Posted in Հայոց լեզու 9

Աշխատանք դասարանում 

24.09.2025

Աշխատանք դասարանում 

Այս պատմությունը հյուսնի մասին է, ով ապրել է հարյուրավոր տարիներ առաջ: Օրերից մի օր, տուն վերադառնալիս, ընկերներից մեկը՝ Գևորգը,  կանգնեցնում է նրան և հարցնում.

– Եղբայրս, դեմքդ ինչո՞ւ է թթված: Բա՞ն է պատահել:
– Եթե իմ տեղը լինեիր, – պատասխանում է հյուսնը, – դու էլ այս օրին կլինեիր:
– Ի՞ն չ է եղել, – հետաքրքրվում է ընկերը:
– Մինչև առավոտ, – ասում է հյուսնը, – թագավորի հրամանով պետք է տասնմեկ հազար տասնմեկ հարյուր տասնմեկ գրվանքա փայտի լավագույն սղոցուքը տանեմ պալատ, թե չէ գլխիցս կզրկվեմ: Տասնմեկ հազարը քիչ թիվ չէ։ 
Ընկերը ժպտում է և գրկում նրան, ասում է.
– Սիրելի ընկերս, մի հուսահատվիր: Արի գնանք, ուտենք-խմենք և վաղվա մասին մոռանանք: Հույսդ երբեք մի կորցրու:

Գնում են հյուսնի տուն և տեսնում, որ նրա կինն ու երեխաները նույնպես լուրն առել են և լացուկոծ են անում: Ընկերը նրանց էլ է հորդորում, որ չվշտանան, և բոլորը միասին սկսում են ուտել, խմել, ուրախ-ուրախ զրուցել, երգել ու պարել:

Խնջույքի կեսին հյուսնի կինը վերսկսում է.
– Խեղճ ամուսինս, առավոտյան զրկվելու ես գլխիցդ, իսկ մենք զվարճանում ենք:
– Ա՜խ, և ոչ մի հույս չկա:
– Մի’ տանջվիր, – ասում է հյուսնը, – ամեն ինչ զուր է:
Եվ շարունակում են ուտել, խմել, երգել ու պարել:
Երբ լույսը ճեղքում է խավարն ու սկսվում է օրը, բոլորը լռում են՝ սարսափով ու վշտով համակված: Թագավորի մարդիկ գալիս և կամացուկ թակում են հյուսնի տան դուռը:
Հյուսնը հառաչում է.

– Այժմ գնում եմ մեռնելու:
Եվ բացում է դուռը:
– Հյուսն, – ասում են հյուրերը, –բարեբախտաբար,  թագավորը մեռել է:
Նրա համար դագաղ սարքիր:

1. Ո՞ր միտքը չի հակասում տեքստի բովանադակությանը։ 

Ա․ Պետք է հույսը չկորցնել։ 

Անհրաժեշտ է լավ աշխատել, որ հաջողության հասնես։

Հյուսնը պետք է թագավորի համար դագաղ պատրաստեր։ 

Պետք է միշտ զվարճանալ։ 

2.  Դո՛ւրս գրի համադասական շաղկապ ունեցող նախադասությունը։
Եվ շարունակում են ուտել, խմել, երգել ու պարել։
(«Եվ» շաղկապը համադասական է։)

3.  Դո՛ւրս գրիր  փոխանվանաբար գործածված թվական ունեցող նախադասությունը։ 
Տասնմեկ հազարը քիչ թիվ չէ։
(«Տասնմեկ հազարը» փոխանակվել է գոյականի հետ՝ որպես ենթակա։)

4. Դո՛ւր գրիր վերաբերական ունեցող նախադասությունը։ 
Այս պատմությունը հյուսնի մասին է, ով ապրել է հարյուրավոր տարիներ առաջ։
(«ով» բառը վերաբերական է։)

5. Դո՛ւրս գրիր բաղադրյալ ստորոգյալ ունեցող նախադասությունը։ 
Այս պատմությունը հյուսնի մասին է։
(«է» բայով կազմված է բաղադրյալ ստորոգյալ։)

6. Դո՛ւրս գրիր բացահայտիչ պարունակող նախադասությունը։ 
Հյուսն, – ասում են հյուրերը, – բարեբախտաբար, թագավորը մեռել է։
(«Թագավորը մեռել է» — բացահայտում է՝ ինչու են եկել թագավորի մարդիկ։)

Posted in Հայոց լեզու 9

Անհատական նախագիծ

Սերգեյ Եսենին
Նամակ մի կնոջ

Դուք հիշում եք,
Դուք, իհարկե, ամեն բան հիշում եք,
Ինչպես էի կանգնած՝
Մոտենալով պատին,
Ինչպես էինք դուք նյարդայնացած շրջում սենյակում
Եվ ինչ-որ կոշտ բաներ
Նետում իմ դեմքին։

Դուք ասում էիք՝
Ժամանակն է բաժանվելու,
Որ ձեզ հոգնեցրել է
Իմ խենթ կյանքը,
Որ ժամանակն է լուրջ գործով զբաղվելու,
Իսկ իմ ճակատագիրն է՝
Ավելի ու ավելի ցած սահելը։

