Author: shushan5

«Հայկ և Բել» ավանդազրույցը կարևոր նշանակություն ունի մեր ժողովրդի ինքնության ձևավորման մեջ։ Այս պատմության մեջ Հայկը ներկայացվում է որպես ուժեղ, գեղեցիկ և քաջ առաջնորդ, որը չի ցանկանում ապրել Բելի բռնապետության տակ։ Նա հեռանում է Բաբելոնից, որովհետև ազատ կյանքն իրեն ավելի թանկ է, քան մեծ, բայց օտար իշխանության տակ ապրելը։ Երբ Բելը փորձում է նրան վերադարձնել և պարտադրել իր իշխանությունը, Հայկը հրաժարվում է և պատրաստվում է պայքարի։ Վանա լճի ափին նրա հաղթանակը դառնում է ազատության հաղթանակի խորհրդանիշ։

Պատմության ընթացքում հայ ժողովուրդը բազմիցս ապրել է նման իրավիճակներ։ Տարբեր դարերում օտար տերությունները փորձել են իշխել մեր երկրի և մեր մշակույթի վրա, սակայն հայերը պաշտպանել են իրենց հողը, լեզուն ու հավատքը։ Այս պայքարի հիմքում միշտ կանգնած է եղել ազատության գաղափարը, որովհետև առանց ազատության անհնար է պահպանել ազգային ինքնությունը։ Ինչպես Հայկը չընդունեց Բելի իշխանությունը, այդպես էլ մեր ժողովուրդը դարերի ընթացքում չի հրաժարվել իր ինքնությունից։

«Հայկ և Բել» գրական պատմությունը ցույց է տալիս, որ հայ ժողովրդի ձևավորումը կապված է ազատության համար պայքարի հետ։ Պատմական փաստերն էլ հաստատում են, որ մեր գոյատևման հիմնական ուժը եղել է ազատ լինելու կամքը։

Այսպիսով՝ թե՛ պատմական իրադարձությունները, թե՛ այս հին ավանդազրույցը ապացուցում են, որ ազատությունը միշտ եղել է մեր ազգային ինքնության պահպանման գլխավոր ուղենիշը։ Ազատությունը պահելով՝ մենք պահել ենք մեր տունը, մեր լեզուն և մեր ապագան։

1)O-ն ABC եռանկյան միջնագծերի հատման կետն է: Գտե՛ք AO հատվածի երկարությունը, եթե AK միջնագիծը 18 դմ է:

2+1=3

18/3=6

18-6=12

2)O-ն ABC եռանկյան միջնագծերի հատման կետն է: Գտե՛ք AK միջնագծի երկարությունը, եթե OK-ն 5 սմ է:

1+2=3

5*2=10

10+5=15

3)Տարված է C ուղիղ անկյունով ABC եռանկյան CH բարձրությունը: Գտե՛ք AB ներքնաձիգը, եթե AC = 6 սմ, AH = 3 սմ:

36/3=12

4)Ուղղանկյուն եռանկյան ներքնաձիգին տարված բարձրությունը այն բաժանում է 4 սմ և 5 սմ երկարությամբ հատվածների: Գտե՛ք եռանկյան էջերը:

AB=4*9=36

AC=5*9=45

5)Տարված է C ուղիղ անկյունով ABC եռանկյան CH բարձրությունը:
Գտեք AB ներքնաձիգը, եթե AH:HB=4:5, AC = 6 դմ:

36=4x*9x=36x

x=1

AB=9

6)Ուղղանկյուն եռանկյան ներքնաձիգին տարված բարձրությունն այն բաժանում է 9 սմ և 16 սմ երկարությամբ հատվածների: Գտե՛ք այդ եռանկյան պարագիծը:

25․11․25

Բայի սեռը

Բայերը լինում են կա՜մ ներգործական սեռի, կա՜մ կրավորական, կա՜մ չեզոք։

Ներգործական սեռի բայերը անպայման պահանջում են հայցական հոլովով դրված գոյական (ո՞ւմ; ի՞նչը)։ Օրինակ՝ պատմել հեքիաթը, գրկել քույրիկին, սիրել երկիրը։ Այդ առարկաները նշված գործողությունների կատարման համար անհրաժեշտ են։ Չշփոթել տրական կամ ուղղական հոլովով դրված բառերի հետ։ Օրինակ՝ ասել քույրիկին՝ քույրիկը չի դառնում ասված, բայց գրկել քույրիկին՝ քույրիկը դառնում է գրկված։

Չեզոք սեռի բայերը «պահանջներ» չունեն․ օրինակ՝ աճել, մեծանալ, գնալ, գալ, բարձրանալ եւ այլն։

