Մանվելյան Շուշան

1)1
2)2
3)3

4)2
5)3
6)2

7)4
8)2
9)4

10)
11)2

Բազմանկյան մակերեսը ներգծած շրջանագծի շառավղի միջոցով․

Շրջանագծին արտագծած բազմանկյան մակերեսը հավասար է դրա կիսապարագծի և ներգծած շրջանագծի շառավղի արտադրյալին։

Քառանկյան մակերեսը անկյունագծերի միջոցով․

Ուռուցիկ քառանկյան մակերեսը հավասար է դրա անկյունագծերի և դրանցով կազմված անկյան սինուսի արտադրյալի կեսին։

Առաջադրանքներ․

1)Շրջանագծին արտագծած հավասարասրուն սեղանի բարձրությունը 4 սմ է, իսկ մակերեսը՝ 60 սմ²: Գտեք սեղանի սրունքը:
60=a+b/2*4
60=2(a+b)
a+b=30
a+b=2c
c=15

2)Շրջանագծին արտագծած հավասարասրուն սեղանի սրունքը 12 դմ է, իսկ ներգծած շրջանագծի շառավիղը՝ 5 դմ: Գտեք սեղանի մակերեսը։
p=a+b+2c/2
a+b=2c
p=2c+2c/2=2c
p=2*12=24
S=5*24=120

3)Շրջանագծին արտագծած ուղղանկյուն սեղանի կողմնային կողմերը 12 սմ և 16 սմ են: Գտե՛ք
սեղանի մակերեսը:
192

4)Ուռուցիկ քառանկյան 12 դմ և 18 դմ երկարությամբ անկյունագծերի կազմած անկյունը 45° է: Գտե՛ք քառանկյան մակերեսը:
54√2

5)Զուգահեռագծի 7 սմ և 16 սմ երկարությամբ անկյունագծերի կազմած անկյունը 30° է: Գտե՛ք զուգահեռագծի մակերեսը:
0,5716*0,5=28

6)Գտեք սեղանի 6 սմ և 10 սմ երկարությամբ անկյունագծերի կազմած անկյունը, եթե դրա մակերեսը 15√3 սմ է:
60

7)Ուղղանկյան մակերեսը 36 դմ է, անկյունագիծը՝ 12 դմ: Գտեք անկյունագծերի կազմած անկյունը:
30

8)Ուղղանկյան կողմերը 6 սմ և 8 սմ են: Գտե՛ք անկյունագծերի կազմած անկյան սինուսը:

24/25

Ընթերցել  Թումանյանի ,,Սասունցի Դավիթ,, պոեմը։ 

Համացանիցի գտնել տեղեկություններ, մշակել և պատասխանել հարցերին։ 

1.Ի՞նչ է էպոսը։
Էպոսը ժողովրդական ծագում ունեցող ծավալուն պատմողական ստեղծագործություն է, որտեղ ներկայացվում են ժողովրդի կյանքի կարևոր իրադարձությունները, հերոսների պայքարը, սխրագործությունները։ Էպոսում հաճախ կան գերբնական ուժեր, պայքար թշնամիների դեմ, հայրենիքի պաշտպանության գաղափար։

2. Քանի՞ ճյուղից է բաղկացած ,,Սասնա ծռեր,, էպոսը ։ 
Էպոսը բաղկացած է չորս ճյուղից։

3. Ներկայացրո՛ւ յուրաքանչյուր ճյուղի գլխավոր հերոսին, նրա կատարած սխրագործությունները։
Սանասար և Բաղդասար
Գլխավոր հերոսները՝ Սանասարն ու Բաղդասարը։
Նրանք համարվում են Սասունի հիմնադիրները։ Սանասարը ծովից գտնում է կախարդական ձին՝ Քուռկիկ Ջալալին, ձեռք է բերում զենք ու զորություն և հիմնում Սասունը։