Սիրելի՛ս,
Դուք ինձ չէիք սիրել։
Դուք չգիտեիք, որ այս մարդկային բազմության մեջ
Ես նման էի մի քրտնած ձիու,
Որին սանձել էր համարձակ հեծյալը։
Դուք չգիտեիք,
Որ մշտական ծխում,
Փոթորիկներից շփոթված կենցաղում
Ես տանջվում էի միայն այն բանից, որ չգիտեի՝
Ո՞ւր է տանում մեզ իրադարձությունների ճակատագիրը։

Դեմքով դեմքի
Դեմքը չես տեսնում։
Մեծը երևում է հեռվից։
Երբ ծովի մակերևույթը բորբոքվում է՝
Նավը հայտնվում է տագնապալի վիճակում։
Երկիրը՝ նավ է։
Բայց մեկը հանկարծ,
Նոր կյանքի, նոր փառքի համար
Ուղղեց նրան մեծ վեհությամբ
Փոթորիկների ու բուքերի մեջ։

Եվ մեզնից ո՞վ՝ այդ մեծ տախտակամածի վրա,
Չի ընկել, չի փսխել ու չի հայհոյել։
Քչերն են, ոգով փորձառու,
Ովքեր մնացել են ամուր խեղձուկում։
Եվ ես էլ այդժամ,
Այդ վայրենի աղմուկի մեջ,
Բայց գործին գիտակցաբար մոտեցող,
Իջա նավի ծածուկ փոսը,
Որպեսզի չտեսնեմ մարդկային փսխանքը։

Այդ փոսը՝
Ռուսական պանդոկն էր։
Եվ ես կռացա բաժակի վրա,
Որպեսզի ոչ մեկի համար չտանջվեմ,
Ինձ կործանեմ
Հարբեցողության մրրիկում։

Սիրելի՛ս,
Ես ձեզ տանջեցի։
Ձեր հոգնած աչքերում կար
Տխրություն՝
Որ ես ձեզ առաջադրանք էի դարձրել՝
Ինձ մաշելով սկանդալներով։

Բայց դուք չգիտեիք,
Որ մշտական ծխում,
Փոթորիկներից շփոթված կենցաղում
Ես տանջվում էի միայն այն բանից,
Որ չգիտեի՝
Ո՞ւր է տանում մեզ իրադարձությունների ճակատագիրը…

Այժմ տարիներ են անցել։
Ես այլ տարիքում եմ։
Ու արդեն այլ կերպ եմ զգում ու մտածում։
Եվ ասում եմ տոնական գինու կողքին՝
Փառք ու պատիվ ղեկավարին։

Այսօր ես
Նուրբ զգացմունքների ազդեցության տակ եմ։
Հիշեցի ձեր տխուր հոգնածությունը։
Եվ ահա հիմա
Ես շտապում եմ ձեզ հայտնել՝
Թե ով էի ես
Եվ ինչ դարձա։

Սիրելի՛ս,
Հաճելի է ինձ ասել՝
Ես խուսափել եմ անդունդից գլորվելուց։
Այժմ Սովետական երկրում
Ես ամենաեռանդուն ուղեկիցն եմ։
Ես դարձա ոչ այն մարդը,
Որն էի առաջ։
Ես ձեզ չէի տանջի
Ինչպես նախկինում։

Ազատության դրոշի
Եվ լուսավոր աշխատանքի համար
Պատրաստ եմ գնալ մինչև Լա Մանշ։

Ներեցե՛ք ինձ…
Ես գիտեմ՝ դուք արդեն այն չեք։
Դուք ապրում եք
Լուրջ, խելացի ամուսնու հետ։
Որ ձեզ պետք չեն մեր տառապանքները,
Եվ ես էլ ձեզ
Ոչ մի կաթիլ պետք չեմ։

Ապրեք այնպես,
Ինչպես ձեզ առաջնորդում է աստղը,
Նորացվող կյանքի ստվերների տակ։

Ողջույններով՝
Ձեզ միշտ հիշող
Ձեր ծանոթը՝
Սերգեյ Եսենին

Տեկստի աղբյուրը։

Posted in Հայոց լեզու 9

Բառագիտություն

Լրացուցիչ/տնային աշխատանք

22-26. 09.2025

Բառագիտություն, բառակազմություն

  1. Տրված բառերից ընտրիր արմատներ, ավելացրո՛ւ ական վերջածանցը և ստացի՛ր նոր բառեր։

Վայրկյան, տուն, ընտանիք, պատանի, ընկերություն, կողմնակից։ 

Վայրկենական, տնական, ընտանեկան, պատանեկան, ընկերական, կողմնական

  1.  Տրված բառերից ընտրիր արմատներ ավելացրո՛ւ անք վերջածանցը և ստացի՛ր նոր բառեր։

Այլադավան, գուրգուրել, սիգապանծ, փրկագին, արհամարհել, երազել, փակուղի, պերճուհի, հերյուրել, անպաճույճ, պճնամոլ, առատահոս, տառապել։ 

Դավանանք, գուրգուրանք, պանծանք, փրկանք, արհամարանք, երազանք,փականք, պերճանք, հեյրուրանք, պաճուճանք, պնճանք,հոսանք, տառապանք