Կրավորական սեռի բայերը ցույց են տալիս գործողություն, որ կատարել է ուրիշ գոյական, բայց իր վրա է կրում ենթական։ Օրինակ՝ Պակերը շարվեցին շինարարների կողմից։ Շարել են շինարարները, բայց ենթական «պատերն» է։ Կրավորական սեռի բայերը, ըստ էության, ներգործականի հակառակն են։ Դրանք կազմվում են հենց ներգործական սեռի բայերից վ կրավորական ածանցով։

ՉՇՓՈԹԵԼ

1. Կան բայեր, որոնք ունեն վ կրավորական ածանց, բայց կրավորական սեռի չեն, որովհետեւ ուրիշի կատարած գործոզություն չեն ցույց տալիս։ Օրինակ՝ լվացվել, հագնվել, զարդարվել եւ այլն։
2. Կան բայեր էլ, որոնք առանց վ ածանցի գոյություն չունեն․ օրինակ՝ գժվել, հիասթաովել, սիրահարվել եւ այլն։

Առաջադրանքներ

1.Լրացրո՛ւ բաց թողած տառերը։
ամանորը, ականջողեր, փայլփլում, հնչյուն, երբևիցե, որևէ, ընդունելու, աղքատ։

2.Գտիր անդեմ բայերը, որոշիր՝ որ դերբայն է, որ խոնարհման է, որ սեռի է և կազմությամբ ինչպիսին է՝ պարզ թե՞ ածանցավոր։
Դերբայ — անունցական (ընդունելու)
Խոնարհում — ե խոնարհում (ընդունել)
Սեռ — ներգործական
Կազմություն — ածանցավոր (ընդ–ուն–ել)

3.Մուգ գրված գոյականների հոլովն ու հոլովումը նշիր։
Փարիզում – բուն ներգոյական
ընկերներից – բուն ձերբազատական
հասարակությամբ – գործիական
կանայք – ենթակա հոլով
ականջօղերի – սեռական
մատանիների – սեռական
ջահերով – գործիական
զույգերը – ենթակա
հնչուն (գոյ. իմաստով՝ «ձայն») – ստոր. հոլով
տարին – ստորոգյալ/ուղղական
մանուկներին – հայցական
դռան – սեռական
աշխարհը – ուղղական
աղքատ – ստոր. հոլով

4.Գտիր ածականները, որոշիր տեսակները։
շքեղ – որակական
ընդարձակ – որակական
մանրիկ – որակական
ակնախտիղ – հարաբերական
վերևից (վերևի լույս) – հարաբերական
հնչուն – որակական
զվարթ – որակական
պայծառ – որակական
տխուր – որակական
սովածուկ – որակական
զարհուրելի – որակական
աղքատ – որակական

5.Գտիր դերանունները, որոշիր տեսակները։
նրանց – անձնական
ոստեական․ որևէ – անորոշ
բոլորի – որոշյալ/ընդհանուր
այս – ցուցական
նույն – որոշյալ
մի քանի – քանակական անորոշ
որևէ – անորոշ
որը (որ ներս էին…) – հարաբերական
այդ – ցուցական
քանին (քանի դեռ) – քանակական

Երբ Փարիզում էի, մի քանի ընկերներից աման-րը շքեղ ռեստորաններից մեկում միասին դիմավորելու հրավեր ստացա։Ռեստորանի ընդարձակ դահլիճը փոքր առ փոքր լցվեց հասարակությամբ։ Պ-նասեր կանայք՝ հագնված ամենավերջին նորաձևությամբ, պ-րանքով սեթևեթում էին ու մանրիկ ծիծաղում։ Նրանց ականջ-ղերի և մանյակների, ապարանջանների ու մատանիների սուտակներն ու ադամանդները բյուրավոր աստղերի պես փայ-փլում էին ակնախտիղ լույսով։Դահլիճը լուսավորված էր ի-ը-տասը հսկա ջահերով, որոնք աստղաբույլերի նման շողշողում էին վեր-ից։Որոտ-նդոստ երաժշտությունը թնդաց, և տեղ-տեղ սկսեցին պարել զույ-երը։ Յուրաքանչյուր սեղանից ճառագայթում էին հնչ-ն ծիծաղ, քրքիջ ու զվարթ ձայներ։Ակնդետ նայում էի շուրջս՝ մոտիկն ու հեռուն. բոլորի աչքերի մեջ պայծառ ժպիտ կար ու գոհունակություն։ Կարծես այս մարդիկ երբևից- վիշտ չէին տեսել, որև- տխուր ժամ չէին ունեցել և հիմա հավաքվել էին այստեղ՝ նույն հավատով ըն-ունելու եկող տարին։Սպասավորները զայրույթով դուրս էին քշում սովա-ուկ մանուկներին որ ներս էին խ-կվել և կ-կել դռան մոտ։ Զարհուրելի բան է աշխարհը ասաց ընկերներիցս մեկը քանի դեռ ա-քատ կա շուրջդ, երջանիկ լինել չես կարող։

