Category: Գրականություն 9

Կարդա՛ Դ․ Դեմիրճյանի ,,Ավելորդը,, պատմվածքը։

1. Դո՛ւրս գրիր անհասկանալի բառերը և բացատրի՛ր։
աղա — հարուստ, ազդեցիկ մարդ, տան տեր
հաճի — մարդ, ով եղել է Մեքքայում ուխտի (կրոնական պատվավոր կոչում)
պանդուխտ — օտար երկրում ապրող կամ աշխատող մարդ
գթություն — կարեկցանք, խղճահարություն

2. Բնութագրի՛ր Հաճի աղային։
Հաճի աղան ներկայացվում է որպես հարուստ բայց կոպիտ և անսիրտ մարդ նա իրեն բարձր է դասում մյուսներից չի հարգում աղքատ մարդկանց մտածում է միայն իր շահի մասին և չունի կարեկցանք նա հեշտությամբ վիրավորում է մարդկանց և իրեն պահում է մեծամիտ ձևով այս կերպարը ցույց է տալիս որ մարդը կարող է ունենալ հարստություն բայց լինել հոգեպես աղքատ

3. Ներկայացրո՛ւ քո վերաբերմունքը Հաճի աղայի արարքի վերաբերյալ։
Իմ վերաբերմունքը Հաճի աղայի արարքի նկատմամբ բացասական է որովհետև նա մարդուն համարում է ավելորդ և նրան վերաբերվում է անարդար և անմարդկային ձևով այդպիսի վերաբերմունքը վիրավորական է քանի որ յուրաքանչյուր մարդ արժեք ունի և ոչ ոք իրավունք չունի ուրիշին համարել ավելորդ

4. Մեկնաբանի՛ր ստեղծագործության ավարտը։
Պատմվածքի ավարտը մեզ հուշում է որ Հաճի աղան չի հասկանում իր սխալը և շարունակում է մնալ նույնը բայց ընթերցողը սկսում է մտածել թե իրականում ով է ավելորդը այն մարդը որ աղքատ է թե այն մարդը որը չունի սիրտ և բարություն ավարտը ունի խոր իմաստ և մեզ ստիպում է վերաիմաստավորել արժեքները

5. Ինչո՞ւ է ստեղծագործությունը կոչվում ,,Ավելորդը,, ։
Ստեղծագործությունը կոչվում է «Ավելորդը» որովհետև այնտեղ բարձրացվում է այն հարցը թե ով է իրականում ավելորդ մարդը առաջին հայացքից թվում է թե ավելորդ են համարվում աղքատները կամ անպետք մարդիկ բայց իրականում հեղինակը ցույց է տալիս որ ավելորդ են նրանք ովքեր կորցրել են մարդկային արժեքները և դարձել են անսիրտ

6. Ո՞րն է ստեղծագործության գաղափարը, ի՞նչ է ուզում ասել հեղինակը։
Ստեղծագործության հիմնական գաղափարն այն է որ ոչ մի մարդ ավելորդ չէ և պետք է հարգել բոլորին անկախ նրանց սոցիալական վիճակից հեղինակը ուզում է ցույց տալ որ մարդուն պետք է գնահատել ոչ թե նրա հարստությամբ այլ նրա բարությամբ սրտով և մարդկային վերաբերմունքով

Նաիրի Զարյան ․ Հայրենի տուն 

Այս գիշեր տեսա մի անուշ երազ.  
Ես իմ հայրենի տունն էի նորոգում, 
 Մանկության երկինքն էր բացվել վրաս,
  Եվ արշալույսներ կային իմ հոգում։ 
 Այնտեղ էր մայրս, հայացքը պայծառ,
  Մայրենի լեզվով խոսում էր առուն,
  Խշշում էր բակում հինավուրց մի ծառ…
  Այնպես ծանո՜թ էր և այնպես գարո՜ւն… 
 Երդիկից կաթած շողն արեգական 
Թվում էր հոգուս ոսկյա բանալի,
  Արևն էր նայում աչքով մայրական, 
 Եվ քաղցր էր աշխարհն ու հասկանալի… 

1. Ինչո՞ւ է հայրենի տունը կապվում մանկության հիշողության հետ։ 
Հայրենի տունը կապվում է մանկության հիշողությունների հետ, որովհետև մարդը իր մանկությունը անցկացնում է հենց այնտեղ։ Այդ տունը կապված է ընտանիքի, հատկապես մոր, սիրո և ջերմության հետ։ Տանը հիշվում են մանկության ուրախ և անհոգ օրերը, այդ պատճառով էլ այն մարդու մեջ արթնացնում է քաղցր հիշողություններ։