  1. Տրված բառերի առաջին արմատով կազմի՛ր նոր բառեր՝ որպես երկրորդ բաղադրիչ։

Առատաձեռն-բերքառատ

Վիճակագրություն-անվիճակ

Վազանց-արագավազ

Հաշվենկատ-անհաշիվ

Խուսանավել

Մահագույժ

անմահ

  1. Բառակապակցությունների իմաստն արտահայտի՛ր մեկ բառով։

Սիրտը փակելը-նեղանալ

 աստծո գառ-անմեղ

ականջ տանել-ձանձրացնել

քամուն տալ-ծախսել,կոցնել,վատնել

զարմանքը շարժել-ապշեցնել

արյունը պղտորել-բարկանալ

թևաթափ լինել-հուսահատվել

շարքից դուրս գալ-չաշխատել,մահանալ

աշխարհով մեկ լինել-երջանկանալ

աչքը լիանալ-բավարարվել

կյանքի կոչել-կենդանացնել,իրականացնել

առյուծ կտրել-քաջանալ

  1.     Բառակապակցությունները դարձրո՛ւ  բարդ բառեր։

Գեղեցիկ կազմվածք ունեցող

գեղեցկակազմ

Վրեժ առնող

վրիժառու

Աչքի թարթելը

ակնթարթ

Միտքը բերել

մտաբերել

Սովից լլկված

սովամահ

Հոգնելուց տանջված 

հոգատանջ

  1.     Կազմի՛ր նոր բառեր՝ տրվածների արմատներին ավելացնելով -գին վերջածանցը։

Թախանձանք,կարոտաբաղձ, լալ, հիվանդանոց, ցավակից, սիրտ։ 

Թախանձագին, կարոտագին, լալագին, հիվանդագին, ցավագին, սրտագին

  1. Գտի՛ր հոմանիշները և գրի՛ր կողք կողքի։

Լայնախոհ սատար

Դողէրոցք տենդ

Պատշաճ շրջահայաց

Նեցուկ  այգաբաց

Կայսր տենդ

Արշալույս արքա 

Կայսր-արքա, արշալույս-այգաբաց, պատճաշ-հարմար, լայնախոհ-շրջահայաց, նեցուկ-սատար, դողէրոցք-տենդ

  1.    Կազմել վեց բարդ բառ սյունակներից ընտրելով մեկական արմատ։

Այբ   դիտել

Շուք գիր

Ակն փեղկ

Անդորր   գրգիռ

Երկու             բեն

Ջիղ   մուտք 

այբուբեն, ակնդետ, շքամուտք, ջղագրգիռ, երկփեղկ, անդորրագիր

  1.      Յուրաքանչյուր սյունակից ընտրելով մեկական նախածանց և արմատ՝ կազմել վեց նախածանցավոր բառ։

Չ                   պատկերասարահ

Արտ                        արևելագետ

Տ                 բեմահարթակ

Ան          խնդրառություն

Գեր               ուսումնատենչ

Թեր                    երկնահաս 

Տգետ, արտապատկեր, գերխնդիր,երկնահաս, անհարդ, թերուս, չհաս

  1.  Հետևյալ բառակապակցությունները դարձրե՛ք բարդ բառեր։

Կյանք սիրող-կենսասեր

Կենսագրություն գրող-կենսագիր

Հայերին հալածող-հայահալած

Տանջանքից լլկված- տանջալլուկ

Ջրում սուզված-ջրասույզ

Տաղ ասող-տաղասաց

Մենակ կատարող-մենակատար

Հոգին զմայլեցնող-հոգեզմայլ

Մանկան միտք ունեցող-մանկամիտ

Հրեղեն աչքեր ունեցող-հրաչյա

Երկինք սլացող-երկնասլաց

Սիրով սնված-սիրասուն

  1.   Տրված բառերի արմատներից մեկին ավելացրո՛ւ ույթ վերջածանցը և ստացիր նոր բառեր։

Մրցակցություն, հակասություն, անմշակ, ծածկագրություն, շահադիտական, դատավարություն, անվերջանալի, արժետոմս, հասնել, երևալ, ցերեկային, արտասովոր, տիրապետություն, տարրալուծել, ավանդական, խելքահան, անբնական, դրվածք, զորահավաք, անտառահատ, բարդություն, ձանձրալի, նորարար, եզրագիծ, աշխատավարձ։ 

մրցույթ, մշակույթ, ծածկույթ, շահույթ, վերջույթ, արժույթ, հասույթ, երևույթ, ցերեկույթ, սովորույթ, տիրույթ, լուծյթ, ավանդույթ, հանույթ, բնույթ, դրույթ, հավաքույթ, հատույթ, բարդույթ, ձանձրույթ, նորույթ, եզրույթ, վարձույթ

  1. Սյունակներից առանձնացնել և կողք կողքի գրել հոմանիշ բառերը։

Որոնել կարկամել

Պապանձվել  նվիրել

Կշտամբել       դիտել

Նայել              փնտրել

Ընծայել             հանդիմանել

Մտածել                խորհել

որոնել-փնտրել, նայել-դիտել, մտածել-խորհել, ընծայել-նվիրել, պապանձվել-կարկամել, կշտամբել-հանդիմանել,

