Posted in Աշխարհագրություն 9

Ջրագրությունը: Գետերը

1.Գնահատել ՀՀ ջրային հաշվեկշիռը։

Մուտք գործող և հեռացող ջրային տարեկան հաշվեկշիռը մոտ 18.5 մլրդ մ³ է, բայց դրա կեսը գոլորշիանում է, իսկ մնացածը վերածվում գետերի, գետակների, կուտակվում է լճերում և այլն: Այսինքն վերականգնվող է մոտ 8.5 մլրդ մ³-ը:

2.Որո՞նք են ՀՀ գետերի հիմնական հաշվեկշիռը։

Դրանք հիմնականում սնվում են ձնհալներով, անձրևային և ստորերկյրա ջրերով:

3 Ի՞նչ տարբերություն կան Կուր և Արաքսի համակարգերին պատկանող գետերի սնման պայմանների ու դրանց հոսքի ռեժիմների միջև։

Կուր գետը հիմնականում սնվում է ձնհալներից, իսկ Արաքսը նաև սնվում է  անձրևներից:

Posted in Կենսաբանություն 9

 Հոկտեմբեր ասմսվա կենսաբանաության ամփոփում

1. Ներկայացնել ԴՆԹ-ի կառուցվածքը
ԴՆԹ-ն պահպանում է ժառանգական տեղեկությունը։ Այն կազմված է երկու շղթաներից՝ կրկնակի պարույր ձևով։ Նուկլեոտիդները բաղկացած են շաքարից, ֆոսֆորական խմբից և ազոտական հիմքերից (A, T, G, C)։

2. Ներկայացնել ՌՆԹ-ի կառուցվացքը
ՌՆԹ-ն միաշղթա մոլեկուլ է, որը մասնակցում է սպիտակուցների սինթեզին։ Այն ունի ռիբոզ շաքար, ֆոսֆորական խումբ և ազոտական հիմքեր (A, U, G, C)։ Տեսակներն են՝ իՌՆԹ, պՌՆԹ և ռՌՆԹ։

3. Նուկլենաթթուների կառուցվածքը և տեսակները
Նուկլեինաթթուները պահպանում և փոխանցում են ժառանգական տեղեկությունը։ Կան երկու տեսակ՝ ԴՆԹ և ՌՆԹ։ Կազմված են նուկլեոտիդներից՝ շաքար, ֆոսֆորական խումբ և ազոտական հիմք։

4. Ի՞նչ է տրանսկրիպցիան
Տրանսկրիպցիան այն գործընթացն է, որի ժամանակ ԴՆԹ-ի որոշակի հատվածի (գենի) տեղեկատվությունը պատճենվում է և ստեղծվում է համապատասխան ՌՆԹ մոլեկուլ։ Այսպիսով՝ ՌՆԹ-ն ստանում է ԴՆԹ-ի գենետիկ տեղեկությունը։

5. Ի՞նչ է տրանսլյացիան
Տրանսլյացիան այն գործընթացն է, որի ընթացքում իՌՆԹ-ի մեջ կոդավորված տեղեկատվությամբ ռիբոսոմներում սինթեզվում են սպիտակուցներ։ Այս ընթացքում պՌՆԹ-ը բերում է համապատասխան ամինաթթուները, որոնք իրար միանալով՝ ձևավորում են սպիտակուցի շղթան։

1. Ի՞նչ է էներգետիկ փոխանակությունը։
ա) Նյութերի օքսիդացում և էներգիայի ազատում բջջում
բ) Բջջային բաժանման գործընթացը
գ) Օրգանական նյութերի սինթեզը
դ) Ջրի և աղերի փոխանակությունը

2. Ո՞րն է բջջային էներգիայի հիմնական կրողը։
ա) Գլյուկոզ
բ) ԱԹՓ (ATP)
գ) ԴՆԹ
դ) ՌՆԹ

3. Էներգետիկ փոխանակությունը ապահովում է․
ա) Բջջի աճը
բ) Նյութերի սինթեզը
գ) Բոլոր բջջային գործընթացների էներգիան
դ) Միայն շնչառություն

Մաս 2․ Գլիկոլիզ

4. Գլիկոլիզը տեղի է ունենում՝
ա) Բջջակորիզում
բ) Միտոքոնդրիումում
գ) Ցիտոպլազմայում
դ) Քլորոպլաստում

