Մանվելյան Շուշան

1

1

1

1

3

1

1)AB և CD հատվածները հատվում են M կետում այնպես, որ MA = 7 սմ, MB = 21 սմ, MC = 3 սմ և MD = 16 սմ: A, B, C և D կետերը գտնվու՞մ են, արդյոք, միևնույն շրջանագծի վրա։

7*21≠16*3

Ոչ

2)Շրջանագծի երկու լարեր հատվում են: Մի լարի հատվածները հավասար են 24 սմ և 14 սմ, իսկ մյուս լարի հատվածներից մեկը`28 սմ: Գտեք երկրորդ լարի երկարությունը:

14*24/28=12

3)Երկու իրար հատող լարերից մեկը տրոհված է 48 մ և 3 մ հատվածների, իսկ մյուսը` կիսվում է։ Որոշեք երկրորդ լարի երկարությունը։

3*48=x2

x2=144

x=12

Լար=12*2=24

4)Երկու իրար հատող լարերից մեկը տրոհված է 12 մ և 18 մ հատվածների, իսկ երկրորդը` 3 : 8 հարաբերությամբ։ Որոշեք երկրորդ լարի երկարությունը։

24x=216

x2=9

x=3

Լար=3*(3+8)=33

5)Իրար հատող երկու լարերից առաջինը 32 սմ է, իսկ երկրորդ լարի հատվածներն են 12 սմ և 16 սմ: Որոշեք առաջին լարի հատվածները։

8 և 24

6)Մի կետից շրջանագծին տարված են հատող և շոշափող: Որոշել շոշափողի երկարությունը, եթե հատողի արտաքին և ներքին մասերի երկարությունները համապատասխանաբար հավասար են՝ ա) 4 սմ և 5 սմ, բ) 2,25 դմ և 1,75 դմ, գ) 1 մ և 2 մ։

AB2(շոշափողը)=(4+5)*4=36

AB=6

7)Շոշափողը 20 սմ է, իսկ նույն կետից տարված և շրջանագծի կենտրոնով անցնող հատողը` 50 սմ։ Գտեք շրջանագծի շառավիղը։

50x=400

x=8

R=50-8/2=21

Կարդա՛ Մ․ Գալշոյանի ,,Մամփրե արքան,, ստեղծագործությունը։ 
1.Դո՛ւրս գրիր անհասկանալի բառերը, բարբառային բառերը և բացատրի՛ր։
Մամփրե — պատրաստված կամ ամրացված ինչ-որ նյութից, խորհրդանշական՝ ուժեղ ու կարևոր բան։
Փսլնքոտ — թույլ, վստահ չցուցացնող։
Ասկյար — զինվոր, որի տակ կանգնած է հրամանատար։
Կարմիր տառեր — կարևոր, ուժեղ և սուրբ տառեր, հատուկ ուշադրություն արժանացնող։

2. Ինչի՞ հետ է համեմատում հայոց գրերը։ 
«Մամփրե արքան» ստեղծագործությունում գրերը համեմատվում են զինվորների հետ, որովհետև նրանք պաշտպանում են հայ ժողովրդի լեզուն, մշակույթը և ինքնությունը։ Գրելը կարծես մարտ է, որի միջոցով պահպանվում է ազգի արժեքը։

3. Բացատրի՛ր ասացվածքը՝ Ուսումն եփած հաց է, մարդու թևի տակ դրած։ 
Ասվածը նշանակում է, որ ուսումը արժեքավոր է, ինչպես պատրաստ հացը, որն արդեն պատրաստ է ու կարելի է օգտագործել։ Ուսումը սնունդ է մարդու ուղեղի և հոգու համար։