Մեծ Մհեր
Սանասարի որդին՝ Մհերը։
Նա ուժեղ ու արդար հերոս էր, պաշտպանում էր Սասունը թշնամիներից, կռվում էր արաբների դեմ, պահպանում էր ժողովրդի ազատությունը։

Սասունցի Դավիթ
Մհերի որդին՝ Դավիթը։
Նա էպոսի ամենահայտնի հերոսն է։ Փոքրուց աչքի էր ընկնում ուժով ու խիզախությամբ։ Նրա գլխավոր սխրագործությունը Մսրա Մելիքի դեմ պայքարն էր։ Դավիթը հաղթում է Մսրա Մելիքին և ազատում Սասունը բռնությունից։

Փոքր Մհեր
Դավթի որդին՝ Փոքր Մհերը։
Նա նույնպես ուժեղ ու քաջ էր, բայց իր ժամանակում արդարություն չգտավ աշխարհում։ Վերջում փակվում է Ագռավաքարում և սպասում է այն օրվան, երբ աշխարհում արդարություն կհաստատվի։

4. Ի՞նչ ընդհանուր հատկանիշներ ունեն էպոսի գլխավոր հերոսները։ 
Էպոսի գլխավոր հերոսները ունեն հետևյալ ընդհանուր գծերը․
երբեմն՝ մի փոքր «ծուռ» բնավորություն (անկաշկանդ, ազատասեր վարք)
անսահման ուժ և խիզախություն
հայրենասիրություն
արդարության զգացում
հավատարմություն ժողովրդին
պայքար թշնամիների դեմ

5. Ո՞վ է քո սիրելի հերոսը, ինչո՞ւ։ 
Իմ սիրելի հերոսը Սասունցի Դավիթն է, որովհետև նա ոչ միայն ուժեղ էր, այլ նաև բարի ու արդար։ Նա չէր կռվում անձնական փառքի համար, այլ իր ժողովրդի ազատության համար։ Դավիթը համարձակ էր և երբեք չէր վախենում դժվարություններից։

,,Սասնա ծռեր,,․ համահավաք բնագիր։ 

Պատերազմի և պաշարման ժամանակ մարդու իսկական բնավորությունն է բացահայտվում։ Այդպիսի դժվար իրավիճակում հայտնվել են թե՛ Թմկա տիրուհին, թե՛ Այծեմնիկը։ Սակայն նրանց ընտրած ճանապարհները տարբեր էին, և հենց այդ տարբերությունն է ցույց տալիս նրանց կերպարների էությունը։

Թմկա տիրուհին, երբ Թմկաբերդը պաշարված էր, լսում էր Շահի երգչի խոստումները։ Նրան խոստացվում էր փառք, հարստություն և թագ։ Նա սկսեց երկմտել, մտածել այդ ամենի մասին և վերջում թուլացավ։ Պաշարման պահին նա չընտրեց իր ամուսնու և հայրենիքի պաշտպանությունը, այլ բացեց բերդի դարպասները։ Նրա քայլը դավաճանություն էր և հանգեցրեց կործանման։

Իսկ Այծեմնիկը, երբ Անի քաղաքը պաշարված էր, բոլորովին այլ կերպ վարվեց։ Նա կանգնած էր պարիսպների վրա և կռվում էր թշնամու դեմ։ Նույնիսկ վիրավորվելով՝ չէր լքում իր դիրքը։ Նա իր կյանքը չէր խնայում քաղաքի պաշտպանության համար։ Այսպիսով, նման իրավիճակում նա ընտրեց պայքարը և հավատարմությունը։

Այս երկու կերպարները նման են նրանով, որ երկուսն էլ հայտնվել են պաշարման մեջ և կարևոր ընտրության առաջ։ Սակայն նրանց տարբերությունը շատ մեծ է։ Թմկա տիրուհին մտածեց իր անձնական շահի մասին, իսկ Այծեմնիկը՝ իր ժողովրդի։ Առաջինը դարձավ դավաճանության օրինակ, երկրորդը՝ հերոսության։