2. Ի՞նչ հիմնական գաղափար կամ ուղերձ է փոխանցում բանաստեղծությունը։ 
Բանաստեղծության հիմնական գաղափարն այն է, որ հայրենի տունը մարդու համար ամենաթանկ տեղերից մեկն է։ Այն կապված է մանկության, ընտանիքի և երջանիկ հիշողությունների հետ։ Բանաստեղծը ցույց է տալիս, որ հայրենի տունը միշտ մնում է մարդու հոգում և նրան հիշեցնում է իր անցյալը։

Հայերեն

Ինչու՞ չես խոսում հայերեն.
Ես երգ եմ հյուսում քեզ համար,
Հոնքերդ հպարտ ու կամար՝
Իջնում ես հայոց լեռներեն:
Ինչու՞ չես խոսում հայերեն:

Ես երգ եմ հյուսում քեզ համար,
Դու չես հասկանում իմ լեզուն:
Ես խորթ եմ, օտար քո հոգուն,
Բայց քո տեսիլքով խանդավառ,
Ես երգ եմ հյուսում քեզ համար:

Հոնքերդ հպարտ ու կամար
Հանց վեհ տաճարները հայոց
Հայացքդ մաղում է ամառ.
Հայքից են աչքերը քո բոց,
Հոնքերդ հպարտ ու կամար…

Իջնում ես հայոց լեռներեն
Ինչպես թեթևոտ մեր պախրան,
Նայվացքդ այնպես նաիրյան
Հմայքդ այնպես հայերեն՝
Իջնում ես հայոց լեռներեն:

Ինչու՞ չես խոսում հայերեն:
Նորքից ես թռել դու իմ լոր,
Զանգուն է երգել քեզ օրոր,
Մասիսն է հսկել վեհորեն:
Ինչու՞ չես խոսում հայերեն:

1. Քո կարծիքով ո՞ւմ է դիմում բանաստեղծը։ 
Իմ կարծիքով բանաստեղծը դիմում է հայ աղջկան կամ ընդհանրապես այն հայ մարդուն, ով չի խոսում հայերեն։

2. Ո՞ր հարցն է կրկնվում, ի՞նչ նպատակով։ 
Բանաստեղծության մեջ կրկնվում է «Ինչու՞ չես խոսում հայերեն» հարցը։ Այն կրկնվում է, որպեսզի ընդգծի հեղինակի ցավն ու մտահոգությունը, որ հայ մարդը չի խոսում իր մայրենի լեզվով։

3. Առանձնացրո՛ւ արտաքինի նկարագրությունները։ Ի՞նչ զուգորդումներ է անում հեղինակը։ 
Բանաստեղծը նկարագրում է արտաքին գեղեցկությունը հետևյալ կերպ․ «Հոնքերդ հպարտ ու կամար», «Հայքից են աչքերը քո բոց», «Հայացքդ մաղում է ամառ», «Նայվածքդ այնպես նաիրյան»։ Հեղինակը զուգորդում է աղջկա գեղեցկությունը հայոց լեռների, բնության և վեհ տաճարների հետ։

4.  Ինչո՞ւ է կարևոր խոսել և սովորել մայրենի լեզուն։  Ի՞նչ դեր ունի մայրենի լեզուն ազգային ինքնության պահպանման գործընթացում։ 
Մայրենի լեզուն շատ կարևոր է, որովհետև այն մեր ժողովրդի մշակույթի, պատմության և ինքնության մի մասն է։ Լեզվի միջոցով մենք պահպանում ենք մեր ավանդույթներն ու կապը մեր ժողովրդի հետ։ Եթե մարդը խոսում և պահպանում է իր մայրենի լեզուն, ապա պահպանում է նաև իր ազգային ինքնությունը։

