Category: Աշխարհագրություն 9

Մարտի 16_20

Դաս Արդյունաբերությունը: Ընդհանուր բնութագիրը: Ճյուղային կառուցվածքը

Դասի հղումը

Պատասխանել հարցերին

1.Հայաստանի արդյունաբերությունը ե՞րբ է սկսել ձեւավորել որպես առանձին ճյուղ:

Հայաստանի արդյունաբերությունը սկսել է ձևավորվել որպես առանձին ճյուղ 19-րդ դարի վերջում և առավել ակտիվ զարգացել է 20-րդ դարի սկզբից։ Խորհրդային ժամանակաշրջանում այն դարձել է տնտեսության կարևոր և առաջատար ճյուղերից մեկը։

2.Նշել այն գործոնները, որոնց ազդեցությամբ արդյունաբերությունը դարձավ Հայաստանի տնտեսության առաջատար ճյուղ:

Արդյունաբերության առաջատար դառնալու վրա ազդել են բնական ռեսուրսների առկայությունը, աշխատուժի բավարար քանակը, տրանսպորտի զարգացումը, էներգետիկայի զարգացումը, պետական ներդրումները և շուկաների առկայությունը։

3.Որո՞նք են արդյունաբերության բնութագրող հիմնական վիճակագրական ցուցանիշները:

Արդյունաբերությունը բնութագրող հիմնական վիճակագրական ցուցանիշներն են արտադրանքի ընդհանուր ծավալը, արտադրանքի արժեքը, աշխատողների թիվը, արտադրության աճի տեմպերը և ձեռնարկությունների քանակը։

4.Բնութագրե’լ ՀՀ արդյունաբերության արդի կառուցվածքն ըստ տնտեսական արտադրական գործունեության 3 խմբի:

Հայաստանի Հանրապետության արդյունաբերության արդի կառուցվածքը բաժանվում է երեք խմբի։ Առաջինը հանքարդյունաբերությունն է, որը զբաղվում է օգտակար հանածոների արդյունահանմամբ։ Երկրորդը մշակող արդյունաբերությունն է, որը ներառում է հումքի վերամշակումը և տարբեր արտադրատեսակների արտադրությունը։ Երրորդը էլեկտրաէներգիայի, գազի և ջրի մատակարարումն է, որը ապահովում է տնտեսության և բնակչության էներգետիկ ու կոմունալ պահանջները։

Դասի հղումը

Դիտել տեսանյութը

Պատասխանել հարցերին

1.Գնահատե’լ Երեւանի աշխարհագրական դիրքը:
Երևանը գտնվում է Հայաստանի կենտրոնական մասում՝ Արարատյան դաշտի հյուսիսային ափին, Հրազդան գետի մոտ։ Նրա աշխարհագրական դիրքը շատ կարևոր է, քանի որ քաղաքը կապում է Հայաստանի բոլոր մարզերը, հանդիսանում է երկրի քաղաքական, տնտեսական, մշակութային և գիտական կենտրոնը։ Երևանը կենտրոնում գտնվելով՝ դառնում է տնտեսական ու տրանսպորտային ցանցի հանգույց, որտեղ հեշտ է կազմակերպել ապրանքների և մարդկանց փոխադրումը։ Նրա դիրքը նպաստում է նաև զբոսաշրջության զարգացմանը, քանի որ մայրաքաղաքից հեշտ է հասնել Հայաստանի պատմական ու բնական հուշարձաններին։

2.Բնութագրե’լ Երեւանի բնական պայմաններն ու ռեսուրսները:
Երևանը գտնվում է ցամաքային կլիմայական գոտում։ Ամառները տաք և չոր են, իսկ ձմեռները համեմատաբար սառն և թույլ ձնառատ։ Քաղաքը տեղակայված է Արարատյան դաշտում և շրջապատված փոքր լեռնաշղթաներով։ Հրազդան գետը ապահովում է ջրամատակարարումը և հիդրոէներգիա, իսկ հողային և բնական ռեսուրսները նպաստում են գյուղատնտեսական արտադրության զարգացմանը։ Երևանի բնական պայմանները և ռեսուրսները օգնում են զարգացնել արդյունաբերությունը, գյուղատնտեսությունը և ծառայություններն այս տարածքում։