Կարծում եմ՝ այս կերպարները մեզ սովորեցնում են, որ ամենադժվար պահին մարդու ընտրությունն է որոշում նրա արժեքը։ Հենց այդ ընտրությամբ է որոշվում՝ նա կմնա պատմության մեջ որպես դավաճա՞ն, թե՞ որպես հերոս։

1, 2, 4, 8, 16, … հաջորդականության ամեն անդամ, սկսած երկրորդից, իր նախորդից մեծ է 2 անգամ: 1, 10, 100, 1000, … հաջորդականությունում կա նմանատիպ օրինաչափություն. հաջորդ անդամը նախորդից մեծ է 10 անգամ։ Նմանատիպ հաջորդականություններն անվանում են երկրաչափական պրոգրեսիաներ:

Զրոյից տարբեր թվերի հաջորդականությունն անվանում ենք q հայտարարով երկրաչափական պրոգրեսիա, եթե հաջորդականության յուրաքանչյուր հաջորդ անդամ, սկսած երկրորդից, ստացվում է իր նախորդը q-ով բազմապատկելով: q-ն անվանում ենք երկրաչափական պրոգրեսիայի հայտարար:

1, 2, 4, 8, 16, … և 1, 10, 100, 1000,… հաջորդականությունները համապատասխանաբար q = 2 և q = 10 հայտարարներով երկրաչափական պրոգրեսիաներ են: q հայտարարով {a_n} երկրաչափական պրոգրեսիայի համար տեղի ունի
a_{n + 1} = a_n * q

Օրինակ 1.
{a_n} երկրաչափական պրոգրեսիայում a₃ = 6 q = 1/3, հաշվենք a₄ — ը:
a₄ = a₃ * q = 6 * 1/3 = 2

Օրինակ 2.
{a_n} երկրաչափական պրոգրեսիայում a₁ = 8 և q = 1.5, հաշվենք a₄ — ը:
a₂ = a₁* q = 8 * 1.5 = 12
a₃ = a₂* q = 12 * 1.5 = 18
a₄ = a₃ *q = 18 * 1.5 = 27

Օրինակ 2-ում կարող ենք a₄-ն արտահայտել a₁-ով ու q-ով՝ առանց հաշվելու a₂
-ի և a₃-ի արժեքները.

$$a_4=a_3\ast q=(a_2\ast q)\ast q=a_2\ast q^2=(a_1\ast q)\ast q^2=a_1\ast q^3$$

Ստացված a₄ = a₁* q³ բանաձևը կարող ենք ընդհանրացնել երկրաչափական պրոգրեսիայի ցանկացած համար: a_n-ը ստանալու համար պետք է a₁ — ը (n-1) անգամ բազմապատկել q-ով.

a_n = a₁ * q * q * . . . * q = a₁ * q^n-1

Դրական անդամներից կազմված երկրաչափական պրոգրեսիայի ցանկացած անդամ (բացառությամբ առաջինի) հավասար է իր երկու հարևանների միջին երկրաչափականին (n ≥ 2):

Առաջադրանքներ․

1)Տրված է 1, 3, 9, 27, … երկրաչափական պրոգրեսիան։ Գտեք նրա հայտարարը և հինգերորդ, վեցերորդ ու յոթերորդ անդամները: 81, 243, 729

2)Հաջորդականությունն արդյոք երկրաչափական պրոգրեսիա՞ է.
ա) 1, 8, 15, 21, 26, …;ոչ
բ) 4, 2, 1, 0,5, 0,25, …;այո
գ) -2, 2, -2, 2, -2, …;այո
դ) 0, 4, 16, 64, 256, …:ոչ

3)Գտեք a_n երկրաչափական պրոգրեսիայի առաջին չորս անդամները, եթե a₁ = 2, q = 0,25 :
a₁ = 2
a₂ = a₁ · q = 2 · 0,25 = 0,5
a₃ = a₂ · q = 0,5 · 0,25 = 0,125
a₄ = a₃ · q = 0,125 · 0,25 = 0,03125