5. Ժամանակակից աշխարհում պահպանված և ապահո՞վ է քո մայրենի լեզուն կամ ի՞նչ վտանգների առջև է կանգնած։ Երիտասարդները, այլ մարդիկ խոսո՞ւմ և գրո՞ւմ են մայրենի լեզվով , ի՞նչ խնդիրներ ես նկատում։ 
Ժամանակակից աշխարհում հայերենը պահպանվում է, բայց նաև որոշ վտանգների առաջ է կանգնած։ Երբեմն մարդիկ, հատկապես երիտասարդները, օգտագործում են շատ օտար բառեր կամ գրում են հայերենը լատինատառ։ Սոցիալական ցանցերում նույնպես հաճախ հայերենը սխալ են գրում։ Այդ պատճառով կարևոր է, որ մարդիկ շարունակեն խոսել և գրել հայերեն, որպեսզի այն պահպանվի նաև ապագայում։

Ընթերցե՛ք Ս․ Կապուտիկյանի ,,Քելե, լաո,, բանաստեղծությունը։

Գիշեր-ցերեկ նույն երգն է իմ ունկերում,

Ձայնի տեղակ ծուխ է ելնում այդ երգից,

Ու ծխի մեջ կսկծում է մի ծերուկ

«Քելե լաո, քելե էրթանք մըր էրգիր»..

Արնոտել է ոտքը ճամփից քարքարոտ,

Մանգաղն ուսած, գաղթի մախաղը մեջքին,

Դեռ քայլում է սարով, ձորով, աշխարհով

«Քելե լաո, քելե էրթանք մըր էրգիր»…

Աչքերի մեջ համառ մի ուխտ ու հարցում,

Ու մի զարմանք, խեղճ մի զարմանք անմեկին

Հարցնում է իրեն, բախտին, Աստծուն

«Իմա՞լ կեղնի, իմա՞լ չերթանք մըր էրգիր»…

Իր ի՞նչ գործն է` թե կա սահման ու կա վեճ

Իր ի՞նչ գործն է` թե կան ռումբեր ու հրթիռ

Հողի, հոգու միամիտ կանչն է իր մեջ

«Իմա՞լ կեղնի, իմա՞լ չերթանք մըր էրգիր»…

Իմա՞լ կեղնի..

Ինքը` այստեղ, հողն` այնտեղ

Արտը կծղել, սպասում է իր ձեռքին..

Ինչպե՞ս թողնենք տունն ու ջաղացը անտեր

«Իմա՞լ կեղնի, իմա՞լ չերթանք մըր էրգիր»…

Ինչպե՞ս խեղդենք խև խռովքը Սասնա տան,

Ինչպե՞ս մարենք այսքան կարոտ, վառք ու կիրք,

Այսքան երազ ինչպե՞ս թաղենք գետնի տակ,

«Իմա՞լ կեղնի, իմա՞լ չերթանք մըր էրգիր»..

Թե աշխարհում արդարություն կա վերուստ,

Ու թե դաշն են Աստված, երկիր ու երկինք,

Պիտի փլվի ամեն պատնեշ, ամեն սուտ,

Պիտի էրթանք, պիտի էրթանք մեր էրգիր…

1. Բացատրի՛ր բառերը՝ ունկ, կսկծալ, մախաղ, ուխտ, անմեկին, խև, խռովք։
Ունկ — ականջ
Կսկծալ — շատ ցավ զգալ, տանջվել, խոր ցավ ապրել
Մախաղ — պարկ, պայուսակ (հատկապես ճանապարհի համար վերցրած իրերով)
Ուխտ — երդում, խոստում, հաստատ որոշում
Անմեկին — միայնակ, առանց ընկերների կամ հարազատների
Խև — շատ ուժեղ, անհանգիստ, երբեմն խենթի պես ուժեղ
Խռովք — անհանգստություն, ներքին հուզում, պայքարի կամ բողոքի զգացում

2. Բացատրի՛ր իմալ, քելե բարբառային բառերը։
Իմալ — ոնց
Քելե — արի, եկ

3. Ի՞նչ նկատի ունի ,,մեր երկիր,, ասելով։ Ո՞րն է մեր երկիրը։
«Մեր երկիր» ասելով բանաստեղծուհին նկատի ունի հայրենիքը՝ Հայաստանը, այն հողը, որտեղ ապրել են հայերը և որը շատերը երազում են վերադառնալ։

4. Քո կարծիքով ՝ ինչի մասին է բանաստեղծությունը։
Բանաստեղծությունը պատմում է հայրենիքի կարոտի մասին։ Այն ցույց է տալիս մի ծեր մարդու, որը գաղթել է իր հայրենիքից, բայց ամբողջ կյանքում երազում է վերադառնալ իր երկիրը։ Նա անցնում է երկար ճանապարհներ, բայց իր սրտում միշտ կա մի հարց՝ արդյո՞ք կկարողանան երբևէ վերադառնալ իրենց հայրենիք։
Բանաստեղծությունը նաև խոսում է հույսի մասին, որ մի օր բոլոր հայերը կվերադառնան իրենց հայրենի հողը։

