Category: Իրավունք 9

Պատրաստվե՛ք դաս-քննարկման՝
Թեմա 13/2․Ընտրություններ.
գ/ Ընտրական տեղամասեր և տեղամասային կենտրոններ
դ/ Ընտրությունը և կուսակցությունները /էլ․ դասագիրք, էջ 16-23/․
Օգտակար հղումներ՝
-ՀՀ Սահմանադրություն
-ՀՀ ընտրական օրենսգիրք

Առաջադրանք
1․ Բավարա՞ր եք համարում ընտրությունների հրապարակայնության աստիճանը մեր երկրում /բլոգային աշխատանք/․

Հայաստանում ընտրությունների հրապարակայնության աստիճանը համարում եմ բավարար, քանի որ գործում են թափանցիկության հստակ մեխանիզմներ։ Տեղամասերում տեղադրված տեսախցիկները թույլ են տալիս ուղիղ եթերով հետևել քվեարկությանն ու հաշվարկին, իսկ դիտորդների ու լրագրողների ներկայությունը բացառում է գաղտնի գործողությունները։ Կարևոր է նաև այն, որ քվեարկությունից հետո ստորագրված ցուցակները հրապարակվում են, ինչը կանխում է կրկնակի քվեարկությունը։ Թեև տեխնիկական թափանցիկությունը բարձր է, դեռևս կան խնդիրներ ընտրողների վրա անուղղակի ճնշումների հետ, ինչը պահանջում է ավելի մեծ հանրային վերահսկողություն։

Մարտի 4-7
Պատրաստվե՛ք դաս-քննարկման՝
Թեմա 13/1․Ընտրություններ.
ա/ Ի՞նչ է ընտրությունը
բ/ Ընտրողները և ժողովրդավարությունը /էլ․ դասագիրք, էջ 16-23/․
Օգտակար հղումներ՝
-ՀՀ Սահմանադրություն
-ՀՀ ընտրական օրենսգիրք

Առաջադրանք
1․ Բացատրե՛ք հետևյալ հասկացությունների նշանակությունը․
ա/ ընդհանուր ընտրական իրավունք
բ/ հավասար ընտրական իրավունք
գ/ ուղղակի ընտրական իրավունք
դ/ գաղտնի քվեարկություն /բլոգային աշխատանք/․
1. Ընդհանուր ընտրական իրավունք — Նշանակում է, որ ընտրություններին մասնակցելու իրավունք ունեն տվյալ երկրի բոլոր չափահաս (18 տարին լրացած) քաղաքացիները՝ անկախ ազգությունից, ռասայից, սեռից, կրոնից, կրթությունից կամ սոցիալական վիճակից:

2. Հավասար ընտրական իրավունք — Նշանակում է, որ յուրաքանչյուր ընտրող ունի միայն մեկ ձայնի իրավունք, և բոլոր ընտրողների ձայները հավասարազոր են՝ անկախ նրանց զբաղեցրած դիրքից կամ հարստությունից:

3. Ուղղակի ընտրական իրավունք — Նշանակում է, որ ընտրողներն իրենք են անձամբ և անմիջականորեն քվեարկում այն թեկնածուի կամ կուսակցության օգտին, որին ցանկանում են տեսնել տվյալ պաշտոնում կամ մարմնում:

4. Գաղտնի քվեարկություն — Սա ընտրողի կամահայտնության ազատության երաշխիքն է: Ոչ ոք իրավունք չունի իմանալու կամ վերահսկելու, թե ում օգտին է քվեարկել քաղաքացին, և քվեարկությունը կատարվում է առանձնացված խցիկներում՝ առանց կողմնակի անձանց ներկայության:

Պատրաստվե՛ք դաս-քննարկման՝
Թեմա 12․Շուկայական տնտեսությունը՝ որպես ազատ ձեռնարկատիրության հենասյուն․
ա/ Ազատ շուկայական տնտեսական համակարգի սահմանադրական հիմունքները
բ/ Ազատ ձեռնարկատիրություն
գ/ Գնային համակարգ
դ/ Շուկայական մրցակցություն
ե/ Ձեռներեցություն /էլ․ դասագիրք, էջ 87-94/․
Լրացուցիչ նյութեր՝
Շուկայական տնտեսության մոդելները
ՀՀ օրենքը «Ձեռնարկությունների և Ձեռնարկատիրական գործունեության մասին»
ՀՀ օրենքը «Տնտեսական մրցակցության պաշտպանության մասին»․

Առաջադրանք
1․ Կատարե՛ք գործնական աշխատանք 2-ը /էջ 91-92/՝ բերելով քաղաքացիների, իրավաբանական անձանց, համայնքների և պետության սեփականության օրինակներ։
2․ Օրինակների միջոցով ներկայացրե՛ք, թե ինչպես է մրցակցությունը օգուտ բերում սպառողին /բլոգային աշխատանք/․

Սեփականության օրինակներ ըստ սուբյեկտների

Սուբյեկտ	Օրինակներ
Քաղաքացի	Փոքր խանութ, սրճարան, սելֆի-ստուդիա
Իրավաբանական անձ	Ընկերություն, արտադրամաս, լոգիստիկ ծառայություն
Համայնք	Ջրամատակարարման ծառայություն, աղբահանության բաժին
Պետություն	Փողոցների վերանորոգման գործակալություն, դպրոց, հիվանդանոց

մրցակցությունը օգուտ սպառողին
Օրինակներ․

1.Սմարթֆոնների շուկա
Մի քանի արտադրողներ մրցակցում են՝ առաջարկելով ավելի լավ սարքեր, նոր ֆունկցիաներ և ցածր գին — սպառողը ստանում է որակյալ ապրանք՝ մատչելի գնով։

2.Հացի արտադրություն
Արտադրողները մրցակցում են որակով, տեսակների բազմազանությամբ և գներով — սպառողն ունի ընտրության հնարավորություն, և գնային մակարդակը կարգավորվում է շուկայով։

3.Սննդի կամ հագուստի խանութներ
Խանութները առաջարկում են զեղչեր և հատուկ առաջարկներ — սպառողը շահում է ավելի լավ պայմաններով և կարող է ընտրել լավագույնը։

Եզրակացություն
Շուկայական մրցակցությունը ստիպում է արտադրողներին բարելավել ապրանքներն ու ծառայությունները, պահել գները մրցունակ և ներգրավել նոր հաճախորդներ, ինչը անմիջական օգուտ է տալիս սպառողին։

Պատրաստվե՛ք դաս-քննարկման՝
Թեմա 4․«Քաղաքացիություն» հասկացությունը։Քաղաքացու իրավական կարգավիճակը ՀՀ-ում։ Ակտիվ քաղաքացի /էլ․ դասագիրք, էջ 58-69/․
Օգտակար հղումներ՝
-ՀՀ Սահմանադրություն
-«ՀՀ քաղաքացիության մասին» ՀՀ օրենք
-ՀՀ քաղաքացիական օրենսգիրք

Առաջադրանք
1․ ՀՀ Սահմանադրությունից հանե՛ք այն հոդվածները, որոնք վերաբերում են ՀՀ քաղաքացիությանը։

ՀՀ Սահմանադրության հոդվածները. Քաղաքացիությանն են վերաբերում 
Հոդված 47-ը (քաղաքացիության իրավունք և ձեռքբերում), 
Հոդված 48-ը (ընտրելու իրավունք), 
Հոդված 49-ը (հանրային ծառայության անցնելու իրավունք) և 
Հոդված 54-ը (կուսակցություն ստեղծելու իրավունք)։

2․ Համեմատե՛ք «մարդ» և «քաղաքացի» հասկացությունները։
Մարդ և Քաղաքացի. «Մարդը» ունի բնական իրավունքներ ծնված օրից (օրինակ՝ կյանքի իրավունք), իսկ «Քաղաքացին» ունի իրավական կապ պետության հետ, ինչը նրան տալիս է հատուկ քաղաքական իրավունքներ (ընտրել) և պարտականություններ (բանակ)։