1)ABC և A₁B₁C₁ եռանկյունները նման են, ընդ որում՝ k = 3 : Գտեք ABC եռանկյան մակերեսը, եթե A₁B₁C₁ եռանկյան մակերեսը 16 սմ² է:

9*16=144

2)Նման եռանկյուններից մեկի մակերեսը 20 դմ² է, մյուսինը`5 դմ²: Գտե՛ք այդ եռանկյունների նմանության գործակիցը:

20/5=4

4²=16

3)Նման եռանկյուններից մեկի կողմը 24 սմ է, իսկ մյուս եռանկյան դրան նմանակ կողմը 6 սմ է: Գտեք երկրորդ եռանկյան մակերեսը, եթե առաջինի մակերեսը 160 սմ է:

24/6=4

4*4=16

160/16=10
4)Նման եռանկյուններից մեկի կողմերը 5 անգամ փոքր են մյուսի կողմերից: Գտե՛ք դրանց մակերեսների հարաբերությունը:

5²=25

5)M-ը ABCD զուգահեռագծի BC կողմը բաժանվում է 1:2 հարաբերությամբ՝ հաշված B կետից: AM և BD հատվածները հատվում են K կետում: Գտե՛ք K կետի հեռավորությունը AD-ից, եթե K կետի հեռավորությունը BC-ից 5 սմ է։

6)BC = 6 սմ և AD = 18 սմ հիմքերով ABCD սեղանի անկյունագծերը հատվում են O կետում: Գտե՛ք AOD եռանկյան OM միջնագիծը, եթե BOC եռանկյան OK միջնագիծը 8 սմ է:

7)BC = 4 սմ և AD = 8 սմ հիմքերով ABCD սեղանի անկյունագծերը հատվում են O կետում: M-ը և N–ը համապատասխանաբար AO և OC հատվածների միջնակետերն են: Գտե՛ք DM-ը, եթե BN = 3 սմ:

I=U/R
I=120Վ/400Օմ=0,3Ա

I=U/R
I=12/640=0,01875=18,75

I=U/R
I=3/2=1,5

I=U/R
R=25=25×10³=25000
I=220/25×10³=220/25000
I=0,0088=8,8մԱ

U=IxR
U=0,5Աx10Օմ=5Վ

1. Գրիր հետևյալ հիդրօքսիդների բանաձևերը.

ա) նատրիումի հիդրօքսիդ

NaOH
բ) կալցիումի հիդրօքսիդ

CaOH
գ) երկաթ(III)-ի հիդրօքսիդ

Fe2(OH)3

2.Դասակարգիր՝ հիմք, թթու,աղ.

NaOH, HCl,KOH,Cu(OH)₂

հիմք-NAOH, KOH,Cu(OH)2

թթու-HCl

աղ-

3. Նշիր՝ լուծելի, թե ոչ.

ա) NaOH-լուծվող
բ) Ba(OH)₂-լուծվող
գ) Fe(OH)₃-չլուծվող
դ) Al(OH)₃-չլուծվող

4. Գրիր ռեակցիաները.

ա) NaOH + HCl → NaCl+H2O
բ) Ca(OH)₂ + CO₂ →CaCO3+H2O
գ) Fe(OH)₃ → (տաքացնելիս)Fe2O3+H2O
դ) Al(OH)₃ + HNO₃ →Al(NO3)3+3H2O

1.Ո՞ր նյութերն են կոչվում աղեր:

Այն քիմիական միացություններն են որոնք առաջանում են թթուներից և հիմքերից

Պատասխանիր՝ ո՞ր իոններից է կազմված և ինչպե՞ս է ստացվում։

Դրանք կազմված են մետաղական իոններից ու թթվային մացորդից

2. Ի՞նչ իոններից են կազմված հետևյալ աղերը դիսոցի՛ր։

ա) NaCl

Կատիոն

Na+

անիոն

Cl-
բ) CaCO₃

կատիոն

Ca+2

անիոն

CO3-2
գ) CuSO₄

կատիոն

Cu+2

անիոն

SO4-2

դ) KNO₃

կատիոն

K+

անիոն

NO3-

3. Գրի՛ր հետևյալ աղերի բանաձևերը ըստ անվանումների․

ա) Կալցիումի քլորիդ

CaCl2
բ) Նատրիումի սուլֆատ

Na2SO4

4 . Գրի՛ր, ինչ կստացվի, երբ  միմյանց հետ փոխազդեն․

ա) H₂SO₄ + KOH → K2SO4+H2O

բ) CuO + 2HCl → CuCl2+H2O
գ) Na₂CO₃ + CaCl₂ → CaCO3+2NaCl

Դասի հղումը

Դիտել տեսանյութը

Դիտել տեսանյութը

Պատասխանել հարցերին‘

1.Ինչու՞ է ՀՀ_ում հատուկ պահպանվող տարածքներ առանձնացվել։ Ի՞նչ չափանիշներով են դրանք միմյանցից տարբերվում։
ՀՀ-ում հատուկ պահպանվող տարածքներ են ստեղծվել, որպեսզի պաշտպանեն բնությունն ու հազվագյուտ բույս–կենդանիները։ Տարածքները իրարից տարբերվում են նրանով, թե ինչ են պաշտպանում և մարդկանց ինչքան են թույլ տալիս այցելել։