5. Նկարագրի՛ր քո երկիրը 5 բառով, բնութագրի՛ր քո երկիրը 5 բառով։
Իմ երկիրը՝
ուժեղ
գեղեցիկ
լեռնային
հին
հյուրընկալ

6. Ինչպե՞ս կներկայացնես քո երկիրը օտարերկրացիներին։
Ես իմ երկիրը կներկայացնեմ որպես հին և գեղեցիկ երկիր՝ հարուստ պատմությամբ ու մշակույթով։ Հայաստանը հայտնի է իր բարձր լեռներով, հին եկեղեցիներով և բարի մարդկանցով։ Մեր ժողովուրդը շատ է սիրում իր հայրենիքը և հպարտանում է իր պատմությամբ ու ավանդույթներով։

• Ես իմ անուշ Հայաստանի
• Հայրենիքում
• Տաղ անձնական
• Մորս համար գազել
• Էլի գարուն կգա

Ես իմ անուշ Հայաստանի
Այս բանաստեղծությունում բանաստեղծը խոսում է իր մեծ սիրո մասին դեպի հայրենիքը։ Նա ասում է, որ սիրում է Հայաստանի բնությունը, լեռները, քարքարոտ ճանապարհները և նույնիսկ նրա դժվարությունները։
Բանաստեղծության հիմնական միտքն այն է, որ հայրենիքը պետք է սիրել այնպես, ինչպես այն կա։ Չարենցը ցույց է տալիս, որ հայրենիքը մարդու համար ամենաթանկն է։

Հայրենիքում
Այս բանաստեղծությունում Չարենցը նկարագրում է հայրենիքի գեղեցկությունը և մարդու կապը իր երկրի հետ։ Նա ցույց է տալիս, որ մարդը իրեն ամենաերջանիկն է զգում հենց իր հայրենիքում։
Հիմնական գաղափարն այն է, որ հայրենի հողը մարդու համար խաղաղություն և ուժ է տալիս։

Տաղ անձնական
Այս բանաստեղծությունը ավելի անձնական և զգացմունքային է։ Այստեղ Չարենցը խոսում է իր կյանքի, սիրո և զգացմունքների մասին։
Բանաստեղծությունը ցույց է տալիս բանաստեղծի նուրբ հոգին և զգայուն բնավորությունը։ Այն նաև ցույց է տալիս, թե ինչպես է մարդը մտածում իր կյանքի ու սիրո մասին։

Մորս համար գազել
Այս ստեղծագործությունը նվիրված է բանաստեղծի մորը։ Չարենցը մեծ սիրով ու հարգանքով է խոսում մոր մասին։ Նա հիշում է մոր ջերմությունն ու հոգատարությունը։
Բանաստեղծության հիմնական միտքն այն է, որ մայրական սերը ամենամաքուր և ուժեղ սիրերից մեկն է։

Էլի գարուն կգա
Այս բանաստեղծությունում գարունը ներկայացված է որպես կյանքի, հույսի և նոր սկզբի խորհրդանիշ։ Չարենցը ասում է, որ դժվարություններից հետո միշտ գալիս է նոր կյանք ու ուրախություն, ինչպես գարունը ձմռանից հետո։
Հիմնական գաղափարն այն է, որ մարդը պետք է միշտ հույս ունենա ապագայի նկատմամբ։

Աշխատանք դասարանում 

1. Ներկայացնել Սասունցի Դավթի և Մսրա Մելիքի կռվի տեսարանը՝ երկուսի արարքները մեկնաբանելով և բնութագրելով։ 
Մսրա Մելիքը գոռոզ և ամբարտավան թագավոր է։ Նա մեծ զորքով գալիս է Սասուն՝ նվաճելու և բռնության միջոցով ժողովրդի վրա իշխանություն հաստատելու նպատակով։ Մելիքը ծաղրում է Դավթին և վստահ է իր հաղթանակում, ցույց տալով իր ինքնավստահությունն ու գոռոզությունը։