Posted in Հայոց լեզու 9

Գործնական քերականություն

22.09.2025

Աշխատանք դասարանում 

  1. Ուղղի՛ր քերականական սխալները։

Գործն արվել է իմ կողմից։ Գործն արել եմ ես:

Ես կիսում եմ քո կարծիքը։ Ես համամիտ եմ քո հետ:

Գործարքը նպաստեց, որպեսզի նա հարստանա։ Գործարքը նպաստեց, որ նա հարստանա:

Օգնեք նրան, որ կարողնա մոռանալ տեղի ունեցածը։ Օգնեք նրան, որպեսզի նա կարողանա մոռանալ տեղի ունեցածը:

  1. Փակագծերում տրված բառերը տեղադրել նախադասության մեջ՝ համապատասխանեցնելով։

Իմ հիվանդ նյարդերը տակավին կարիք ունեին հանգստանալու, սակայն արձակուրդս արդեն  վերջանալու վրա էր։

Վերջանալ, հանգիստ, ես, նյարդ

Կյանքի այդ դաժան խաղի մեջ մենք ոչինչ չունենք կորցնելու․ և ոչ էլ որևէ բան գտնելու հույս կար։

Խաղ, կյանք, գտնել, ունենալ

Երեք օր էր, ինչ մարդիկ, վախենալով գազանացած ամբոխից, փակված էին իրենց տներում․ դեպքը կատարվեց, երբ կեսօրը մոտ էր։

Իրենք, կեսօր, գազանանալ, ինչ

Լուսամուտից քիչ ձաՈւղղի՛ր քերականական սխալները։

Գործն արվել է իմ կողմից։ Գործն արել եմ ես:

Ես կիսում եմ քո կարծիքը։ Ես համամիտ եմ քո հետ:

Գործարքը նպաստեց, որպեսզի նա հարստանա։ Գործարքը նպաստեց, որ նա հարստանա:

Օգնեք նրան, որ կարողնա մոռանալ տեղի ունեցածը։ Օգնեք նրան, որպեսզի նա կարողանա մոռանալ տեղի ունեցածը:

  1. Փակագծերում տրված բառերը տեղադրել նախադասության մեջ՝ համապատասխանեցնելով։

Իմ հիվանդ նյարդերը տակավին կարիք ունեին հանգստանալու, սակայն արձակուրդս արդեն  վերջանալու վրա էր։

Վերջանալ, հանգիստ, ես, նյարդ

Կյանքի այդ դաժան խաղի մեջ մենք ոչինչ չունենք կորցնելու․ և ոչ էլ որևէ բան գտնելու հույս կար։

Խաղ, կյանք, գտնել, ունենալ

Երեք օր էր, ինչ մարդիկ, վախենալով գազանացած ամբոխից, փակված էին իրենց տներում․ դեպքը կատարվեց, երբ կեսօրը մոտ էր։

Իրենք, կեսօր, գազանանալ, ինչ

Լուսամուտից քիչ ձախ՝ անկյունադարձում,  ներս ընկած նրբանցքն էր, որի խորքում  առաջնորդի  հրամանով երկաթյա նիգով ամրացված էր դարպասը։

Անկյունադարձ, նիգեր, քիչ, որըխ՝ անկյունադարձում,  ներս ընկած նրբանցքն էր, որի խորքում  առաջնորդի  հրամանով երկաթյա նիգով ամրացված էր դարպասը

Անկյունադարձ, նիգեր, քիչ, որը

Posted in Հայոց լեզու 9

Դասարանական աշխատանք

24.09.2025

Աշխատանք դասարանում 

Այս պատմությունը հյուսնի մասին է, ով ապրել է հարյուրավոր տարիներ առաջ: Օրերից մի օր, տուն վերադառնալիս, ընկերներից մեկը՝ Գևորգը,  կանգնեցնում է նրան և հարցնում.

– Եղբայրս, դեմքդ ինչո՞ւ է թթված: Բա՞ն է պատահել:
– Եթե իմ տեղը լինեիր, – պատասխանում է հյուսնը, – դու էլ այս օրին կլինեիր:
– Ի՞ն չ է եղել, – հետաքրքրվում է ընկերը:
– Մինչև առավոտ, – ասում է հյուսնը, – թագավորի հրամանով պետք է տասնմեկ հազար տասնմեկ հարյուր տասնմեկ գրվանքա փայտի լավագույն սղոցուքը տանեմ պալատ, թե չէ գլխիցս կզրկվեմ: Տասնմեկ հազարը քիչ թիվ չէ։ 
Ընկերը ժպտում է և գրկում նրան, ասում է.
– Սիրելի ընկերս, մի հուսահատվիր: Արի գնանք, ուտենք-խմենք և վաղվա մասին մոռանանք: Հույսդ երբեք մի կորցրու:

Գնում են հյուսնի տուն և տեսնում, որ նրա կինն ու երեխաները նույնպես լուրն առել են և լացուկոծ են անում: Ընկերը նրանց էլ է հորդորում, որ չվշտանան, և բոլորը միասին սկսում են ուտել, խմել, ուրախ-ուրախ զրուցել, երգել ու պարել:

Խնջույքի կեսին հյուսնի կինը վերսկսում է.
– Խեղճ ամուսինս, առավոտյան զրկվելու ես գլխիցդ, իսկ մենք զվարճանում ենք:
– Ա՜խ, և ոչ մի հույս չկա:
– Մի’ տանջվիր, – ասում է հյուսնը, – ամեն ինչ զուր է:
Եվ շարունակում են ուտել, խմել, երգել ու պարել:
Երբ լույսը ճեղքում է խավարն ու սկսվում է օրը, բոլորը լռում են՝ սարսափով ու վշտով համակված: Թագավորի մարդիկ գալիս և կամացուկ թակում են հյուսնի տան դուռը:
Հյուսնը հառաչում է.

– Այժմ գնում եմ մեռնելու:
Եվ բացում է դուռը:
– Հյուսն, – ասում են հյուրերը, –բարեբախտաբար,  թագավորը մեռել է:
Նրա համար դագաղ սարքիր:

1. Ո՞ր միտքը չի հակասում տեքստի բովանադակությանը։ 
Պետք է հույսը չկորցնել։
Տեքստում հենց այս միտքն է կարևոր․ ընկերը հույս է տալիս հյուսնին, ասում է՝ մի վախեցիր, ամեն ինչ կանցնի։

2.  Դո՛ւրս գրի համադասական շաղկապ ունեցող նախադասությունը։
Երգում էին, և պարում։

Այս նախադասությունում կա «և» շաղկապը, որը երկու գործողություն է միացնում։ Այսինքն՝ համադասական նախադասություն է։

3.  Դո՛ւրս գրիր  փոխանվանաբար գործածված թվական ունեցող նախադասությունը։ 

Մինչև առավոտ, – ասում է հյուսնը, – թագավորի հրամանով պետք է տասնմեկ հազար տասնմեկ հարյուր տասնմեկ գրվանքա փայտի լավագույն սղոցուքը տանեմ պալատ։

Այստեղ «տասնմեկ հազար տասնմեկ հարյուր տասնմեկ» թիվն օգտագործվել է փոխանվանաբար՝ քանակ ցույց տալու, բայց ոչ որպես սովորական թիվ։ Բարդ թիվ է, ներկայացնում է մեծ քանակություն։

4. Դո՛ւր գրիր վերաբերական ունեցող նախադասությունը։ 
Այս պատմությունը հյուսնի մասին է, ով ապրել է հարյուրավոր տարիներ առաջ։

Այստեղ «ով» բառը վերաբերական է՝ կապում է նախադասության երկու մասերը։

5. Դո՛ւրս գրիր բաղադրյալ ստորոգյալ ունեցող նախադասությունը։ 
Հյուսնը պետք է թագավորի համար դագաղ պատրաստեր։

Այստեղ ստորոգյալը բաղկացած է «պետք է պատրաստեր»՝ բայ + գործնական արտահայտություն։

6. Դո՛ւրս գրիր բացահայտիչ պարունակող նախադասությունը։ 
Հյուսն, – ասում են հյուրերը, – բարեբախտաբար, թագավորը մեռել է։

Այստեղ «թագավորը մեռել է» բացահայտում է, թե ինչու են մարդիկ եկել։ Այսինքն՝ սա մի նոր, հստակ տեղեկատվություն է, որը բացահայտում է իրավիճակը։

Posted in Հայոց լեզու 9, Գրականություն 9

Քերականություն

25․09․25


  1. Տեքստի ընթերցում Ասա` ում հետ ես հաց կերել…
    Հայկական հնավանդ իմաստուն մի ասացվածք կա։ Մեկին հարցնում են. «Եղբայրդ ինչպիսի՞ մարդ է»։ Պատասխանում է. «Չգիտեմ, հետը սեղան չեմ նստել»։
    Միտքը առանձնապես դժվար չէ կռահել. սեղանի, նրա վրա շարված բարիքների առաջ բերած անկաշկանդ, անկեղծ մթնոլորտը մարդուն ճանաչելու բավական հուսալի հիմքեր ստեղծում է։
    Համենայնդեպս, եթե պատմության մատյաններն էլ չվկայեն, լեզուն անվերապահ վկայություն ունի առ այն, որ հեռու-հեռավոր մեր նախնիներն իրենց համար ընկեր են ընտրել այն մարդկանց շրջանից, որոնց հետ… հաց են կերել։
    Չե՞ք հավատում։ Եկեք միացեք ինձ, և ստուգաբանենք թեկուզ հենց ընկեր բառը։
    Մեր բառարանները միաբերան վկայում են, որ ընկեր բառը հետևյալ բաղադրությունն ունի. ընդ «հետ»+կեր «ուտելիք կամ ուտող»։ Կ-ից առաջ ընդ-ի Դ-ն ընկել է, ինչպես այդ տեղի է ունեցել ընկողմանել (ընդ+ կողմանել=«կողքի՝ թեք ընկնել»), ընկալել (ընդ+կալել = «բռնել մտքով»), ընկրկել (ընդ+կրուկ+ել =«կրունկի վրա՝ ետ-ետ գնալ, նահանջել») և այլ բառերում։
    Ստուգաբանենք նաև ֆրանսերեն compagnon /կոմպանյո՛ն/, անգլերեն companion /քըմփե~նիըն/ «ընկեր», գերմաներեն kompanie /քոմփանի՛ի/ «ընկերություն» բառերը, որոնք բոլորն էլ հանգում են ուշ լատիներենի companio /կոմպա՛նիո/ բառին = com «հետ»+panis /պա՛նիս/ «հաց»։ Ուրեմն այդ բոլոր բառերը տառացի նշանակում են «հետը հաց ուտող»։ Ի վերջո ամենայնի կարող եմ հիշել և ռուսերեն однока՛шник բառը, որ բառացի նշանակում է «հետը շիլա՝ կաշա ուտող»։
    Ուրեմն ի՞նչ։
    Ժողովուրդն ասում է. «Ասա՝ ով է ընկերդ, ասեմ՝ դու ով ես» Լեզվաբանական տվյալներից ելնելով՝ կարող ենք մի փոքր բանափոխել այս իմաստուն ասացվածքը. «Ասա՝ ում հետ ես հաց ուտում, ասեմ ՝ դու ով ես»։

