Author: shushan5

Ազգային կյանքի կազմակերպումը և մշակույթի զարգացումը (XV-XXրդ դարի սկիզբ) /էջ 98-108 պատմել,էջ 108 հարցերին պատասխանել/

ա) Ներկայացրու: Երբ ձևավորվեցին հայկական գաղթօջախները , որոնք էին դրանց առաջացման պատճառները: Ինչ դեր են ունեցել այդ գաղթօջախները հայ ժողովրդի մշակույթային հասարական – քաղաքական կյանքում:

Հայկական գաղթօջախների ձևավորումը՝ սկսած մեր ժողովրդի պատմության վաղ փուլերից, ունեցել է մեծ ազդեցություն ինչպես մշակույթի, այնպես էլ հասարակական և քաղաքական կյանքի ոլորտներում:այկական գաղթօջախները կարևորվում են հայ մշակույթի պահպանման մեջ։ Հայերն իրենց նոր բնակավայրերում շարունակել են կիրառել հայերեն լեզուն, կրոնը, սովորույթները և ավանդույթները։ Նրանք կառուցել են եկեղեցիներ, հիմնադրել դպրոցներ, հիմնել հայկական հասարակական կազմակերպություններ, որոնք նպաստել են հայ մշակույթի:

Բացատրիր: Ինչ ազդեցություն ունեցավ գրատպուտությունը:Ինչու էր գրատպուտությունը զարգանում Հայաստանի սահամններից դուրս:

Գրատպությունը ունեցել է մեծ ազդեցություն՝ ոչ միայն հայկական, այլ նաև համաշխարհային մշակույթի և գիտության զարգացման վրա։Գրատպությունը մեծապես նպաստեց մշակութային արժեքների պահպանմանը, գիտելիքի տարածմանը և մշակութային ժառանգության պահպանմանը։ Ներկայումս գրատպության պատմությունը շատ կարևոր է հայ ժողովրդի համար, քանի որ նա նպաստեց հայ լեզվի, գրականության ու կրոնի զարգացմանը։Հայաստանում առաջին տպագրությունը սկսվեց 1512 թվականին Վենետիկում՝ հայ վաճառական և հոգևորական Մխիթար Սեբաստացու կողմից։ Դրան հաջորդեցին բազմաթիվ այլ տպագրատներ՝ կառուցված Հայաստանում և հայկական համայնքներում։ Մտահոգված այն գաղափարով, որ հայերը կարող են կորցնել իրենց մշակույթը և լեզուն օտար տիրապետության տակ, հայ մտավորականները սկսեցին հիմնել տպագրատներ դրսում՝ հատկապես Եվրոպայում։

վերլուծիր: Ինչպիսին էին հայկական մշակույթի ձեռքբերումները համաշխահին մշակույթի համատեքստում:

Հայկական մշակույթը, ինչպիսի՞ ներուժով ու ազդեցությամբ, վերլուծության ենթարկված՝ իր տեղն ունի համաշխարհային մշակույթի համատեքստում: Հայերն առաջիններից էին, ովքեր ստեղծեցին իր ինքնատիպ գրավոր ավանդույթներ, որոնք նպաստեցին ոչ միայն իրենց ժողովրդի մշակութային ինքնության պահպանմանը, այլև դարձրին այն մաս համաշխարհային մշակութային ժառանգության։Հայկական արվեստն ու ճարտարապետությունը շատ դարեր շարունակ զարգացել են՝ ուղղակիորեն ազդելով ոչ միայն տարածաշրջանի, այլև համաշխարհային արվեստի ուղղությունների վրա։Հայ մշակույթը պատմության ընթացքում մեծ ներդրում է ունեցել նաև գիտության ու կրթության ոլորտում։

Ճանաչիր ազդեցությունը: Ինչպեսին էին Հայոց եկեղեցու և Մխիթարյան միաբանության ազդեցությունները դերը մշակույթի հայագիտության, գիտության տարբեր ճյուղերի զարգացմանն գործում

Հայոց եկեղեցին և Մխիթարյան միաբանությունը ունեցել են խոշոր ազդեցություն ոչ միայն հայ մշակույթի, այլև հայագիտության և գիտության տարբեր ճյուղերի զարգացման գործում:Հայոց եկեղեցին հանդիսացել է հայ մշակույթի պահպանման ու զարգացման կարևորագույն գործիքներից մեկը։ Այն խաղացել է նշանակալի դեր կրթության, գիտության, գրականության և արվեստի մեջ: Հայոց եկեղեցու ազդեցությունը նաև հայագիտական հետազոտությունների ոլորտում էր ակնհայտ։ Հոգևորականները գիտելիքներ էին հաղորդում ոչ միայն կրոնական հարցերի շուրջ, այլ նաև հայոց պատմության, լեզվի ու մշակույթի մասին։Մխիթարյան միաբանությունը, որը հիմնադրվել է 1712 թվականին Վենետիկում Մխիթար Սեբաստացու կողմից, բացառիկ դեր խաղաց ոչ միայն հայ, այլ նաև համաշխարհային մշակույթի ու գիտության զարգացման գործում:

ընդհանացրու: Ինչպես էր կազմակերպում կրթական գործը Հայաստանի երկու հատվածներում:

Հայաստանի կրթական գործը, ինչպես պատմականորեն, այնպես էլ ժամանակակից ժամանակներում, երկու հատվածներում՝ Արևելյան Հայաստանի (հաշվարկվում էր Ռուսաստանի կայսրության սահմաններում) և Արևմտյան Հայաստանի (որտեղ հիմնովին տիրապետում էին օսմանյան իշխանությունները) տարբեր կազմակերպում էր կրթության և մշակույթի ոլորտում։ Երկու հատվածներում նույնպես կար մեծ տարբերություն թե՛ կրթական համակարգերի կազմակերպման մեջ, թե՛ ազգային ինքնության պահպանման հարցում։ Արևմտյան Հայաստան, որը գտնվում էր Օսմանյան կայսրության կազմում, ուներ մի քանի խոչընդոտներ կրթական զարգացման ճանապարհին՝ հիմնականում թուրքական և իսլամական կրթական համակարգի ազդեցությունը։ Արևմտյան Հայաստանում, որտեղ հիմնականում հայերը դարձրել էին կրոնական կրթությունը որպես հիմնական հիմք, բազմաթիվ եկեղեցական դպրոցներ ու հաստատություններ գործում էին, որոնք շարունակվում էին կիրառել ավանդական կրթության մոդելները։

Գնահատիր: Ինչպիսի նվաճումներ ունեցան հայերը XV -XIX դ. արվեստի ճարտարապետության գրականության ոլորտում:

Հայերը XV-XIX դարերում ապրեցին պատմական դժվարին պայմաններում:Հայկական արվեստը այս շրջանում տարբեր ազդեցությունների ենթարկվեց՝ ներառյալ Վրաստանի, Պարսկաստանի և Օսմանյան կայսրության մշակույթներըՀայ ճարտարապետությունը այս ժամանակահատվածում առանձնանում էր իր մեծ ներդրներով, հատկապես եկեղեցիների և վանքերի կառուցման մեջ։ Այն շարունակեց պահպանել իր ավանդական ձևերը, բայց նաև ներդաշնակեցվեց տարբեր քաղաքական ու մշակութային ազդեցությունների հետ։Հայ գրականությունը այս ժամանակահատվածում մի կողմից դեռ շարունակում էր պահպանել ավանդական դավանական և կրոնական թեմաները, իսկ մյուս կողմից՝ լույս էր տեսնում աշխարհիկ գրականության, քաղաքական և հասարակական թեմաների գործեր, որոնք լուսաբանել էին այդ ժամանակի կարևոր իրադարձությունները։

Թրաֆիքինգ (մարդկանց վաճառք կամ առևանգում)՝ մարդու հիմնարար իրավունքների խախտման ամենալուրջ ձևերից մեկն է։

Ինչ է Թրաֆիքինգը

Թրաֆիքինգը նշանակում է մարդու շահագործում՝

ուժով,
խաբեությամբ,
հարկադրանքով,
սպառնալիքով կամ խոցելի վիճակից օգտվելով։

Շահագործումը կարող է լինել․

սեռական շահագործում,
հարկադիր աշխատանք,
մուրացկանություն,
օրգանների ապօրինի վաճառք և այլն։

Ով կարող է դառնալ զոհ

Թրաֆիքինգի զոհ կարող է դառնալ ցանկացած մարդ՝ կին, տղամարդ կամ երեխա, հատկապես՝

աղքատ ընտանիքների երեխաները,
գործազուրկներն ու կրթություն չունեցող մարդիկ,
արտագնա աշխատանքի մեկնողները։

Ինչպես պաշպանվել

Մի վստահիր կասկածելի աշխատանքային առաջարկների,
Երբեք մի հանձնի անձնագիրդ անծանոթին,
Իմանա քո իրավունքները՝ թե՛ Հայաստանում, թե՛ արտասահմանում,
Տեղեկացիր, ու հարցրի՛ր, եթե կասկածներ ունես։