4. Ինչպե՞ս ես հասկանում այս հատվածը՝  Հայոց գրերը հայոց զինվորներն են։ Իսկ թագավորը, թագավորը Մամփրեն է, Մամփրեն է արքան, այսինքն նա, ով այդ զինվորներն ունի իր հրամանի տակ և նրանց կռիվ է տանում հանուն հայրենիքի, հանուն արդարության, հանուն ճշմարտության, հանուն գեղեցիկի։ Իսկ Մամփրե արքան կարող է հանկարծ փսլնքոտի մեկը լինել և զինվորներին հիմար հրամաններ տալ, այդ դեպքում նա արդեն արքա չէ, այլ սովորական մի փսլնքոտ և հրաման տալու իրավունք չունի, այլ ամենաշատը, ամենաշատը, պետք է հետևի, թե իսկական արքայի հրամանի տակ զինվորներն ինչպես են շարժվում, դեպի ուր են շարժվում և ինչ են անում և եթե կարող է, թող մաքրի իր փսլինքը: Այդ Մամփրե արքան կարող է հանկարծ նենգ, մի ավազակ լինել, իսկ ավազակն արդեն արքա չէ, ավազակ է ու կա, և նրա պիղծ հրամանի տակ այդ զինվորները կարող են դառնալ ասկյարներ։

Գրերը չեն միայն նշաններ, դրանք պաշտպանում են հայ ժողովրդի լեզուն ու մշակույթը։ Եթե Մամփրե արքան լավն է ու խելացի, գրերը ծառայում են ճիշտ նպատակների համար՝ հայրենիքի ու արդարության համար։ Եթե նա թույլ կամ չար է, գրերը կարող են ծառայել վատ նպատակների, և զինվորներն էլ կվերածվեն առանց նպատակ ունեցող զինվորների (ասկյարների)։

5. Ըստ Մամփրեի՝ ինչի համար էին գրերը, ինչպես էր իրեն զգում, երբ արդեն ճանաչում և տիրապետում էր գրին։ 
Գրերը ստեղծվել են մարդկանց կրթելու, նրանց մտածողությունը զարգացնելու և ազգի ինքնությունը պաշտպանելու համար։ Մամփրեն զգում է երջանկություն ու ուժ, երբ կարողանում է հասկանալ և օգտագործել գրերը։ Դա նրան տալիս է իշխանություն ու պատասխանատվություն. նա գիտի, որ իր ձեռքերում է «զինվորները»՝ գրերը, և պետք է դրանք օգտագործի ճիշտ նպատակների համար։

6. Ինչպե՞ս կմեկնաբանես ստեղծագործության ավարտը՝ Մամփրեի կարմիր գլխատառերով գիրը։ 
Կարմիր տառերը խորհրդանշում են ուժ, պայքար, սրբություն ու կարևորություն։ Արդյունքում ցույց է տրվում, որ գրերը ոչ միայն նշաններ են, այլ նաև ուղեցույց են՝ պահպանելու արժեքներն ու ինքնությունը։ Գիրն այստեղ խորհրդանշում է ազգի հոգու ուժն ու նրա պայքարի շարունակությունը։

7. Մամփրեի՝ տառեր սովորելու ցանկությանն ինչպես վերաբերվեցին գյուղացիները, ինչիպիսի՞ վերաբերմունք  ունես դու։
Գյուղացիները սկզբում չէին հասկանում Մամփրեի ցանկությունը՝ սովորել գրերը, քանի որ մեծ տարիքում սովորելը նոր բան էր նրանց համար։ Իմ կարծիքով, դա շատ լավ և անհրաժեշտ ցանկություն է։ Գրերի ու գիտելիքի տիրապետելը օգնում է պահպանել մշակույթը և լեզուն, ինչպես նաև զարգացնել մտավոր կարողությունները։

8. Ինչպիսի՞ ուսուցչուհի էր թոռնուհին։
Թոռնուհին համբերատար, սիրով և խելքով ուսուցչուհի էր։ Նա ցույց էր տալիս, որ կրթությունը կարող է լինել հաճելի և օգտակար, նույնիսկ եթե սովորողը մեծ տարիքի է։

9. Հայոց գրերի ստեղծման մասին ի՞նչ պատմություններ գիտես, ներկայացրո՛ւ, եթե չգիտես, ուսումնասիրություն արա համացանցում։ 
Հայոց այբուբենը ստեղծել է Մեսրոպ Մաշտոցը 5-րդ դարում։ Նրա նպատակը եղել է, որպեսզի հայերը ունենան իրենց լեզուն և գրավոր մշակույթը։ Այբուբենը օգնեց պահպանել պատմությունը, մշակույթը և հավատը։