3.Որո՞նք են Երեւանի բնակչության թվի արագ աճի պատճառները:
Երևանի բնակչության արագ աճը պայմանավորված է մի շարք պատճառներով։ Առաջինը՝ ներգաղթը Հայաստանի մարզերից, երբ մարդիկ գալիս են մայրաքաղաք՝ աշխատանք գտնելու և ավելի լավ կյանք ունենալու նպատակով։ Երկրորդը՝ արդյունաբերության կենտրոնացումը Երևանում, որտեղ բացվել են գործարաններ և ձեռնարկություններ, որոնք ապահովում են աշխատատեղեր։ Երրորդը՝ կրթական և գիտական կենտրոնների զարգացումը, քանի որ մայրաքաղաքում գտնվում են համալսարաններ, ուսումնական կենտրոններ և գիտական հաստատություններ։ Չորրորդը՝ տնտեսական և ծառայողական հնարավորությունները, ինչպես բանկային, առևտրային և առողջապահական ոլորտները, որոնք ներգրավում են մարդկանց։ Հենց այս գործոնների շնորհիվ Երևանը Հայաստանի ամենաբնակեցված քաղաքն է՝ մոտ 1,1 միլիոն բնակիչ (2024թ.), և բնակչությունը շարունակում է աճել։

4.Թվարկե’լ Երեւանի արդյունաբերության ավանդական և նոր ճյուղերը:
Ավանդական արդյունաբերություն

Քիմիական արդյունաբերություն՝ պլաստմասսա, սինթետիկ նյութեր, դեղագործական արտադրանք։
Մեքենաշինություն և մետաղագործություն՝ մեքենաներ, սարքավորումներ, մետաղական մասեր։
Տրանսպորտային սարքավորումների արտադրություն՝ ավտոմեքենաներ և էլեկտրական սարքեր։
Սննդարդյունաբերություն՝ գինեգործություն, հացաբուլկեղենի և կոնդիտերի արտադրություն։

Նոր ու զարգացող ճյուղեր

Էկո‑տեխնոլոգիաներ և նոր էներգիա՝ վերականգնվող էներգիայի օգտագործում և էկոլոգիապես մաքուր արտադրություններ։

Տեխնոլոգիական և IT ոլորտներ՝ ծրագրավորում, նորարարական լուծումներ, ստարտափներ։

Ծառայություններ՝ ֆինանսներ, բանկային համակարգ, առևտրային և բարձր տեխնոլոգիաների կենտրոններ։

Դաս 28 Խոշոր քաղաքները

Դասի հղումը

Պատասխանել հարցերին

1.ՀՀ քաղաքներն ի՞նչ խմբերի են բաժանվում ըստ աշխատանքի աշխարհագրական բաժանման իրենց։
Հայաստանի քաղաքները բաժանվում են արդյունաբերական, ծառայությունների և խառը տեսակի. Արդյունաբերական քաղաքներում հիմնական աշխատանքը կապված է գործարանների, արտադրության և տեխնոլոգիական ոլորտների հետ, օրինակ Երևան և Գյումրի. Ծառայությունների քաղաքներում աշխատանքի մեծ մասը ծառայություններ են, առևտուր, ֆինանս և զբոսաշրջություն. Խառը քաղաքներում միաժամանակ զարգացած են փոքր արտադրություն և ծառայություններ, օրինակ Վանաձոր և Արտաշատ.

2.Գյումրու զարգացման տարբեր փուլերում ի՞նչ գործոններ էին նպաստել կամ խանգարել նրա տնտեսական վերելքին:
19–20-րդ դարասկզբին Գյումրու զարգացումն նպաստում էին ռազմավարական դիրքը, լավ տրանսպորտային կապերը և ռուսական կայսրության աջակցությունը, իսկ խանգարում էին պատերազմների վտանգը և երկրաշարժերը. Խորհրդային շրջանում քաղաքի տնտեսական վերելքին նպաստում էին գործարանների և զինագործարանների կառուցումը, պետական ներդրումները և աշխատուժի կենտրոնացումը, իսկ խանգարում էին տնտեսության կենտրոնացումը միայն որոշ ոլորտներում և նորարարության սահմանափակ հնարավորությունները. Անկախ Հայաստանի տարիներին որոշ ոլորտներում նպաստում էին արտաքին ներդրումները և ձեռներեցության աճը, իսկ խանգարում էին ֆինանսական ճգնաժամը, արտագաղթը և ենթակառուցվածքների վատթարացումը.