5. Գլիկոլիզի արդյունքում 1 գլյուկոզից առաջանում է՝
ա) 2 պիրուվաթթու և 2 ԱԹՓ
բ) 1 պիրուվաթթու և 1 ԱԹՓ
գ) 2 ջուր և ածխաթթու գազ
դ) 4 ԱԹՓ և 2 ջուր

6. Ավտոտրոֆ օրգանիզմներն իրենց սնունդը ստանում են՝
ա) Պատրաստի օրգանական նյութերից
բ) Ածխաթթու գազից և անօրգանական նյութերից
գ) Այլ օրգանիզմների միջոցով
դ) Միայն կենդանական սնունդից


7. Հետերոտրոֆ օրգանիզմներին բնորոշ է՝
ա) Ֆոտոսինթեզ
բ) Քեմոսինթեզ
գ) Պատրաստի օրգանական նյութերի յուրացում
դ) Անօրգանական նյութերից օրգանականների ստեղծում

Posted in Русский 9

Проверяемая безударная гласная в корне слова

  1. Вспомним правило

Если в корне слова есть безударная гласная, и её можно проверить ударением в родственном слове — это проверяемая безударная гласная. Например: столы — стол трава — травка гора — горы

  1. Вставь пропущенные буквы и подбери проверочные слова
  2. Столы, мосты, коты, слоны, мря, болъной.
  3. Зерно, гнездо, перо, ведро, весло, река, сестра.
  4. Земля, пчела, весна, лесник, страна, зима.
  5. Скала, страна, гора, трова.
  6. Детей, ряды, цветок. кроты.
  7. Полы. несёт, врача, холмы, сосновый, полями.
  8. Кормитъ, большой, стоят, холодный.
  9. Часы, слева, стена, валы, дома, зима.
  10. Скотина, стоит, ковёр, холмы, ледяная.
  11. Грибы, село, сады, весна, дворе, в лесу.
  12. Ледяная, страна, гнездо, весло, ведро, перо.
  13. Грачи, грибы, цветок, зима, тровинка, ряды.
  14. Шаловливый, детей, нести, смешной, столы.
  15. Котёнок, водичка, смола, ходить, толпа.
  16. Доска, стада, грачи, гроза, поля, ножи.
  17. Дерево, пчела, сестра, коса, нога, хитрая лиса.
  18. Слоны, моря, болъной, стоит, сова, кроты.
  19. Дворы, мосты, дома, каты, коза, овца зима.
  20. Города, хлеба, дожди, сова, коза, овца. роса.
  21. Столы, мосты, коты, слоны, моря, большой.

№ 2.

  1. Дождливый, свестетъ, стольной, плесатъ, звонок, плодовитый, скрепетъ, сидеть на стуле.
  2. Пчела, сестра, рука, большая, поспивать, стволы, течёт, лежат.
  3. Гребешок, тишина, грибы, стропа, гродской, молодой, писатель, стоял.
  4. Коса, колосья, зерно, гнездо, весло, ведро, перо деревья.
  5. Далёкий, ночная, тяжелая, червивое, следы, стопной, голоса, гребешок.
  6. Побежала, облетел, созревает, тропинка, привела, стоит, пищат.
  7. Найди лишнее слово (в одном ряду ошибка)
  1. гора — горы — горный — гаревый
  2. лес — лесок — лесной — лесник
  3. трава — травы — травинка — травяной
  4. вода — водный — водичка — ведро
  5. стол — столик — столовый — стал

стал потомучто он не связан с словом стол (Объясни, в каком слове допущена ошибка и почему.)

  1. Исправь ошибки (редактирование текста)

Наступило ясное весеннее утро. По небу плывут лёгкие облака, в воздухе чувствуется свежесть. На поляне распустились первые цветы, зазеленела трава. Из леса доносится звонкое пение птиц. У реки играют дети. Они собирают вербу и пускают по воде кораблики из коры. Всё вокруг наполняется жизнью. Природа словно просыпается после долгого сна, и каждому хочется улыбаться новому дню. айди и исправь все слова с ошибками в корне. Подбери к ним проверочные слова.