10. Քո կարծիքով, ինչո՞ւ է կարևոր սեփական գիր, տառեր ունենալը։ 
Սեփական գիրը պահպանում է լեզուն, մշակույթը և ինքնությունը։ Գրերն օգնում են մարդկանց սովորել, արտահայտվել, փոխանցել գիտելիքը հաջորդ սերունդներին։ Սեփական գրությամբ մարդն ազատ է և կարող է պաշտպանել իր ազգը, արժեքները և մշակույթը։

1)Լուծեք անհավասարումների համակարգը․

ա)Լուծում չունի

բ)Լուծում չունի

գ)(-6;-2)U(1;3)

դ)(-3;4)

2)Լուծեք անհավասարումների համակարգը․

ա)(-7;-3)

բ)Լուծում չունի

գ)(-oo;-2)U(2;5)

դ)(-4;-3)U(-2;3

3)Լուծեք անհավասարումների համախումբը․

ա)(-oo;-1)U(3;oo)

բ)(-oo;0)U(1/2;oo)

գ)(-oo;4/11)U(1;oo)

02․12․25

Դիմավոր բայեր

1. Դիմավոր բայեր
   Դիմավոր բայերը ունենում են դեմք, թիվ, եղանակ, ժամանակ, նաեւ այն հատկանիշները, որ մինչեւ հիմա սովորել ենք՝ լինում են ե կամ ա խոնարհման, պարզ կամ ածանցավոր, ներգործական, կրավորական կամ չեզոք սեռի։
   Դեմքը համապատասխանում է անձնական դերանուններին՝ խոսող (I դեմք), խոսակից (IIդեմք), երրորդ անձ (III դեմք)։
   Թիվը լինում է եզակի եւ հոգնակի՝ կախված նրանից, թե քանի հոգի է խոսում։
   Ժամանակը լինում է ներկա՝ եթե գործողությունը կատարվում է խոսելու պահին, անցյալ՝ եթե կատարվել է խոսելու պահից առաջ եւ ապառնի՝ եթե կատարվելու է խոսելու պահից հետո։
2. Եղանակը խոսելու ձեւն է․ լինում է, որ հստակ գործողությամ մասին ենք ասում, լինում է՝ ցանկություն ենք արտահայտում, հրամայում ենք, պայման ենք նախատեսում կամ հարկադրանք ենք եհթադրում։ Ըստ այս ձեւերի՝ բայը կարող է արտահայտվել հինգ եղանակով՝
   -սահմանական
   -հրամայական
   -ըղձական
   -ենթադրական
   -հարկադրական։
   Եղանակների մասին մանրամասն կխոսենք հաջորդ դասին։ Հիմա՝

ԱռաջադրանքներԴիմավոր բայեր

1. Դիմավոր բայեր
   Դիմավոր բայերը ունենում են դեմք, թիվ, եղանակ, ժամանակ, նաեւ այն հատկանիշները, որ մինչեւ հիմա սովորել ենք՝ լինում են ե կամ ա խոնարհման, պարզ կամ ածանցավոր, ներգործական, կրավորական կամ չեզոք սեռի։
   Դեմքը համապատասխանում է անձնական դերանուններին՝ խոսող (I դեմք), խոսակից (IIդեմք), երրորդ անձ (III դեմք)։
   Թիվը լինում է եզակի եւ հոգնակի՝ կախված նրանից, թե քանի հոգի է խոսում։
   Ժամանակը լինում է ներկա՝ եթե գործողությունը կատարվում է խոսելու պահին, անցյալ՝ եթե կատարվել է խոսելու պահից առաջ եւ ապառնի՝ եթե կատարվելու է խոսելու պահից հետո։
2. Եղանակը խոսելու ձեւն է․ լինում է, որ հստակ գործողությամ մասին ենք ասում, լինում է՝ ցանկություն ենք արտահայտում, հրամայում ենք, պայման ենք նախատեսում կամ հարկադրանք ենք եհթադրում։ Ըստ այս ձեւերի՝ բայը կարող է արտահայտվել հինգ եղանակով՝
   -սահմանական
   -հրամայական
   -ըղձական
   -ենթադրական
   -հարկադրական։
   Եղանակների մասին մանրամասն կխոսենք հաջորդ դասին։ Հիմա՝