3. Ուրվագծային քարտեզ վրա նշել մարզերն ու խոշոր քաղաքները։

Դասի հղումը

Պատասխանել հարցերին

1.Ինչպիսի՞ն է ՀՀ բնակչության միջին խտությունը: Ինչպե՞ս է այն փոխվել տարիների ընթացքում:
ՀՀ միջին բնակչության խտությունը մոտ 100 մարդ/քառ. կմ է. այն վերջին տարիներին մի փոքր նվազել է արտագաղթի և ծնելիության անկման պատճառով. քաղաքներում խիտ է, լեռնային և գյուղական շրջաններում նոսր.

2.Նկարագրե’լ ՀՀ բնակչության տեղաշխումն ըստ վարչական մարզերի վերընթաց գոտիների:
Խիտ բնակված մարզեր են Երևան, Արարատի, Արագածոտնի, Արմավիրի և Շիրակի մարզերը. նոսր բնակված մարզեր են Սյունիքի, Վայոց ձորի և Տավուշի մարզերը. հիմնական պատճառներն են ռելիեֆը, կլիման և տնտեսական հնարավորությունները.

3.Նշե’լ ՀՀ քաղաքների տիպեր ըստ մարդաշատության:
Մեծ քաղաքներ (>100 000 մարդ) են Երևան, Գյումրի և Վանաձոր. միջին քաղաքներ (20 000–100 000 մարդ) են Հրազդան, Արմավիր, Աբովյան. փոքր քաղաքներ (<20 000 մարդ) են Կապան, Մարտունի, Վայք.

4.Քարտեզի վրա նշել խտաբնակ մարզերը:

Դասի հղումը

Պատասխանել հարցերին’

1.Բացատրել <<աշխատանքային ռեսուրսներ>> և <<տնտեսապես ակտիվ բնակչություն>> հասկացությունը:
Աշխատանքային ռեսուրսներ նշանակում են երկրի բոլոր այն բնակչությունն, որը կարող է աշխատել և մասնակցել արտադրության գործընթացին, ներառյալ ակտիվ ու պասիվ աշխատունակ մարդիկ: Տնտեսապես ակտիվ բնակչություն են համարվում նրանք, ովքեր աշխատում են կամ պաշտոնապես փնտրում են աշխատանք։

2.Նշե’լ ՀՀ աշխատանքային ռեսուրսների քանակական և որակական բնութագիրը:
ՀՀ աշխատանքային ռեսուրսները բնութագրվում են քանակական և որակական հատկանիշներով. Քանակապես ընդգրկում են շուրջ մեկ միլիոն և ավելի աշխատունակ բնակչություն, որակապես՝ տարբեր կրթական մակարդակ ունեցող, տարբեր մասնագիտական հմտություններով և առողջական վիճակով մարդիկ։

3.Ի՞նչ փոփոխություն է կրել ՀՀ բնակչության զբաղվածության կառուցվածքը:
ՀՀ բնակչության զբաղվածության կառուցվածքը փոփոխություն է կրել. անցել է գյուղատնտեսությունից արդյունաբերության և ծառայությունների ոլորտների կողմ, ավելացել է մասնագիտական աշխատողների թիվը, նվազել է գյուղական զբաղվածությունը, աճել է քաղաքային բնակչության զբաղվածությունը։

Դասի հղումը

Պատասխանել հարցերին

1.Ի՞նչ ցուցանիշներով է բնութագրվում բնակչության կազմը։
Բնակչության կազմը բնութագրվում է սեռով, տարիքով, ազգային կազմով, կրթական և սոցիալական ցուցանիշներով, ինչպես նաև բնակչության տարածքային բաշխվածությամբ։

2.Որո՞նք են ՀՀ_ում բնակվող ազգային փոքրամասնությունները, ի՞նչ իրավունքներից են օգտվում։
ՀՀ-ում բնակվում են ազգային փոքրամասնություններ, ինչպիսիք են ռուսները, եզդիները, ասորիները, ուկրաինացիները և այլք, որոնք օգտվում են ազգային, լեզվական և մշակութային ինքնության պահպանման իրավունքից, կարող են ստեղծել կրթական և կրոնական կազմակերպություններ և մասնակցել համայնքային ու պետական կառավարմանը։