3․ Թվարկե՛ք ակտիվ քաղաքացուն բնորոշ հատկանիշներ։ Իսկ դուք ձեզ համարու՞մ եք ակտիվ քաղաքացի․պատասխանը հիմնավորե՛ք փաստերով /բլոգային աշխատանք/․
Ակտիվ քաղաքացի. Բնորոշ հատկանիշներն են օրինապահությունը, իրազեկվածությունը և համայնքային կյանքին մասնակցելը։ Ես ինձ համարում եմ ակտիվ քաղաքացի, քանի որ մասնակցում եմ դպրոցական ու համայնքային շաբաթօրյակներին և միշտ հետևում եմ սահմանված կանոններին։

Պատրաստվե՛ք դաս-քննարկման՝
Թեմա 11․Պետության դերը տնտեսության մեջ։Պետական բյուջե․
ա/ Պետության կարգավորիչ դերը
բ/ Պետության եկամտի աղբյուրները /էլ․ դասագիրք, էջ 95-101/․

Առաջադրանք
Կատարե՛ք Գործնական աշխատանք 1-ը /էջ 98/ և Գործնական աշխատանք 2-ը /էջ 99/, արդյունքները հրապարակեք բլոգում /բլոգային աշխատանք/․

Պատկերացնենք, որ պետության տարեկան եկամուտները կազմում են 2 տրիլիոն դրամ։

Ծախսերը բաշխվում են հետևյալ կերպ՝

Կրթություն- 20%
Առողջապահություն — 15%
Պաշտպանություն — 25%
Սոցիալական ապահովություն — 30%
Այլ ծախսեր — 10%

Հաշվարկ

Կրթություն — 400 միլիարդ դրամ
Առողջապահություն — 300 միլիարդ դրամ
Պաշտպանություն — 500 միլիարդ դրամ
Սոցիալական ոլորտ — 600 միլիարդ դրամ
Այլ ծախսեր — 200 միլիարդ դրամ

Եզրակացություն
Պետությունը մեծ ուշադրություն է դարձնում սոցիալական ոլորտին և պաշտպանությանը։

Եթե պետության ծախսերը գերազանցում են եկամուտներին, առաջանում է բյուջեի դեֆիցիտ։

Դեֆիցիտի պատճառները կարող են լինել՝

տնտեսական անկում
հարկերի նվազում
մեծ սոցիալական ծրագրեր
պատերազմ կամ արտակարգ իրավիճակ

Դեֆիցիտը հաղթահարելու համար պետությունը կարող է՝

ավելացնել հարկերը
կրճատել ծախսերը
վերցնել վարկեր
զարգացնել տնտեսությունը

Եզրակացություն
Պետական բյուջեի ճիշտ կառավարումը կարևոր է երկրի տնտեսական կայունության համար։

Մարդու իրավունքների միջազգային օր

Հաշմանդամների իրավունքներ։Հաշմանդամներին առնչվող փաստաթղթերի ուսումնասիրություն

Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիրը՝ որպես յուրաքանչյուր մարդու իրավունքների և ազատությունների երաշխավոր

Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիրը

Մարդու իրավունքներ

Սահմանադրությունը որպես մարդու իրավունքների և ազատությունների երաշխավոր․

Սահմանադրությունը որպես մարդու իրավունքների և ազատությունների երաշխավոր․

Դեկտեմբերի 8-12
Պատրաստվե՛ք դաս-քննարկման՝
Թեման՝«Դեկտեմբերի 10-ը՝ Մարդու իրավունքների միջազգային օր»․
Անհրաժեշտ իրավական փաստաթղթեր՝

• Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիր
• Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիա
• Մարդու իրավունքների վիճակը Հայաստանում՝ ՄԱԿ-ի Համընդհանուր պարբերական դիտարկմանն ընդառաջ /2020/
• Մարդու իրավունքների հետ կապված վիճակը Հայաստանում՝ ըստ ԱՄՆ պետքարտուղարության զեկույցի /2022/
• Amnesty International-ի զեկույցը՝ Հայաստանում մարդու իրավունքների վիճակի մասին /2022-2023/