Առաջադրանքներ

1.Գտիր դիմավոր բայերի բայերի դեմքը, թիվը, ժամանակը, սեռը, կազմությունը։
կառուցել է — 3-րդ դեմք, եզ. թիվ, անցյալ, ներգործական, ածանցավոր
սիրել է — 3-րդ դեմք, եզ. թիվ, անցյալ, ներգործական, պարզ
ուզել էր — 3-րդ դեմք, եզ. թիվ, անցյալ, ներգործական, պարզ
անվանել էր — 3-րդ դեմք, եզ. թիվ, անցյալ, ներգործական, ածանցավոր
ամուսնացել էր — 3-րդ դեմք, եզ. թիվ, անցյալ, չեզոք, ածանցավոր
ելա — 1-ին դեմք, եզ. թիվ, անցյալ, չեզոք, պարզ

2.Գտիր անդեմ բայերը, որոշիր՝ որ դերբայն են, սեռը, կազմությունը։
ստեղծված — դերբայ (նշական), չեզոք, ածանցավոր
զարդարելով — դերբայ (եր. կանոնական), ներգործական, ածանցավոր
կահավորելով — դերբայ, ներգործական, ածանցավոր

3.Գտիր 4 հատուկ գոյական, որոշիր՝ որ հոլով են դրված։
Սոֆիևկան — ուղղական
Ադամ — ուղղական
Նապոլեոնի — սեռական
Սոֆ-ա / Սոֆա — ուղղական

4.Կազմիր դղյակ, անուն, սպա, տարի բառերի հոգնակին։ Գրիր նաև նույն գոյականների հոլովումը։
Հոգնակին
դղյակներ, անուններ, սպաներ, տարիներ

դղյակներ
Ուղղական — դղյակներ
Սեռական — դղյակների
Տրական — դղյակներին
Հայցական — դղյակները
Բացառական — դղյակներից
Գործիական — դղյակներով

անուններ
Գործիական — անուններով
Ուղղական — անուններ
Սեռական — անունների
Տրական — անուններին
Հայցական — անունները
Բացառական — անուններից

5.Գտիր դերանունները, որոշիր՝ որ տեսակի են։
մի ինչ-որ — անորոշ
այնքան — որոշիչ/չափական
հետը — անձնական (3-րդ դեմք)
երբ (երբ լուսաբացի…) — հարաբերական
այն (այնքան էր…) — ցուցական

6.Տեքստից գտիր գեղեցիկ, ճակատամարտ, պալատ, կոչել, վաղորդայն բառերի հոմանիշները։
գեղեցիկ — գողտրիկ
ճակատամարտ — կռիվ
պալատ — դղյակ
կոչել — անվանել
վաղորդայն — լուսաբաց

7.Տեքստից գտիր երեք բարդ և երեք ածանցավոր բառ։
Բարդ բառեր
աշխարհակալ (աշխարհ +ակալ)
երնեռանգ (եր + երանգ)
նույնիսկ (նույն + իսկ)

Ածանցավոր բառեր
սիրել-ին = սիր + էլ
զարդարելով = զարդ + արել
կահավորելով = կահ +ավոր +ել

8.Գտիր երեք հնչյունափոխված բառ, վերականգնիր անհնչյունափոխ ձևերը։
վարերից — բարերից
ջարթվել — ճարթվել (հնչյունափոխվել է ջ/ճ)
փախցրել (փա-ցրել) — փախցրել (վերականգնված ճիշտ ձևը)