3.Ինչպիսի՞ն է ՀՀ բնակչության սեռային կազմը, ինչպե՞ս է այն փոփոխվում ըստ տարիքի։
ՀՀ բնակչության սեռային կազմը ցույց է տալիս, որ երեխաների շրջանում տղամարդիկ և կանայք մոտավորապես հավասար են, միջին և բարձր տարիքում գերակշռում են կանայք, քանի որ տղամարդկանց կյանքի տևողությունը սովորաբար կարճ է։

4.Ինչպիսի՞ն է ՀՀ ուրբանիզացման մակարդակը։
Ուրբանիզացման մակարդակը ցույց է տալիս, որ բնակչության մեծ մասը ապրում է քաղաքներում, իսկ մնացածը՝ գյուղերում։

Դասի հղումը

Պատասխանել հարցերին

1.Ինչպիսի՞ն է Հայաստանի Հանրապետության բնապահպանության թվի բնական շարժը:
Հայաստանի Հանրապետության բնակչության բնական շարժը այժմ ունի նվազման միտում, քանի որ ծնելիությունն ավելի ցածր է, քան մահացությունը։ Սա բերում է բնակչության բնական կրճատման։

2.Ինչպիսի՞ն են ՀՀ բնակչության բնական շարժի տարածքային տարբերությունները:
Բնական շարժի տարածքային տարբերությունները մեծ են։ Երևանում ծնելիությունը համեմատաբար ավելի բարձր է, իսկ շատ մարզերում՝ հատկապես սահմանամերձ և լեռնային շրջաններում, ծնելիությունը ցածր է, իսկ արտագաղթը՝ շատ։ Այդ պատճառով մարզերում բնակչությունը արագ նվազում է։

3.Ինչպե՞ս է կազմակերպված ներգաղթի դերը ՀՀ բնակչության թվաքանակի աճի մեջ:
Ներգաղթը կարող է որոշ չափով լրացնել բնակչության կրճատումը, որովհետև Հայաստան վերադարձող կամ նոր եկող մարդիկ ավելացնում են բնակչության թիվը։ Սակայն ներգաղթը վերջին տարիներին քիչ է, ու դրա ազդեցությունը ընդհանուր աճի վրա մեծ չէ։

4.ՀՀ բնակչության թվի աճի համար մոտակա տարիներին ինչպիսի՞։ պայմաններ և նախադրյալներ են անհրաժեշտ:
Բնակչության աճի համար պետք են փայմաններ, որոնք կխթանեն ծնելիությունը և կնվազեցնեն արտագաղթը։ Դրանք են՝ կայուն տնտեսություն, աշխատատեղեր, անվտանգություն, երիտասարդ ընտանիքների աջակցություն, մատչելի բնակարան, առողջապահական ու սոցիալական ծառայությունների բարելավում։ Առանց այդ պայմանների բնակչության թվի աճը դժվար կլինի ապահովել։

Դասի թեման’ ՀՀ_ն բնակչությունը, ընդհանուր ակնարկ: Թվաքանակի շարժընթացը

Դասի հղումը

Պատասխանել հարցերին՛

1.Որքա՞ն է հայերի թիվը ամբողջ աշխարհում, ինչպե՞ս է այն բաշխվում:
Ամբողջ աշխարհում հայերի թիվը մոտ 10-11 միլիոն է։ Հայաստանի Հանրապետությունում ապրում է մոտ 3 միլիոն մարդ, իսկ մոտ 7-8 միլիոնը բնակվում է սփյուռքում․ Ռուսաստանում, ԱՄՆ-ում, Ֆրանսիայում, ինչպես նաև Մերձավոր Արևելքում և տարբեր եվրոպական երկրներում։

2.Ըստ բնակչության թվաքանակի ինչպիսի՞ պետություն է ՀՀ_ն:
Բնակչության թվաքանակով Հայաստանը փոքր պետություն է, որովհետև այստեղ բնակչությունը քիչ է համաշխարհային միջինի համեմատ։