Հայաստանում

Հայաստանում թրաֆիքինգի դեմ պայքարն իրականացվում է պետական և ոչ պետական կազմակերպությունների միջոցով։ Գոյություն ունեն թեժ գծեր, աջակցության կենտրոններ, որոնց կարելի է դիմել օգնության համար։

Իմ մահով ոչինչ չի փոխվի կյանքում,
Ու չի պակասի աշխարհում ոչինչ,-
Մի լույս կմարի հինգերորդ հարկում,
Կմթնեն մի պահ աչքերը քո ջինջ։

Բայց հավքերն էլի հարավ կչվեն,
Մանուկներն էլի կխաղան բակում,
Կանաչներն էլի ցողով կթրջվեն,
Ծաղիկներն էլի կշնչեն մարգում։

Կվառվի լույսը հինգերորդ հարկում,
Կժպտան նորից աչքերը քո ջինջ,
Իմ մահով ոչինչ չի փոխվի կյանքում,
Եվ չի պակասի աշխարհում ոչինչ։

1. Ո՞րն է հեղինակի ասելիքը։ 
Հեղինակը ասում է, որ իր մահից հետո աշխարհը չի կանգնի․ կյանքը կշարունակվի նույն ձևով։ Թռչունները կթռչեն, երեխաները կխաղան, բնությունը կապրի։ Նա մտածում է, որ իր բացակայությունը ոչինչ չի փոխի աշխարհի վրա, բայց մի փոքր ցավ կմնա նրա սիրելիների աչքերում։ Այս բանաստեղծությունը ցույց է տալիս, թե որքան անցողիկ է մարդը, բայց նաև որքան կարևոր է յուրաքանչյուր կյանք, թեկուզ մի պահով։

2. Գրի՛ր քո կարծիքը ,,Կյանքի յուրաքանչյուր պահը հնարավորություն է,, ասույթի վերաբերյալ։ 
Ես կարծում եմ, որ այս ասույթը ճիշտ է։ Մեր կյանքում ամեն մի վայրկյան կարող է դառնալ մի նոր սկիզբ։ Երբ մենք բաց չենք թողնում պահերը, կարող ենք սովորել, օգնել ուրիշներին։ Երբեմն թվում է, թե ամեն ինչ սովորական է, բայց նույնիսկ ամենասովորական օրը կարող է բերել նոր հնարավորություն։ Պարզապես պետք է նկատել և գնահատել այդ պահերը։

Ինձ ճանաչելը մի քիչ դժվար է,
Հասկացեք, էլի, ես մի քիչ բարդ եմ,
Քարի պես պինդ եմ, հողի պես փխրուն,
Ինչպես չլինի դեռ մի քիչ մարդ եմ։

Ես իմ իշխանն եմ, իմ գլխի տերը,
Եվ ինձ թվում է՝ մեծ ու անպարտ եմ,
Բայց ինչ-որ չափով և ինչ-որ մի տեղ
Դեռ թիապարտ եմ։

Մերթ ոտից գլուխ զարդեր եմ հագնում,
Մերթ այնպես անշուք, պարզ ու անզարդ եմ,
Մերթ քար ու քարափ, մերթ վայրի խոպան,
Մերթ կանաչ անտառ ու ցանած արտ եմ։

Հավիտենության լծորդն եմ անդուլ,
Բայց և կարճատև մի ակնթարթ եմ,
Փոթորիկներ են եռում հատակիս,
Թեև երեսից այսպես հանդարտ եմ։

Կյանքս ավարտելու վրա եմ արդեն,
Բայց ինքս, ավա՜ղ, դեռ անավարտ եմ…
Ինձ ճանաչելը մի քիչ դժվար է,
Հասկացեք, էլի, ի՞նչ արած, մարդ եմ։

1. Առանձնացրո՛ւ և բացատրիր անհասկանալի բառերը։ 
Թիապարտ — Նշանակում է բանտարկված, կալանավոր (հին ժամանակներում նավերում ուժով աշխատեցվող բանտարկյալներ էին)։

2. Ներկայացրե՛ք բանաստեղծության ասելիքը։ 
Բանաստեղծը պատմում է մարդու բարդ բնավորության մասին։ Նա ասում է, որ երբեմն ուժեղ է, երբեմն՝ թույլ, երբեմն ուրախ ու բաց, երբեմն՝ փակ ու լուռ։ Նա նաև ցույց է տալիս, որ մարդը կարող է միաժամանակ լինել ազատ ու սահմանափակ, մշտական ու անցողիկ։ Այս բանաստեղծության մեջ հեղինակն ասում է, որ մարդ լինելը բարդ է, ու ամեն մարդ ունի իր հակասությունները։ Բայց դրա մեջ էլ է գեղեցկությունը։