Սոֆիևկան քաղաքամերձ մի չնաշխարհիկ արվար-ան էր՝ գողտրիկ դղյակով։ Մի ինչ-որ լեհ իշխան՝ Ադամ անունով, որ Նապոլեոնի կռիվներին մասնակցած բար-րաստիճան սպա էր, ի-սուն տարի սրանից առաջ կառուցել է այդ դղյակը։ Աշխար-ակալ Նապոլեոնի ճանապարհը փակելու համար կռվի ելած թուրք ենիչերիները ջար-վել էին, և նրանց փա-ուստի ժամանակ Ադամը թուրքի հարեմից մի հարճ էր փա-ցրել։ Հարճը մի հե-ենուհի էր՝ Սոֆ-ա անունով։ Իշխանն այնքան էր սիրել Սոֆ-ային, որ ամենա-րինական ճանապար-ով՝ հարսանիքով, ամուսնացել էր հետը, դղյակն անվանել Սոֆիևկա։ Դղյակը զար-արելով ու կահավորելով հունական դասական ոճով՝ ուզել էր իր սիրելին հայրենաբաղ-ությունից չտրտմի։
Ի՜նչ անմոռաց անակ-նկալ էր, երբ լուսաբացի աղ-ամուղ-ին պատշ-ամբ ելա՝ հիանալով վար-երից ստեղծված եր-ներանգ ու-եգորգով։

Առաջադրանքներ․

Խնդիրների պայմաններում C ուղիղ անկյունով և CH բարձրությունով ABC ուղղանկյուն եռանկյան տարրերի համար օգտագործված են հետևյալ նշանակումները. BC = a, AB = c, AC = b, CH = h, AH = b_c, BH = a_c :

1)Գտեք՝ 
ա) h–ը, a–ն և b–ն, եթե b_c = 25 , a_c = 16

h=20

a=4v41

b=5v51
բ) h — ը, a–ն և b-ն, եթե b_c = 36, a_c = 64 

h=48

a=80

b=60
գ) a-ն, c-ն և a_c — ն, եթե b = 12, b_c = 6

a=12v2

c=24

ac=12
դ) b-ն, c-ն և b_c — ն, եթե a = 8, a_c = 4 

c=16

h=4v4

b=8v3
ե) h–ը, b–ն, a_c — ն և b_c — ն եթե a = 6, c = 9

b=3v5

ac=4

bc=9

h=2v5

2)Ուղղանկյուն եռանկյան էջերը հարաբերում են, ինչպես 3 : 4, իսկ ներքնաձիգը հավասար է 50 մմ։ Գտեք այն հատվածները, որոնց տրոհվում է ներքնաձիգը ուղիղ անկյան գագաթից տարված բարձրությունով։

ac=18

bc=50-18=32

3)BD հատվածը ABC եռանկյան կիսորդն է։ ա) Գտեք AB–ն, եթե BC = 9սմ, AD = 7,5 սմ, DC = 4,5 սմ։ բ) Գտեք DC–ն, եթե AB = 30 սմ, AD = 20սմ, BD = 16սմ և <BDC = <C։

AB=15

DC=32/3

4)AD հատվածը ABC եռանկյան կիսորդն է։ Գտեք BD–ն և DC–ն, եթե AB = 14 սմ, BC = 20 սմ, AC = 21 սմ։

CD=12

DB=8

Դեկտեմբերի 1-7
Պատրաստվե՛ք դաս-քննարկման՝
Թեմա 9․Հաշմանդամների իրավունքներ։Հաշմանդամներին առնչվող փաստաթղթերի ուսումնասիրություն /էլ․ դասագիրք, էջ 139-142/․
-«Հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքների մասին» կոնվենցիա
-ՀՀ Օրենքը Հայաստանի հանրապետությունում հաշմանդամների սոցիալական պաշտպանության մասին

Առաջադրանք
1․ Որքանո՞վ են պաշտպանված հաշմանդամների իրավունքները մեր երկրում։ Պատասխանը հիմնավորե՛ք օրինակներով /բլոգային աշխատանք/․

Հայաստանում հաշմանդամների իրավունքները օրենքով պաշտպանված են, բայց իրականում դեռ կան խնդիրներ։ Կան ծրագրեր ու քայլեր, որոնք օգնում են կրթության, աշխատանքի եւ սոցիալական աջակցության մեջ։ Քաղաքներում ավելանում են թեքահարթակները եւ հարմարեցված միջավայրերը։

Բայց շատ վայրեր դեռ մատչելի չեն, հասարակության մեջ կան կարծրատիպեր, եւ օրենքները միշտ լիարժեք չեն կատարվում։

Եզրակացություն․ իրավունքները մասամբ պաշտպանված են, բայց դեռ պետք է շատ աշխատանք, որպեսզի հաշմանդամ մարդիկ ապրեն լիարժեք եւ անկախ կյանքով։