    Առաջադրանքներ. պատասխանիր հարցերին՝ անդրադառնալով տեքստին։
  2. Տեքստում քանի՞ լեզվով գրված բառ կա։ Թվիր այդ լեզուները։
    Հայերեն, Ֆրանսերեն, Անգլերեն, Գերմաներեն, Լատիներեն։
  3. Բանահյուսության (առակ, անեկդոտ, ասացվածք, օրհնանք և այլն) ո՞ր տեսակին հանդիպեցիք տեքստում։
    Ասվածք ասացվածք: «Ասա՝ ով է ընկերդ, ասեմ՝ դու ով ես»
    Փոքր պատմություն/անեկդոտ էլ կա, բայց գլխավորում է ասացվածքը։
  4. Հնավանդ, առանձնապես, հուսալի պատմություն բառերն ի՞նչ առանձնահատկություն ունեն, որով նման են իրար։
    Բարդ բառեր, կազմված մի քանի մասերից
    Ածանցով բառեր
  5. Տեքստում խոսք կա՞ ժամանակի ընթացքում բառի հնչյունական կազմի փոփոխության մասին։
    «ընդ»–ի դ–ն ընկնում է կ–ից առաջ
    Օրինակ՝ ընկալել (ընդ + կալել), ընկրկել (ընդ + կրուկ + ել), ընկողմանել (ընդ + կողմանել)
  6. Ի վերջո՝ ի՞նչ է նշանակում ընկեր։
    Ընկեր = մարդ, ում հետ հաց ես կերել
  7. Գրավոր վերաշարադրիր տեքստը։

Մեր նախնիները ընկեր էին համարում այն մարդկանց, որոնց հետ միասին հաց էին կերել։ Հայերեն ընկեր բառը կազմված է «ընդ»՝ «հետ» և «կեր»՝ «ուտող»։ Պարզ իմաստ ունեն նաև ֆրանսերեն compagnon, անգլերեն companion, որոնք նշանակում են «հետը հաց ուտող»։ Ժողովուրդն ասում է՝ «Ասա՝ ում հետ ես հաց ուտում, ասեմ՝ դու ով ես»։

8․ Մեկնաբանիր ընդգծված բառերի հնչյունափոխությունը։
ընդ — ընկ– (դ–ն է ընկնում)
compagnio — compagnon (io → on)
panis — pan (մեկն էլ դուրս է մնացել)

9․Գտիր, թե բանափոխել, լեզվաբանական, իմաստուն, բաղադրություն բառերից յուրաքանչյուրում քանի բաց եւ քանի փակ վանկ կա։
բանափոխել – 2 բաց + 2 փակ
լեզվաբանական – 3 բաց + 2 փակ
իմաստուն – 1 բաց + 2 փակ
բաղադրություն – 3 բաց + 1 փակ

10․Ընկերդ, միթե, ուրեմն, կարծես թե, գրեթե, որեւէ բառերում որ վանկի վրա է շեշտն ընկնում։
ընկե́րդ — 2-րդ վանկ
միթե́ — 2-րդ վանկ
ուրե́մն — 2-րդ վանկ
կարծե́ս թե — 2-րդ վանկ
գրեթե — 2-րդ վանկ
որեւէ — 3-րդ վանկ

Posted in Հայոց լեզու 9

Լրացուցիչ աշխատանք

  1. Վերականգնե՛ք տրված բառերի անհնչյունափոխ արմատները՝ նշելով հնչյունափոխությունը։

Կիսամյակ, վիրաբույժ, իշայծյամ, իջվածք, դիմադրություն, զինագործ, ապավինել, վիճաբանություն, գիտակ, հանդիսական, գիսակ, վիպասան, դիտարժան, վիմագիր, գիրուկ, քինոտ, սիգաճեմ։