4)Տրված է a_n երկրաչափական պրոգրեսիան։ Հաշվեք. a_n = a₁ * q^n-1
ա)a₃ — ը, եթե a₁= 0,5, q = — 2;
0,5⋅(−2)2=0,5⋅4=2
բ)a₄ — ը, եթե a₁ = -2, q = 3;
a₄ = a₃ *q =-2⋅3³=−2⋅27=-54
գ) a₃ — ը և q — ն, եթե a₁ = 3, a₂ = 4;
q=a₂/​a_1​​=4/3
a₃​=a₂​⋅q=4⋅4/3​=16/3​
դ) a₃ — ը և q — ն, եթե a₁ = — 4, a₂ = 6
q=a₂/​a_1​​=−6/4​=−3/2​
a3​=a₂​⋅q=6⋅(−3/2​)=−9

5)Տրված են երկրաչափական պրոգրեսիայի երեք իրար հաջորդող անդամներ.
ա) 7, x, 63։ Գտեք x — ը, եթե x > 0 :
21
բ) 2, x, 18։ Գտեք x — ը, եթե x < 0 :
-6
գ) 3,2; x; 0,2։ Գտեք x — ը ։/
0.8

Այսօր մենք քիմիայի դասին ծանոթացանք թթվածնին։ Մենք վերցրե կաղնուի ապիկոնացուց՝ KMnO4, մի քանի գրպ զուտեղիք առիթի մեջ, գազատար խողովակի մի ծայրը պլանշեցինք այդ առիթը, իսկ մյուս ծայրը դրեցինք մեր ուրիշ առիթի մեջ, վառեցինք առաժին առիթը, և զգուշորեն պլանշեցինք մյուս առիթը, որ թթվածինըMidիչ դրվի չզա: Ստուգելու համար պարսիցը վառեցինք, նկատեցինք որ կափը մա, այդ պարսիցը մղվեց թթվածնով առիթի մեջ և այն էլ վառվեց, արդյունքում մենք նկատեցինք, որ ստացվել է:

Առաջադրանքներ

Առաջադրանք 1.

1. Թթվածնի ենթախմբի տարրերը կոչվում են թթվածնային տարրեր (O, S, Se, Te, Po)։
2. Թթվածնի ենթախմբի ընդհանուր վալենտ էլեկտրոնների թիվը՝ 6։
3. Թթվածինը բնության մեջ հանդիպում է հիմնականում մոլեկուլային O₂ վիճակում։
4. Թթվածնի քիմիական նշանն է O։

Առաջադրանք 2. Ընտրիր ճիշտ պատասխանը

Ո՞ր տարրերն են պատկանում թթվածնի ենթախմբին ասա անունները

ա) O-Oxygen (թթվածին), S-Sulfur (ծծումբ) , Se-Selenium (սելեն), Te-Tellurium (տելուր)
բ) N, P, As
գ) F, Cl, Br
դ) C, Si, Ge

Առաջադրանք 3. Ճիշտ է, թե սխալ

Նշիր՝ Ճիշտ է (Ճ) թե Սխալ (Ս).

1. Թթվածինը գազ է սենյակային ջերմաստիճանում։Ճիշտ է
2. Թթվածնի ենթախմբի բոլոր տարրերը մետաղներ են։ Սխալ է
3. Թթվածինը մասնակցում է այրման ռեակցիաներին։Ճիշտ է
4. Ծծումբը թթվածնի ենթախմբի տարր է։Ճիշտ է

Առաջադրանք 4. Գրիր ռեակցիայի հավասարումը

1.Մագնեզիումի այրումը թթվածնում
2Mg+O₂=2MgO

2.Ծծմբի այրումը թթվածնում
S+O₂=SO₂

(գրիր հավասարեցված ռեակցիաները)

Առաջադրանք 5. 