  1. Интерактивный диктант
  1. Мини-тест (самопроверка)

Отметь, где правильно написано слово: 1.угадать — угодать 2.голова — галава 3.виршина — вершина 4.сматреть -смотреть

Posted in Պատմություն 9

Հայաստանի առաջին հանրապետության հասարակական-քաղաքական կյանքը

Հոկտեմբերի 27-31
Պատրաստվե՛ք ներկայացնելու՝
Թեմա 6. Հայաստանի առաջին հանրապետության հասարակական-քաղաքական կյանքը։ 1920թ․ Մայիսյան ապստամբությունը

ա/ Քաղաքական կյանքը, կուսակցություններ
բ/ Հասարակական կազմակերպություններ, միություններ
գ/ 1920թ․ Մայիսյան ապստամբությունը
դ/ Թուրք-թաթարական խռովությունները /բանավոր,  էլ․ դասագիրք, էջ 20-24/
Էլ․ դասագիրք, 9-րդ դասարան, Հայոց պատմություն․
Լրացուցիչ նյութեր՝
-1920թ․ Մայիսյան ապստամբությունը
-1920-ի գարունը և բոլշևիկների մայիսյան ապստամբությունը․Ալեքսանդր Խատիսյան

Առաջադրանք.
1․ Նկարագրե՛ք Հայաստանի առաջին հանրապետության քաղաքական կյանքը։ Համեմատե՛ք ներկայիս Հայաստանի քաղաքական կյանքի հետ։

1918թ․ մայիսի 28-ին հիմնվեց Հայաստանի առաջին հանրապետությունը։ Երկիրը գտնվում էր ծանր վիճակում՝ պատերազմ, սով, գաղթականներ և քայքայված տնտեսություն։ Քաղաքական կյանքում գլխավոր դեր ուներ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցությունը (ՀՅԴ), որը ղեկավարում էր կառավարությունը։ Գործում էին նաև բոլշևիկները, րամկավարները, սոցիալ-դեմոկրատները։ Բազմաթիվ հասարակական կազմակերպություններ զբաղվում էին կրթությամբ, մշակույթով ու օգնությամբ։

Այդ շրջանի քաղաքական կյանքը տարբերվում է մեր օրերից․ այսօր Հայաստանում կան բազմաթիվ կուսակցություններ և ժողովրդավարական ընտրություններ, իսկ այն ժամանակ իշխանությունը հիմնականում մեկ կուսակցության ձեռքում էր։

2․ Համառոտ ներկայացրե՛ք 1920թ․ Մայիսյան ապստամբության պատճառները, նպատակը, գործիչներին և նշանակությունը /բլոգային

1920թ․ մայիսին Հայաստանում բռնկվեց բոլշևիկների ղեկավարած ապստամբություն։
Պատճառները՝ տնտեսական դժվարություններ, Դաշնակցական կառավարության դեմ դժգոհություն և խորհրդային Ռուսաստանի ազդեցություն։
Նպատակը՝ տապալել Դաշնակցական կառավարությանը և Հայաստանում հաստատել խորհրդային իշխանություն։
Գլխավոր գործիչներ՝ Գևորգ Աթարբեկյան, Սարգիս Կասյան, Ավիս Նուրիջանյան։

Ապստամբությունը տևեց մի քանի օր և ճնշվեց։ Սակայն այն թուլացրեց երկիրը և նախապատրաստեց հողը 1920թ․ դեկտեմբերին Հայաստանի խորհրդայնացման համար։

Միաժամանակ տարբեր վայրերում՝ Զանգեզուրում, Ղարաքիլիսայում և Շարուրում, տեղի ունեցան թուրք-թաթարական խռովություններ, որոնք ևս վտանգեցին հանրապետության անվտանգությունը։