3.Ինչպիսի՞ տատանումներ են եղել բնակչության շարժընթացի հետ վերջին 180 տարիների ընթացքում:
Վերջին 180 տարվա ընթացքում եղել են մեծ տատանումներ․ 19-րդ դարում բնակչությունը քիչ էր և քիչ էր աճում, 20-րդ դարի սկզբին մեկ անգամ կտրուկ նվազեց ցեղասպանության պատճառով, ապա խորհրդային տարիներին արագ աճեց։ Անկախությունից հետո՝ 1990-ականներին, բնակչությունը նվազեց արտագաղթի պատճառով, իսկ մեր օրերում աճը դանդաղ է։

4.20_րդ դարի սկզբի իրադարձություններն ինչպե՞ս ազդեց ՀՀ ներկա տարածքի բնակչության թվաքանակի փոփոխության վրա:
20-րդ դարի սկզբի իրադարձությունները՝ հատկապես Հայոց ցեղասպանությունը, կտրուկ նվազեցրին հայության ընդհանուր թիվը։ Շատ արևմտահայեր գաղթեցին և հաստատվեցին Արևելյան Հայաստանում, ինչի հետևանքով ՀՀ ներկայիս տարածքում բնակչությունը մասամբ աճեց ներգաղթի հաշվին, բայց ամբողջ ժողովուրդը ընդհանուր առմամբ մեծ կորուստ կրեց։

Դասի հղումը

Դիտել տեսանյութը

Դիտել տեսանյութը

Պատասխանել հարցերին‘

1.Ինչու՞ է ՀՀ_ում հատուկ պահպանվող տարածքներ առանձնացվել։ Ի՞նչ չափանիշներով են դրանք միմյանցից տարբերվում։
ՀՀ-ում հատուկ պահպանվող տարածքներ են ստեղծվել, որպեսզի պաշտպանեն բնությունն ու հազվագյուտ բույս–կենդանիները։ Տարածքները իրարից տարբերվում են նրանով, թե ինչ են պաշտպանում և մարդկանց ինչքան են թույլ տալիս այցելել։

2.Թվարկե’լ և գրե’լ ՀՀ_ում ազգային պարկերն ու արգելոցները։
Ազգային պարկեր՝ Դիլիջանի, Սևանի, Արևիքի, Արփա գետի ավազանի։
Արգելոցներ՝ Խոսրովի անտառ, Շիկահող, Ջերմուկ, Էրիավան։

3.Բնութագրե’լ Խոսրովի և Շիկահողի արգելոցը։
Խոսրովի արգելոցը շատ հին է, ունի տարբեր կենդանիներ ու բույսեր և գեղեցիկ լեռնային բնություն։
Շիկահողի արգելոցը Սյունիքում է, ունի խիտ անտառներ և այնտեղ ապրում են արջեր, եղնիկներ ու այլ կենդանիներ։

Պատասխանել հարցերին

1․Ինչո՞վ է պայմանավորված ՀՀ տարածքի հաղային տիպերի բազմազանությունը։
Հայաստանում հողերը բազմազան են, որովհետև երկիրը լեռնային է, բարձրությունները տարբեր են, կլիման տարբեր գերեզմաններում տարբեր է, քարերի ու հողի նյութերը տարբեր են, և բույսերն էլ ամեն տեղ միանման չեն։

2․Նշե’լ Հանրապետությունում ամենատարածված հողային տիպերը։
Շագանակագույն հողեր, սևահողեր, լեռնային անտառային հողեր, մորենի հողեր։

3․Ի՞նչ գործոններով է պայմանավորված ՀՀ բուսական և կենդանական աշխարհի բազմազանությունը։
Բազմազանությունն առաջացել է, որովհետև բարձրությունները զգալիորեն փոխվում են, կլիման շատ տարբեր է, Հայաստանը անցումային տարածք է տարբեր տարածաշրջանների միջև, և երկրում կան բազմաթիվ լեռնային ու հովտային լանդշաֆտներ։

4․Թվարկե’ք ՀՀ բուսականության վերընթաց գոտիները։
Անապատային և կիսաանապատային գոտի, տափաստանային գոտի, անտառային գոտի, ենթալպյան գոտի, ալպյան գոտի։