Դավիթը, ընդհակառակը, պայքարում է ոչ թե փառքի, այլ ժողովրդի ազատության համար։ Նա առաջարկում է կռվել միայն իր և Մելիքի միջև, առանց զորքի մասնակցության, ինչը ցույց է տալիս նրա ազնվությունն ու մարդասիրությունը։ Կռվի ընթացքում Դավիթը ցուցաբերում է հսկայական ուժ և վճռականություն, և վերջում հաղթում է Մսրա Մելիքին՝ արդարության հաղթանակը խորհրդանշելով բռնության նկատմամբ։

Մսրա Մելիք — գոռոզ, բռնակալ, համառ, հզոր։
Դավիթ — ազնիվ, խիզախ, ուժեղ, ժողովրդասեր։

2. Ըստ Թումանյանի պոեմի բնութագրիր Դավիթին՝ մեջբերելով համապատասխան հատվածներ։ 
Թումանյանի պոեմում Դավիթը ներկայացված է որպես ուժեղ և արդար հերոս։ Նա օգտագործում է իր ուժը միայն ժողովրդի և հայրենիքի պաշտպանության համար, չի փնտրում անձնական փառք։ Դավիթը խիզախ է, պարզ, անմիջական, ազնիվ և սիրով լցված ժողովրդի հանդեպ։ Նրա կերպարը մարմնավորում է ազատասիրական ոգին, արդարության հավատն ու հայրենասիրությունը։

Եթե ուզում ես, կարող եմ անել ավելի ոճային ու հոսող տարբերակ, որը որպես փոքր տեքստ կարելի է անմիջապես գրել դասին։ Ուզե՞ս, որ դա անեմ։

Ընթերցել ,,Սասնա ծռեր,, էպոսից ընտրված հատվածները և պատասխանել հարցերին։

1.Ի՞նչ նշանակություն ունի ջուրը էսպոսում։ Ի՞նչ գիտես ջրի պաշտամունքի մասին։ 
Ջուրը էպոսում կյանքի, մաքրության և ուժի խորհրդանիշ է։ Այն հաճախ կապված է հրաշագործ ուժի հետ։ Օրինակ՝ հերոսները ջրի միջոցով մաքրվում են, ուժ են ստանում կամ հաղթահարում փորձություններ։ Ջուրը նաև բնության տարր է, որը կարող է և՛ կործանել, և՛ փրկել (օրինակ՝ Մհերի կողմից գետի հունը փոխելը)։

Հայ ժողովրդի հին հավատալիքներում ջուրը սրբազան է համարվել։ Գետերը, աղբյուրները պաշտվել են որպես աստվածային պարգև։ Մարդիկ հավատացել են, որ ջուրը բուժիչ ու մաքրող զորություն ունի։ Ջրի պաշտամունքը գալիս է հեթանոսական շրջանից, երբ բնության ուժերը համարվում էին կենդանի և աստվածային։

2.Ի՞նչ ընդհանուր հատկանիշներ և դեր ունեն կին հերոսները էպոսի տարբեր ճյուղերում։
Կին հերոսները էպոսում ուժեղ, արժանապատիվ և խելացի կերպարներ են։ Նրանք ոչ միայն գեղեցիկ են, այլ նաև կամքի ուժ ունեն։

Խանդութ խանումը հպարտ և համարձակ է, կարողանում է պաշտպանել իր արժանապատվությունը։
Մհերի մայրը (Ծովինար) խորհրդանշում է մայրական սեր և իմաստություն։
Գոհարը և այլ կանայք հավատարիմ են և նվիրված։

Ընդհանուր հատկանիշներն են՝
հավատարմություն,
ուժեղ կամք,
ազգային արժանապատվություն,
հոգատարություն և զոհաբերություն։

Նրանք հաճախ ուղղորդում են հերոսներին և կարևոր դեր ունեն նրանց ճակատագրում։

3.Ինչո՞ւ է Դավիթը  ժողովրդի կողմից ամենասիրված կերպարը համարվում։ 
Սասնա ծռեր-ում Դավիթը ամենասիրված հերոսն է, որովհետև նա ժողովրդի պաշտպանն է։ Նա ուժեղ է, բայց նաև արդար, պարզասիրտ և անմիջական։ Դավիթը չի պայքարում փառքի համար, այլ՝ հանուն ժողովրդի ազատության։

Նա մոտ է ժողովրդին իր բնավորությամբ՝

սիրում է արդարությունը,
ատում է դավաճանությունը,
հումոր ունի,
չի վախենում վտանգից։