2.Թվարկե’լ և գրե’լ ՀՀ_ում ազգային պարկերն ու արգելոցները։
Ազգային պարկեր՝ Դիլիջանի, Սևանի, Արևիքի, Արփա գետի ավազանի։
Արգելոցներ՝ Խոսրովի անտառ, Շիկահող, Ջերմուկ, Էրիավան։

3.Բնութագրե’լ Խոսրովի և Շիկահողի արգելոցը։
Խոսրովի արգելոցը շատ հին է, ունի տարբեր կենդանիներ ու բույսեր և գեղեցիկ լեռնային բնություն։
Շիկահողի արգելոցը Սյունիքում է, ունի խիտ անտառներ և այնտեղ ապրում են արջեր, եղնիկներ ու այլ կենդանիներ։

1. Ինչ է իրենից ներկայացնում Գլիկոլիզը։
Գլիկոլիզը էներգիայի ստացման մի գործընթաց է, որի ժամանակ գլյուկոզը (քաղցրավենիքային շաքար) բաժանվում է փոքր մոլեկուլների, և այդ ընթացքում բջիջը ստանում է մի քիչ էներգիա (ATP): Սա տեղի է ունենում բջջի մեջ առանց թթվածնի:

2. Ներկայացնել Ավտոտրոֆ և Հոտոտրոֆ։
Ավտոտրոֆ — բույսեր և որոշ միկրոբներ, որոնք կարող են սեփական սնունդը պատրաստել լույսից (ֆոտոսինթեզ) կամ քիմիական նյութերից (քեմոսինթեզ):
Հոտոտրոֆ — կենդանիներ, մարդիկ և շատ միկրոբներ, որոնք սնվում են պատրաստի սննդով, այլ բջիջներից ստանում են էներգիա:

3. Ինչ են իրենցից ներկայացնում ֆոտոսինթեզը և քեմոսինթեզը։
Ֆոտոսինթեզ — բույսերը արևի լույսից օգտագործելով պատրաստում են շաքար և ազատում թթվածինը:
Քեմոսինթեզ — որոշ միկրոբներ պատրաստում են սնունդ էներգիան քիմիական նյութերից ստանալով, լույսի կարիք չունեն:

4. Ներկայացնել քրոմոսոնի կառուցվացքը և ֆունկցյան։
Քրոմոսոնը պատրաստված է DNA-ից և սպիտակուցներից: Այն պահում է գենետիկ ինֆորմացիան, որը ասում է բջիջին, թե ինչպես աշխատել և զարգանալ:

5. Ինչ է կարիոտիպը։
Կարիոտիպը մարդու կամ կենդանու քրոմոսոնների ամբողջ հավաքածուն է, ցույց է տալիս դրանց քանակն ու տեսակը:

6. Կյանքի ոչ բջջային ձևեր՝ վիռուսներ։
Վիռուսները փոքր մասնիկներ են, որոնք չեն կարող առանձին ապրել, նրանք բջջի ներսում են բազմապատկվում: Վիրուսները չունեն բջջային կառուցվածք, բայց կարող են հիվանդություններ առաջացնել:

7. Բջջի բաժանում՝ միտոզ։
Միտոզը բջջի բաժանման գործընթաց է, որի ընթացքում մեկ բջիջը բաժանվում է և առաջացնում երկու նոր բջիջ, որոնք նույնական են իրար հետ և ունեն նույն քանակի քրոմոսոններ, այսինքն՝ նույն գենետիկ ինֆորմացիան, ինչ նախկին բջիջը, այդպիսով նոր բջիջները կարող են ճիշտ աշխատել և շարունակել նույն գործառույթները, ինչ արել է հին բջիջը, միտոզը կարևոր է կենդանի օրգանիզմների աճի, հին և վնասված բջիջների փոխարինման և մարմնի վնասված հատվածների վերականգնման համար, այս գործընթացը թույլ է տալիս, որ մարմինը պահպանվի առողջ, զարգանա ճիշտ ձևով և բջիջների նորացումը շարունակվի բնականոն կերպով։

8. Ներկայացնել նոյեմբեր ամսվա բլոգային աշխատանքները։
Էներգետիկ փոխանակություն
Քրոմոսոմներ, գեներ, կարիոտիպ
Միտոզ