտերը:

Ո՞ր տարրերն են ոչ մետաղներ ազոտի ենթախմբում։
N (Ազոտ), P (Ֆոսֆոր)

Ո՞ր տարրերն են կիսամետաղներ ազոտի ենթախմբում։
As (Արսենիկ), Sb (Անտիմոն)

4. Ինչպիսի՞ հիդրիդներ են առաջացնում ազոտի ենթախմբի տարրերը։ Գրիր բանաձևերը:
   Թեթև տարրերը՝ N, P = NH₃, PH₃
   Թանկ (ծանր) տարրերը (As, Sb, Bi) = AsH₃, SbH₃, BiH₃

Ընտրիր ճիշտ պատասխանը

5. Ազոտի հիդրիդն է՝
   ա) H₂O
   բ) NH₃
   գ) CH₄
6. Ո՞րն է ազոտի օքսիդը։
   ա) NO
   բ) CO
   գ) SO₂
7. Ո՞ր տարրն է ազոտի ենթախմբից։
   ա) Cl
   բ) P
   գ) O

Լրացնել բաց թողնվածը

Ազոտի ենթախմբի տարրերը արտաքին շերտում ունեն 5 էլեկտրոն։

Ազոտի քիմիական նշանն է N ։

Ամոնիակի բանաձևն է NH₃ ։

В чём заключается сила доброты
Доброта — это очень важное качество человека. Когда человек добрый, он помогает другим, поддерживает их и делает мир лучше. Даже маленький добрый поступок может сильно изменить настроение другого человека.

Сила доброты заключается в том, что она объединяет людей. Когда мы делаем добро, люди начинают больше доверять друг другу и становятся дружелюбнее. Доброта может остановить ссору и принести мир.

Кроме того, доброта возвращается. Если человек помогает другим, то и ему тоже помогут в трудную минуту. Поэтому важно быть добрым и внимательным к людям.