Ժողովուրդը նրան սիրում է, որովհետև նա իր ուժը օգտագործում է ոչ թե անձնական շահի, այլ ընդհանուր բարիքի համար։

4.Մեկնաբանի՛ր Մհերի՝ Ագառավաքարում փակվելը։ Ինչո՞ւ է հայ ժողովուրդը էպոսին այս ավարտը տվել։ Գրի՛ր քո կարծիքը վերջաբանի վերաբերյալ։  

Փոքր Մհերի փակվելը Ագռավաքարում խորհրդանշական է։ Նա չի մահանում, այլ փակվում է քարի մեջ և սպասում ժամանակի փոփոխությանը։ Սա նշանակում է, որ արդարության և հերոսության ժամանակը դեռ չի եկել։ Երբ աշխարհը նորից պատրաստ լինի, Մհերը դուրս կգա։

Այս ավարտը ցույց է տալիս ժողովրդի հավատը ապագայի հանդեպ։ Թեպետ ժամանակները ծանր են, բայց հույս կա, որ մի օր արդարությունը կհաղթի։

Իմ կարծիքով՝ այս ավարտը տխուր է, բայց միաժամանակ հուսադրող։ Այն մեզ սովորեցնում է, որ նույնիսկ դժվար ժամանակներում պետք է պահպանել հավատը և ազգային ուժը։

Ժամանակն ու տարածությունը յուրաքանչյուր պատմության հիմքն են, սակայն իսկական արժեք ունեցող ստեղծագործությունները կարողանում են դուրս գալ այդ սահմաններից և դառնալ համամարդկային։ Ժամանակը փոխվում է, սահմանները փոխվում են, իշխանությունները գալիս ու անցնում են, բայց ազնվությունը, արժանապատվությունն ու ազգային ինքնության պահպանման ձգտումը մնում են անփոփոխ արժեքներ, որոնք միավորում են անցյալը, ներկան և ապագան։ Թե՛ Հովհաննես Թումանյանի «Թմկաբերդի առումը» պոեմի հատվածը, թե՛ Արցախի ինքնավարության մասին պատմական անդրադարձը ցույց են տալիս, որ անցյալի իրադարձությունները միայն տվյալ ժամանակին չեն պատկանում․ դրանք պատգամ են նաև ապագայի համար։

Գեղարվեստական հատվածում ներկայացված է Թմկաբերդի անկումը։ Տարածությունը՝ Ջավախքը և ավերված բերդը, խորհրդանշում են հայրենի հողը, իսկ ժամանակը՝ ողբերգական պատմական պահը։ Շահը հաղթել է, բայց նրա հաղթանակը դառն է, որովհետև այն ձեռք է բերվել դավաճանությամբ։ Թումանյանը ցույց է տալիս, որ աշխարհում ոչինչ հավերժ չէ՝ ոչ փառքը, ոչ իշխանությունը, ոչ նույնիսկ հաղթանակը։ Սակայն կա մի արժեք, որը ժամանակից ու տարածությունից վեր է՝ ազնվությունը։ Թմկա տիրուհու խոսքերը հաստատում են, որ ճշմարտությունն ավելի բարձր է, քան ուժը, և արժանապատվությունը չի կարող պարտվել նույնիսկ մահվան առաջ։

Պատմական հատվածում ներկայացվում է Արցախի ինքնավարության հաստատումը Նադիր շահի օրոք։ Նադիր Շահի քաղաքական քայլերի արդյունքում Արցախը դարձավ առանձին վարչական միավոր, իսկ Խամսայի հինգ մելիքությունները պահպանեցին իրենց ներքին ինքնուրույնությունը։ Տարածությունը՝ Գանձակից մինչև Արաքս գետ, և ժամանակը՝ 18-րդ դարի բարդ քաղաքական շրջանը, ընդգծում են պայքարի ու անկայունության պայմանները։ Սակայն այս պատմական իրադարձությունները ևս ունեն խորքային իմաստ․ դրանք վկայում են, որ նույնիսկ դժվար ժամանակներում ժողովուրդը կարող է պահպանել իր պետական մտածողությունը և ինքնությունը։

Այսպիսով, թե՛ գեղարվեստական, թե՛ պատմական տեքստերը ցույց են տալիս, որ ժամանակն ու տարածությունը միայն արտաքին պայմաններ են, իսկ մարդկային և ազգային արժեքները՝ հավերժ ուղենիշներ։