3. Գրե՛ք ստեղծագործական աշխատանք ,,Ինձ ճանաչելը մի քիչ դժվար է,,։ 

Ինձ ճանաչելը մի քիչ դժվար է
Ինձ ճանաչելը մի քիչ դժվար է։ Երբեմն շատ խոսում եմ, երբեմն՝ ընդհանրապես ոչինչ չեմ ասում։ Երբեմն ինձ թվում է՝ ամեն ինչ կարող եմ անել, բայց լինում են պահեր, որ վախենում եմ անգամ փոքր քայլից։
Ես սիրում եմ մարդկանց, բայց նաև սիրում եմ մենակ մնալ։ Սիրում եմ ժպտալ, բայց լինում են օրեր, երբ տխուր եմ առանց պատճառի։
Ես ամեն օր նոր բան եմ սովորում ինձանից, և այդպես աճում եմ։
Ինձ ճանաչելու համար պետք է սիրտով նայել, ոչ միայն խոսքով։

Առավոտ է, արև։

Կանաչների միջով,

Կանաչների միջով

Առուները՝ գարնան

Դրոշակն են տանում

Իրենց գլխի վերև:

Առավոտ է, արև։

Կանաչների միջով,

Կանաչների միջով

Բարդիները կարծես

Արեգակն են տանում

Իրենց գլխի վերև։

Առավոտ է, արև։

Կանաչների միջով,

Կանաչների միջով

Քամիները ծաղկանց

Ճոխ պսակն են տանում

Իրենց գլխի վերև։

Առավոտ է, արև։

Ծաղիկների միջով

Ծաղիկների միջով

Մրջյունները մեղվի

Պաղ դիակն են տանում

Իրենց գլխի վերև։

Առավոտ է, արև…

1. Նկարագրի՛ր բանաստեղծական առավոտը։

Բանաստեղծության առավոտը շատ գեղեցիկ և խաղաղ է։ Արևը նոր է դուրս եկել, ամեն ինչ լցված է լույսով։ Կանաչ ծառերի ու խոտերի միջով հոսում են առուները, քամին խաղում է ծաղիկների հետ, բարդիները կանգնած են արևի տակ՝ բարձր ու շքեղ։ Բնությունը արթնացել է, ամեն ինչ շարժման մեջ է։ Բայց վերջում երևում է, որ ոչ միայն կյանք կա, այլ նաև մահ՝ մրջյունները տանում են մեղվի դիակը։ Այսպիսով, առավոտը և լույսով լի է, և մտածելու տեղ ունի։

2. Ի՞նչ տրամադրություն է արտահայտում բանաստեղծությունը։

Բանաստեղծությունը փոխանցում է հուսադրող, խաղաղ և գարնանային տրամադրություն։ Սկզբում ամեն բան ուրախ է՝ արև, կանաչ բնություն, ջուր, քամի, ծաղիկներ։ Բայց վերջում մի փոքր տխրություն կա՝ մեղվի մահը։ Դա ցույց է տալիս, որ կյանքում և՛ գեղեցկություն կա, և՛ տխրություն։ Ընդհանուր առմամբ, բանաստեղծությունը գեղեցիկ առավոտ է նկարագրում, բայց նաև հիշեցնում է, որ ամեն ինչ անցողիկ է։

Նեղվում եմ

Նեղվում եմ, խփում են կրծքիս, 
Ես գոհ եմ, իրենք են դժգոհ, 
Ներում եմ, նստում են գլխիս, 
Ես գոհ եմ, իրենք են դժգոհ։
     
Առնում են ու ետ չեն տալիս, 
Ես գոհ եմ, իրենք են դժգոհ։
Մեռնում եմ, երբ ուշ են գալիս, 
Ես զոհ եմ, իրենք են դժգոհ։

1. Մի քանի նախադասությամբ ներկայացրո՛ւ ստեղծագործության ասելիքը։ 
Ստեղծագործության մեջ հեղինակն արտահայտում է իր ցավն ու դժգոհությունը այն բանից, որ ինքն անընդհատ համբերատար է, ներողամիտ ու զոհաբերող, բայց մարդիկ չեն գնահատում դա։

2. Ի՞նչն է նեղություն պատճառում հեղինակին։ 
Հեղինակին նեղություն է պատճառում մարդկանց անարդար վերաբերմունքը՝ երբ իրեն խփում են, չեն շնորհակալ լինում, վնասում են, բայց կրկին դժգոհ են մնում։

3. Ի՞նչը կարող է քեզ նեղացնել, անհանգստացնել։
Ինձ կարող է նեղացնել, երբ ինձ չհասկանան կամ անարդարորեն մեղադրեն։