Posted in Հանրահաշիվ 9

Վեկտորի բազմապատկումը թվով

Ենթադրենք՝ վեկտորների գումարը կազմված է մի քանի հավասար վեկտորներից, օրինակ՝ a + a + a: Բնական է, ինչպես և թվերի դեպքում է, այդ գումարը նշանակել 3a – ով: Պարզ է, որ 3a վեկտորը համուղղված է a վեկտորին, իսկ դրա երկարությունը երեք անգամ մեծ է a վեկտորի երկարությունից:
Նկատենք նաև, որ -a + (-a) վեկտորը մի վեկտոր է, որի երկարությունը 2 անգամ մեծ է a վեկտորի երկարությունից և հակուղղված է a վեկտորին:
Այս օրինակները հուշում են, թե ինչպես սահմանենք թվի և վեկտորի արտադրյալը:
Ոչ զրոյական a վեկտորի և k թվի արտադրյալ կոչվում է այն b վեկտորը, որի երկարությունը հավասար է |k|*|a|, ընդ որում՝ a և b վեկտորները համուղղված են, եթե k >= 0 , և հակուղղված են, եթե k < 0 :
a վեկտորի և k թվի արտադրյալը նշանակվում է ka: Նկարում պատկերված են a, 1,5a, – 2a վեկտորները:

Թվի և վեկտորի արտադրյալի սահմանումից հետևում է, որ.
1) Զրոյական վեկտորի և ցանկացած թվի արտադրյալը, ինչպես նաև ցանկացած վեկտորի և զրոյի արտադրյալը զրոյական վեկտոր է. k*0 = 0
0 * a = 0 :
2)a և ka վեկտորները համագիծ են։

Ցանկացած k, m թվերի և ցանկացած a, b վեկտորների համար տեղի ունեն հետևյալ հավասարությունները.
1) (km) a = k(ma) (զուգորդական օրենք),
2) (k+m) a = ka + ma (առաջին բաշխական օրենք),
3) k (a + b) = ka + kb (երկրորդ բաշխական օրենք):

Առաջադրանքներ․

1)Տրված են a և b վեկտորները: Կառուցե՛ք հետևյալ վեկտորները.

ա) 2a
բ) — 2a
գ) 1/3a
դ) 3b
ե)-1/2b
զ) -4b

2)Պարզեցրեք արտահայտությունները.
ա) 3(a + b) — 2(a — b )
բ) 4a + 5b — 2(a + 2b )
գ) 1/3(a + b) + 2/3(a — b)

3)Համուղղված են, թե՞ հակուղղված a և b ոչ զրոյական վեկտորները, եթե.
ա) b = 2a
բ) b = -3a
գ) a = 1/3b
դ)a = -1/2b

4)Գտե՛ք b վեկտորի մոդուլը, եթե |a| = 6 սմ.
ա) b = 4a
բ) b = -3a
գ)b = 1/3a

5)O-ն ABCD զուգահեռագծի անկյունագծերի հատման կետն է: Գտե՛ք k-ն, եթե DA + DC = k · DO:
6)O-ն ABCD զուգահեռագծի անկյունագծերի հատման կետն է: Գտե՛ք k-ն, եթե AB + AD = k · CO։

Posted in Երկրաչափություն 9

Վեկտորների հանումը

1)Օգտվելով բազմանկյան կանոնից` պարզեցրեք արտահատությունը․

ա)(AB + BC — MC) + (MD — KD)

AK

բ) (CB + AC + BD) — (MK + KD)

AM

2)ABC հավասարակողմ եռանկյան կողմը 5 սմ է: Գտե՛ք AC + CB վեկտորի մոդուլը:

3)C ուղիղ անկյունով ABC հավասարասրուն ուղղանկյուն եռանկյան էջը 7 դմ է: Գտե՛ք AC + CB վեկտորի մոդուլը:

4)Օգտվելով զուգահեռագծի կանոնից` կառուցեք նկարի a և b վեկտորների գումարը:

5)ABC եռանկյան մեջ AB = 6, BC = 8, <B = 90o : Գտեք՝

ա)|BA| — |BC| և |BA — BC| 

բ)|AB| + |BC| և |AB + BC|

գ)|BA| + |BC| և |BA + BC|

դ)|AB| — |BC| և |AB — BC|

Posted in Գրականություն 9

Լրացուցիչ աշխատանք (տանը)

14.10.2025
Կարդա՛ ստեղծագործությունը և պատասխանի՛ր հարցերին։ 

1.Ի՞նչ է համոզմունքը։
Համոզմունքը այն է, երբ մարդ ինչ-որ բանի շատ է հավատում և վստահ է, որ դա ճիշտ է, նույնիսկ եթե դրա համար ապացույցներ չկան։