Ընթերցել  Թումանյանի ,,Սասունցի Դավիթ,, պոեմը։ 

Համացանիցի գտնել տեղեկություններ, մշակել և պատասխանել հարցերին։ 

1.Ի՞նչ է էպոսը։
Էպոսը ժողովրդական ծագում ունեցող ծավալուն պատմողական ստեղծագործություն է, որտեղ ներկայացվում են ժողովրդի կյանքի կարևոր իրադարձությունները, հերոսների պայքարը, սխրագործությունները։ Էպոսում հաճախ կան գերբնական ուժեր, պայքար թշնամիների դեմ, հայրենիքի պաշտպանության գաղափար։

2. Քանի՞ ճյուղից է բաղկացած ,,Սասնա ծռեր,, էպոսը ։ 
Էպոսը բաղկացած է չորս ճյուղից։

3. Ներկայացրո՛ւ յուրաքանչյուր ճյուղի գլխավոր հերոսին, նրա կատարած սխրագործությունները։
Սանասար և Բաղդասար
Գլխավոր հերոսները՝ Սանասարն ու Բաղդասարը։
Նրանք համարվում են Սասունի հիմնադիրները։ Սանասարը ծովից գտնում է կախարդական ձին՝ Քուռկիկ Ջալալին, ձեռք է բերում զենք ու զորություն և հիմնում Սասունը։

Մեծ Մհեր
Սանասարի որդին՝ Մհերը։
Նա ուժեղ ու արդար հերոս էր, պաշտպանում էր Սասունը թշնամիներից, կռվում էր արաբների դեմ, պահպանում էր ժողովրդի ազատությունը։

Սասունցի Դավիթ
Մհերի որդին՝ Դավիթը։
Նա էպոսի ամենահայտնի հերոսն է։ Փոքրուց աչքի էր ընկնում ուժով ու խիզախությամբ։ Նրա գլխավոր սխրագործությունը Մսրա Մելիքի դեմ պայքարն էր։ Դավիթը հաղթում է Մսրա Մելիքին և ազատում Սասունը բռնությունից։

Փոքր Մհեր
Դավթի որդին՝ Փոքր Մհերը։
Նա նույնպես ուժեղ ու քաջ էր, բայց իր ժամանակում արդարություն չգտավ աշխարհում։ Վերջում փակվում է Ագռավաքարում և սպասում է այն օրվան, երբ աշխարհում արդարություն կհաստատվի։

4. Ի՞նչ ընդհանուր հատկանիշներ ունեն էպոսի գլխավոր հերոսները։ 
Էպոսի գլխավոր հերոսները ունեն հետևյալ ընդհանուր գծերը․
երբեմն՝ մի փոքր «ծուռ» բնավորություն (անկաշկանդ, ազատասեր վարք)
անսահման ուժ և խիզախություն
հայրենասիրություն
արդարության զգացում
հավատարմություն ժողովրդին
պայքար թշնամիների դեմ

5. Ո՞վ է քո սիրելի հերոսը, ինչո՞ւ։ 
Իմ սիրելի հերոսը Սասունցի Դավիթն է, որովհետև նա ոչ միայն ուժեղ էր, այլ նաև բարի ու արդար։ Նա չէր կռվում անձնական փառքի համար, այլ իր ժողովրդի ազատության համար։ Դավիթը համարձակ էր և երբեք չէր վախենում դժվարություններից։

,,Սասնա ծռեր,,․ համահավաք բնագիր։ 

Պատերազմի և պաշարման ժամանակ մարդու իսկական բնավորությունն է բացահայտվում։ Այդպիսի դժվար իրավիճակում հայտնվել են թե՛ Թմկա տիրուհին, թե՛ Այծեմնիկը։ Սակայն նրանց ընտրած ճանապարհները տարբեր էին, և հենց այդ տարբերությունն է ցույց տալիս նրանց կերպարների էությունը։

Թմկա տիրուհին, երբ Թմկաբերդը պաշարված էր, լսում էր Շահի երգչի խոստումները։ Նրան խոստացվում էր փառք, հարստություն և թագ։ Նա սկսեց երկմտել, մտածել այդ ամենի մասին և վերջում թուլացավ։ Պաշարման պահին նա չընտրեց իր ամուսնու և հայրենիքի պաշտպանությունը, այլ բացեց բերդի դարպասները։ Նրա քայլը դավաճանություն էր և հանգեցրեց կործանման։