կիս-կես, ամ-ամիս, վիր-վերք, բույժ-բժիշկ, իշ-էշ, իջ-էջ, դիմ-դեմ, զին-զենք, ապավ-ապահով, վիճ-վեճ, գիտ-գիտություն, հանդիս-հանդես, գիս-գես, վիպ-վեպ, դիտ-դիտել, գիր-գեր, քին-քեն, սիգ-սեգ:

  1.       Վերականգնե՛ք տրված բառերի անհնչյունափոխ արմատները՝ նշելով հնչյունափոխությունը։

Ննջել, սրտակից, վշտակցել, մարմնական, փղիկ, լճափ, մրգասեր, նարնջագույն, ալյակ, մտավոր, գժություն, տարեվերջ, պատանյակ։

ննջ-նինջ, սրտ-սիրտ, վշտ-վիշտ, մարմն-մարմին, փղ-փիղ, լճ-լիճ, մրգ-միրգ, նարնջ-նարինջ, մտ-միտք, գժ-գիժ, տարե-տարի, պատան-պատանի

  1.       Նշե՛ք, թե ինչ հնչյունափոխություն է կատարված հետևյալ բառերում։

Ծաղկաբույծ , հոգեբանություն, կենդանակերպ, ոսկեվաճառ, սնահավատ, խնդրագիրք, ուղեվճար, ապակեգործ, հայրենասեր, թվական։

  1.       Հետևյալ բառերով մեկական բառ կազմե՛ք այնպես, որ ու ձայնավորը հնչյունափոխվի։

Բուրդ, ումպ, հուր, շուրջ, լեզու, շուն, պտուղ, ունչ, ունդ, կկու։

Բրդյա,ըմպելիք, հրաբուխ, շրջմոլիկ,լեզվաբան, շնակապիկ, պտղատու, ընչանցք, ընդեղեն, կկվի։

  1.       Նշե՛ք, թե ինչ հնչյունափոխություն է կատարվել հետևյալ բառերում։

Ընչացք, անասնապահ, ամրանալ, թթվահամ, ձկներ, ստահոդ, կատվախաղ, մածնանման, նռնածաղիկ, աղվամազ։

Ունչ, անասուն, ամուր, թթու, ձուկ, սուտ, կատու, մածուն,նուռ,

  1.       Հետևյալ արմատներով նոր բառ կազմե՛ք այնպես, որ ույ երկհնչյունը հնչյունափոխվի։

Լույս, փույթ, սույզ, թույն, կապույտ, ձույլ։

Լուսավոր, սուզանավ, թունավոր, կապտաչյա, ձուլվածք

  1.       Վերականգնե՛ք հնչյունափոխված հիմքի անհնչյունափոխ ձևերը։

Սառցարան, մատուցող, ընկուզենի, դաշունիկ, արնանման, ձնաբուք։

սառույց, մատույցել, ընկույզ, դաշյուն, արյուն, ձյուն

  1.       Կազմե՛ք մեկական այնպիսի բառ, որոնցում տրված բառերը և արմատները չենթարկվեն հնչյունափոխության։

Բույր, գույն, հույս, շեն, զուրկ, զնին, մուտ։

անուշաբույր, անգույն, անհույս, շենք, տնազուրկ, լուսամուտ

  1.       Վերականգնե՛ք հնչյունափոխված հիմքերի անհնչյունափոխ սկզբնաձևերը՝ նշելով տեղի ունեցած հնչյունափոխությունը։

Թրատել, հոգյակ, ճչակ, կլանել, ձնհալ, գժվել, քրքջալ, հոգեբույժ։

թուր-թր, հոգի-հոգյ, ճիչ-ճչ, կուլ-կլ, ձյուն-ձն, քրքինջ-քրքջ, հոգի-հոգե

  1.   Կազմե՛ք երկուական այնպիսի բառ, որոնցում տրված բառերը և արմատները մի դեպքում չենթարկվեն, մյուսում ենթարկվեն հնչյունափոխության։

Բույս, ձյուն, բույր, գունդ, ձիգ, նուրբ, աստղ, փշուր։ 

բուսակեր-անբույս, ձնհալ-ձյունաբեր, անուշաբույր-բուրավետ,գնդակ-գունդուլ, ձգողություն-ձիգածաղիկ, նրբանկատ- աստղալի-, փշրանք-փշուրներ:

Posted in Հայոց լեզու 9

Անհատական նախագիծ

Ուիլյամ Բլեյք
Վագր, վագր, բոցով վառված,
Անտառներում գիշերվա՝ մռայլ,
Ո՞ր անմահ ձեռք, աչք կամ կամք
Կկարողանար քո սարսափելի համաչափությունը դայել։

Ո՞ր անհաս խորքերում կամ երկինքներում
Բոց է վառվել քո աչքերի մեջ,
Ի՞նչ թևերով համարձակվեց նա սավառնել,
Ո՞ր ձեռքը, այրե՞ց այդ կրակը փեշ։

Ի՞նչ ուսով, ի՞նչ արվեստով ուժգին
Թեքվեց քո սրտի պրկված ջիլերին,
Եվ երբ առաջին անգամ բաբախեց այն՝
Ո՞ր սարսափելի ձեռքը, ո՞ր ոտքը էր այն։