2.Ինչի՞ն է մարդ սովորաբար հավատում։
Մարդը սովորաբար հավատում է նրան, ինչ իրեն սովորեցրել են՝ ծնողները, դպրոցը, եկեղեցին կամ հասարակությունը։ Նա հաճախ չի հարցնում՝ ճիշտ է դա, թե ոչ։

3.Արդյունավետ մտածելը ո՞րն է։
Արդյունավետ մտածելը այն է, երբ մարդը չի ընդունում ամեն ինչ առանց մտածելու։ Նա փորձում է հասկանալ՝ ինչու է այդպես, փնտրում է ապացույցներ և մտածում է տարբեր կողմերից։

4.Ինչո՞ւ է հեղինակը որպես քննադատական մտածողության կրող երեխայի կերպար ստեղծել։
Հեղինակը երեխայի կերպար է ընտրել, որովհետև երեխան անկեղծ է, պարզ, չի վախենում հարցեր տալ և տեսնում է այն, ինչ մեծերը սովոր են անտեսել։ Այդպես նա ցույց է տալիս, որ նույնիսկ փոքր երեխան կարող է մտածել ավելի խորն ու ճիշտ, քան մեծահասակը։

5.Գտիր քո առօրյա կյանքում 1-2 համոզմունք, որ հիմնված չէ արդյունավետ մտածողության վրա։
Օրինակ՝

«Սև կատուն դժբախտություն է բերում» — սա հավատալիք է, ոչ թե փաստ։
«Եթե սառը ջուր խմեմ, անպայման կցրտեմ» — սա միշտ ճիշտ չէ։

Posted in Հայոց լեզու 9

Ուսումնական աշուն

Վիլյամ Սարոյան – «Մարդկային կատակերգություն»

Ստեղծագործության ասելիքը և գաղափարը
Այս վեպը պատմում է մի փոքր ամերիկյան քաղաքի մասին՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին։ Գլխավոր հերոսը՝ Հոմեր Մակոլեյը, դեռ պատանի է, բայց ստիպված է աշխատել՝ օգնելու իր ընտանիքին։ Նա աշխատում է հեռագրատանը և ամեն օր բախվում է կյանքի և մահվան լուրերին։
Գլխավոր գաղափարն այն է, որ մարդիկ ամենադժվար ժամանակներում պետք է պահպանեն մարդկայնությունը, բարությունը և հավատը կյանքին։ Սարոյանը ցույց է տալիս, որ աշխարհում ամենաթանկ բանը մարդն է և նրա սիրտը։

Իմ տպավորությունները
Այս գիրքը շատ հուզիչ է։ Այն ստիպում է մտածել, թե որքան կարևոր է ընտանիքը, ընկերությունը և սերը մարդկանց միջև։ Հոմերը՝ թեև դեռ երեխա է, բայց իր մեջ մեծ ուժ ունի։ Նրա կերպարը սովորեցնում է չկորցնել հույսը, անկախ ամեն ինչից։ Ես զգացի, որ կյանքում պետք է գնահատել փոքր բաները՝ ժպիտը, բարությունը, անկեղծությունը։

Ի՞նչ տվեց ինձ այս ստեղծագործությունը
Գիրքը ինձ սովորեցրեց լինել ավելի մարդկային, հասկանալ ուրիշներին, չվախենալ դժվարություններից։ Սարոյանը ցույց է տալիս, որ նույնիսկ տխրության մեջ կարելի է գտնել լույս՝ եթե մարդը լավ սիրտ ունի։

Հետաքրքիր մտքեր և մեկնաբանություն

  • «Աշխարհում ամենակարևորն այն է, որ մարդը մարդ մնա» այս միտքը գրքի ամբողջ իմաստն է։
  • «Անգամ երբ կորցնում ես ամեն ինչ, եթե դեռ ունես սեր, ուրեմն ոչինչ չես կորցրել» սա հիշեցնում է, որ սերը ուժ է։

Եզրակացություն
«Մարդկային կատակերգությունը» պատմություն է կյանքի, սիրո և հույսի մասին։ Այն մեզ հիշեցնում է, որ անգամ պատերազմի, ցավի ու վշտի մեջ մարդը կարող է մնալ բարի և սիրող։ Սա գիրք է, որը տաքացնում է սիրտը և ստիպում մտածել՝ ինչ է նշանակում իրական մարդ լինել։