Իսկ Այծեմնիկը, երբ Անի քաղաքը պաշարված էր, բոլորովին այլ կերպ վարվեց։ Նա կանգնած էր պարիսպների վրա և կռվում էր թշնամու դեմ։ Նույնիսկ վիրավորվելով՝ չէր լքում իր դիրքը։ Նա իր կյանքը չէր խնայում քաղաքի պաշտպանության համար։ Այսպիսով, նման իրավիճակում նա ընտրեց պայքարը և հավատարմությունը։

Այս երկու կերպարները նման են նրանով, որ երկուսն էլ հայտնվել են պաշարման մեջ և կարևոր ընտրության առաջ։ Սակայն նրանց տարբերությունը շատ մեծ է։ Թմկա տիրուհին մտածեց իր անձնական շահի մասին, իսկ Այծեմնիկը՝ իր ժողովրդի։ Առաջինը դարձավ դավաճանության օրինակ, երկրորդը՝ հերոսության։

Կարծում եմ՝ այս կերպարները մեզ սովորեցնում են, որ ամենադժվար պահին մարդու ընտրությունն է որոշում նրա արժեքը։ Հենց այդ ընտրությամբ է որոշվում՝ նա կմնա պատմության մեջ որպես դավաճա՞ն, թե՞ որպես հերոս։

Մարդու սիրտը երբեմն կարող է լինել ավելի խոր, քան ամենախոր լիճը։ Այդ սրտում կարող են վառվել կրակներ, որոնք երբեք չեն մարում, բայց կարող են նաև ծնվել արցունքներ, որոնք դառնում են մի ամբողջ ծով ցավ։ «Փարվանա» բալլադում Հովհաննես Թումանյանը պատմում է մի արքայադստեր մասին, որի հպարտությունն ու պահանջը դարձան մեծ ողբերգության պատճառ։

Արքայադուստրը գեղեցիկ էր, խելացի և հպարտ։ Նրա գեղեցկության համբավը տարածվել էր հեռու երկրներ, և բազմաթիվ փեսացուներ եկել էին նրան տեսնելու։ Բայց նա սովորական երջանկություն չէր ցանկանում։ Նա ուզում էր անշեջ հուր՝ մի կրակ, որը երբեք չէր մարի։ Այդ պահանջը թվում էր անհնար։ Սակայն արքայադուստրը չէր մտածում, թե իր խոսքը որքան ծանր փորձություն կարող է դառնալ ուրիշների համար։

Փեսացուները ճանապարհ ընկան՝ հավատալով, որ կարող են արժանի լինել նրան։ Նրանք հաղթահարում էին սառնություն, քամի, մութ ու վտանգներ։ Բայց կրակը մարում էր։ Գուցե այն մարում էր ոչ միայն քամուց, այլ նաև այն պատճառով, որ իսկական սերը հնարավոր չէ չափել փորձություններով։ Երբ փեսացուները վերադարձան դատարկ ձեռքերով, արքայադստեր սիրտը կոտրվեց։ Նա հասկացավ, որ իր պահանջը խլեց իր իսկ երջանկությունը։

Նրա արցունքները հոսեցին անվերջ։ Այդ արցունքները սովորական չէին․ դրանք լի էին ափսոսանքով, հպարտությամբ և կորստով։ Եվ այդ արցունքներից ծնվեց լիճը՝ սառը, խաղաղ, բայց խոր։ Փարվանա լիճը դարձավ նրա ցավի հավերժ հիշատակը։ Ջրի յուրաքանչյուր ալիք կարծես պատմում է մի չիրականացած սիրո մասին։

Այս պատմությունը մեզ սովորեցնում է, որ երբեմն մարդը, ձգտելով կատարյալին, կորցնում է իրականը։ Սերը չի ապացուցվում անհնարին պահանջներով։ Այն ապացուցվում է հավատարմությամբ, հոգատարությամբ և ջերմությամբ։ Արքայադուստրը շատ ուշ հասկացավ դա, և նրա ուշացած գիտակցումը դարձավ լիճ։

«Արցունքներից ծնված լիճը» միայն գեղեցիկ լեգենդ չէ։ Այն խորհրդանշում է մարդու սրտի ցավը, հպարտության հետևանքները և այն ճշմարտությունը, որ երջանկությունը պետք է գնահատել, երբ այն մեր կողքին է։ Որովհետև երբ արցունքները դառնում են լիճ, արդեն ուշ է ինչ-որ բան փոխելու։