Ի՞նչ մուրճով, ի՞նչ շղթայով կարծեց
Ձուլել ուղեղդ կրակե վառարանում,
Ո՞ր սալին էր հարվածված այն հարվածը,
Ո՞ր բռունցքով բռնեց ահեղ դառնությունը։

Երբ աստղերը նիզակները գցեցին
Եվ արցունքներով դրախտը ջրեցին,
Ժպտա՞ց արդյոք նա իր գործին նայելով —
Նույն նա՞ է, ով Գառն արեց, նաև քեզ ստեղծեց։

Վագր, վագր, բոցով վառված,
Անտառներում գիշերվա՝ մռայլ,
Ո՞ր անմահ ձեռք, աչք կամ կամք
Կհամարձակվեր քո սարսափելի համաչափությունը դայել։

Տեղտի աղբյուրը

Posted in Հայոց լեզու 9

Անհատական Նախագիծ

Անհատական նախագծի վերնագիր՝ թարգմանություն

Ժամանակահատված՝ Շուրջտարվա

Նպատակ՝ նախագծի նպատակը անգլերենից կամ ռուսերենից թարգմանություններ անելու միջոցով թարգմանչական հմտություններ զարգացնել։

Ընթացք՝ նախագծի ընթացքում արվելու է թարգմանություն ռուսերեն կամ անգլերեն լեզվից ։

Արդյունքը՝ նախագծի ավարտին հայերեն լեզվով ստեղծագործությունների թարգմանություն է լինելու։

Սերգեյ Եսենին
Չեմ զղջում, չեմ կանչում, չեմ լալիս…
Չեմ զղջում, չեմ կանչում, չեմ լալիս —
Ամեն ինչ էլ անցնի, մթնի պահով,
Ինչպես խնձորենին սպիտակ
Ծուխ է դառնում աշնան ոսկեղեն հով։

Ոսկով պատված այս թառամումի մեջ
Ես այլևս չեմ լինելու նոր,
Ո՛չ, այս սիրտդ, սառած մի շողի պես,
Չի տրոփի այն հին հրաշքով զոր։

Այլևս քեզ չի գգվիլ որպես прежде
Ճամփաները – ոտաբոբիկով,
Ու չես զարթնի, թափառուն հոգի,
Շուրթիս հուրը խամրեց ու թուլացավ։

Օ՜, կորցրած իմ թարմություն պայծառ,
Աչքերի բոց, զգացմունքի հեղեղ,
Ցանկություններս հիմա սակավ են —
Կյանք իմ, երազ չէ՞իր դու, արդյոք։

Ինչպես գարնան շառաչող լուսաբացին
Հեծել էի վարդագույն նժույգով,
Բոլորս էլ այս աշխարհում անցողիկ ենք,
Թափվում է թեթևորեն տերև ոսկեղեն։

Եվ թող օրհնյալ լինի ամեն մի բան,
Որ ծաղկում է՝ հետո պիտի մեռնի…

Տեկստի աղբյուր

Posted in Հայոց լեզու 9

Գործնական քերականություն

17.09.2025

Աշխատանք դասարանում 

1. Նշի՛ր դերբայական դարձվածները և կետադրիր նախադասությունները։ 

Հևիհև հետևելով Լիլիթին՝ Ադամը հասավ ոսկեվառ լճակին։ 

Լսելով Ներսես Մեծի մահը՝ իշխանը մտածում էր, թե կհեշտանա իր գործը, քանի որ այլևս չկար իր քաղաքական հակառակորդը։ 

Լուսաշող աչքերը խոնարհած՝ կանգնել էր Լիլիթը նրա առաջ։

 Պահապանները, երկար նիզակները ճոճելով, անցուդարձ էին անում ավերակ բերդերի շուրջբոլորը։ 

2. Նախադասության հատվածները դասավորի՛ր քերականական և տրամաբանական ճիշտ հաջորդականությամբ։ 

կապարճներ լի նետերով

անկյուններում դրված էին նիզակներ, տեգեր

դաշույններ՝ կոթերին պայծառ գոհարներ

և ոսկեհուռ երազներով ամրացված

բոլորն էլ  գեղեցիկ քանդակներով զարդարված

թեթև վահան՝ ուղտի թափանցիկ կաշուց պատրաստված

Անկյուններում դրված էին նիզակներ, տեգեր, դաշույններ՝ կոթերին պայծառ գոհարներ և ոսկեհուռ երազներով ամրացված, կապարճներ լի նետերով, թեթև վահան՝ ուղտի թափանցիկ կաշուց պատրաստված, բոլորն էլ գեղեցիկ քանդակներով զարդարված։

3. Նախադասություններում ուղղի՛ր բառագործածության սխալները։ 

Լույս տեսավ այդ գրքի երրորդ հրատարակությունը։ 

Չարենցի բանաստեղծությունների ժողովածուն երրորդ անգամ էին հրատարակում։ 

Նրա հետնորդները շարունակեցին սկսված գործը։

Հայրս ութսուն տարեկան էր դառնում։ 

Անհրաժեշտ հղումներ՝