Առաջադրանք
Դաս-քննարկման արդյունքները լուսաբանել բլոգներում /բլոգային աշխատանք/․

Դեկտեմբերի 1-7
Պատրաստվե՛ք դաս-քննարկման՝
Թեմա 9․Հաշմանդամների իրավունքներ։Հաշմանդամներին առնչվող փաստաթղթերի ուսումնասիրություն /էլ․ դասագիրք, էջ 139-142/․
-«Հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքների մասին» կոնվենցիա
-ՀՀ Օրենքը Հայաստանի հանրապետությունում հաշմանդամների սոցիալական պաշտպանության մասին

Առաջադրանք
1․ Որքանո՞վ են պաշտպանված հաշմանդամների իրավունքները մեր երկրում։ Պատասխանը հիմնավորե՛ք օրինակներով /բլոգային աշխատանք/․

Հայաստանում հաշմանդամների իրավունքները օրենքով պաշտպանված են, բայց իրականում դեռ կան խնդիրներ։ Կան ծրագրեր ու քայլեր, որոնք օգնում են կրթության, աշխատանքի եւ սոցիալական աջակցության մեջ։ Քաղաքներում ավելանում են թեքահարթակները եւ հարմարեցված միջավայրերը։

Բայց շատ վայրեր դեռ մատչելի չեն, հասարակության մեջ կան կարծրատիպեր, եւ օրենքները միշտ լիարժեք չեն կատարվում։

Եզրակացություն․ իրավունքները մասամբ պաշտպանված են, բայց դեռ պետք է շատ աշխատանք, որպեսզի հաշմանդամ մարդիկ ապրեն լիարժեք եւ անկախ կյանքով։

Պատրաստվե՛ք դաս-քննարկման /շարունակություն/․
Թեմա 2․Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիրը՝ որպես յուրաքանչյուր մարդու իրավունքների և ազատությունների երաշխավոր․

Առաջադրանք

2․ Ընթերցե՛ք Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիրը և առանձնացրեք ընտանեկան իրավունքին վերաբերող հոդվածները /բլոգային աշխատանք/․
Հոդված 12 — Ընտանեկան կյանքի պաշտպանություն

Այս հոդվածը ասում է, որ ոչ ոք իրավունք չունի միջամտել մարդու ընտանեկան կյանքին։
Չի կարելի մարդու ընտանիքը խախտել կամ վնասել նրա պատիվը։ Պետությունը պետք է պաշտպանի ընտանիքը նման միջամտություններից։

Հոդված 16 — Ամուսնանալու և ընտանիք կազմելու իրավունք

Այս հոդվածը նշում է, որ ամենատարեց տղամարդ և կին կարող են ամուսնանալ և կազմել ընտանիք։ Ամուսնությունն ընդունվում է միայն այն դեպքում, եթե երկու կողմերն էլ ազատ ու կամավոր են համաձայնվում։
Ընտանիքը հասարակության հիմքն է, և պետությունը պետք է այն պաշտպանի։

Հոդված 25 (կետ) 2 — Մայրության և մանկության պաշտպանություն

Այս հատվածը ասում է, որ բոլոր երեխաները, անկախ նրանից թե ինչ պայմաններում են ծնվել, պետք է ունենան նույն պաշտպանությունն ու իրավունքները։ Մայրերն ու երեխաները պետք է հատուկ խնամք և աջակցություն ստանան։

Պատրաստվե՛ք դաս-քննարկման՝
Թեմա 2․Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիրը՝ որպես յուրաքանչյուր մարդու իրավունքների և ազատությունների երաշխավոր․

Առաջադրանք
1․ Ընթերցե՛ք Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիրը և առանձնացրեք կրթությանը վերաբերող հոդվածները։
 /բլոգային աշխատանք/․