Լրացրու աղյուսակը.

Հատկություն	Թթվածին (O)	Ծծումբ (S)
Ֆիզիկական վիճակ	Գազ	Կ pev շոշափելի կամ պինդ
Գույն	Անգույն, անբացահայտ	Սոխի դեղին կամ մոխրագույն
Քիմիական ակտիվություն	Բարձր	Միջին

Բարդ(միջին)

Հաշվի՛ր 2 մոլ H₂O նյութի զանգվածը
Մոլեկուլային զանգվածը՝ H₂O = 18 գ/մոլ
2 mol⋅18 g/mol=36 g

Որքա՞ն մոլ է պարունակում 48 գ O₂ գազը
Մոլեկուլային զանգվածը՝ O₂ = 32 գ/մոլ
n=48/32​=1.5 mol

Որքա՞ն մոլ է կազմում 11.2 լ O₂ գազը (ն.պ.)
Նորմալ պայմաններում 1 մոլ գազ = 22.4 լ
n=11.2/22.4​=0.5 mol

Որքա՞ն ծավալ է զբաղեցնում 16 գ O₂ գազը (ն.պ.)
V=n⋅22.4=16/32​⋅22.4=11.2 լ

Բարդ

1.Թթվածնի ենթախմբի տարրերի ոչմետաղական հատկությունները թուլանում, իսկ մետաղական հատկություններն ուժեղանում են: Ինչպես դա կբացատրեք: 
Դա բացատրվում է, որ վերևի տարրերը (O, S) փոքր են, ավելի ուժեղ ոչմետաղներ,
Եւ ներքևի տարրերը (Te, Po) մեծ, էլեկտրոնները թուլ են կապվում — ավելի մետաղական հատկություն ունեն։

2. Ներկայացրեք O, S և տարրերի լրիվ էլեկտրոնային բանաձևերը և էլեկտրոնաբջջային սխեմաները: Ինչո՞ւ են VI խմբի գլխավոր ենթախմբերի տարրերը կոչվում p–տարրեր: 
O: 1s² 2s² 2p⁴
S: [Ne] 3s² 3p⁴
VI խմբի գլխավոր ենթախմբի տարրերը կոչվում են p-տարրեր, քանի որ իրենց եզրափակիչ էլեկտրոնները գտնվում են p-պահոցներում։

3. Թթվածինը չի փոխազդում՝ ստորև բերված ոչմետաղական հետևյալ պարզ նյութի հետ. 1. ալմաստ 2. գրաֆիտ 3. ֆոսֆոր 4. քլոր
Ալմաստ, գրաֆիտ (C տարբեր ձևեր), ֆոսֆոր, քլոր — սղորեն, ակտիվորեն չի փոխազդում միայն ալմաստի հետ, բայց կարող է որոշակի պայմաններում փոխազդել քլորի հետ։

4.Ամբողջացրե՛ք ստորև բերված հավասարումը րեն դնելով
քիմիական միացության բանաձևը. 2*+ 502 = 4CO₂ + 2H₂O                                                                    
2* + 5O₂ = 4CO₂ + 2H₂O
(Ահա բանաձևը լրացված՝ CO₂ և H₂O)

5. Ի՞նչ ծավալով թթվածին է ստացվել 19,75 գ կալիումի պերմանգա նատի տաքացումից, եթե վերջինս քայքայվել է 80 %-ով։
Կալիումի պերմանգանատը: KMnO₄, մոլեկուլային զանգված = 158 g/mol

Քայքայման 80% = 19,75 * 0.8 = 15.8 գ KMnO₄ օգտագործվել է

Թթվածնի հարաբերակցությունը՝ 2 KMnO₄ = K₂MnO₄ + MnO₂ + O₂

2 մոլ KMnO₄ = 1 մոլ O₂

Հաշվարկելով մոլերը և ծավալը՝ ստանում ենք մոտ 1.41 լ O₂ (ն.պ.)