Category: Քիմիա 9

Տնային

Ազոտի ենթախումբ
Ազոտի ենթախմբի ընդհանուր բնութագիրը
Ազոտ: Ամոնիակ: Քիմիական հավասարակշռություն
Ազոտի օքսիդները: Ազոտական թթու 

Հարցեր

1. Ո՞ր տարրերն են մտնում ազոտի ենթախմբի մեջ։
N, P, As, Sb, Bi

2.Ի՞նչ ընդհանուր բան ունեն այդ տարրերի արտաքին էլեկտրոնային կառուցվածքները։
ns²np³

3.Քանի՞ էլեկտրոն կա ազոտի ենթախմբի տարրերի արտաքին շերտում։
5

4.Պարբերական աղյուսակի ո՞ր խմբում են գտնվում ազոտի ենթախմբի տարրերը։
15-րդ (V) խումբ

5.Ո՞րն է այդ ենթախմբի ամենաթեթև տարրը։
N

6.Ինչպե՞ս են փոխվում ազոտի ենթախմբի տարրերի մետաղական հատկությունները վերևից ներքև։ Մետաղականությունը ավելանում է

7.Ի՞նչ օքսիդացման աստիճաններ են առավել բնորոշ այս ենթախմբի տարրերին։
−3, +3, +5

8.Ինչպիսի՞ հիդրիդներ են առաջացնում ազոտի ենթախմբի տարրերը։
NH₃, PH₃, AsH₃, SbH₃, BiH₃

9.Ինչպե՞ս է փոխվում ատոմային շառավիղը խմբում վերևից ներքև շարժվելիս։
Ատոմային շառավիղը ավելանում է

10.Ինչպիսի՞ օքսիդներ են առաջացնում այս ենթախմբի տարրերը
Թթվային, հիմնական և կիսաքիմիական օքսիդներ

11.Ինչպե՞ս է փոխվում ատոմների զանգվածը խմբում վերևից ներքև։
Ատոմների զանգվածը ավելանում է

12.Ինչպիսի՞ կապ են սովորաբար առաջացնում ազոտի ենթախմբի տարրերը՝ կովալենտ թե իոնային:
Կովալենտ

13.Ո՞ր տարրն է ազոտի ենթախմբում ամենաէլեկտրաբացասականը։
N

14.Ի՞նչ գազ է կազմում մթնոլորտի մեծ մասը՝։
N (78%)

15.Ի՞նչ կարևոր կենսաբանական նշանակություն ունի ազոտը։
Ամինաթթուների, նուկլեինաթթուների բաղադրիչ

16.Որտե՞ղ է կիրառվում արսենը։Ինչպիսի՞ հատկություններ ունի մետաղական թե ոչ մետաղական։
Կիսահաղորդիչ, ներկ, միջատասպան; հիմնականում անմետաղական, որոշ մետաղական հատկություններ ունի

17.Ո՞րն է ենթախմբի ամենածանր տարրը:
Bi

Լրացուցիչ

1.Ստորև բերված շարքից V ենթախմբից ատոմ պարունակող  թթուները և դասավորիր դրանք ըստ օքսիդիչ հատկությունների նվազման կարգի: Որպես պատասխան ներկայացրու
1. թթուների համարները 1)HPO3,,2)H2SO4,3)HNO3,4)HSbO3,5)HBrO4,6)H3AsO4
Թթուները՝ 1) HPO₃ 2) H₂SO₄ 3) HNO₃ 4) HSbO₃ 5) HBrO₄ 6) H₃AsO₄

2. Քո ընտրած թթուներից ամենաուժեղ օքսիդիչի
5 > 3 > 2 > 6 > 1 > 4
HBrO₄

3.6 մոլ քանակով մոլեկուլում պրոտոնների քանակը (մոլ)։
3.6 մոլ HBrO₄-ում պրոտոնների քանակը: 3.6 մոլ

2.Լրացրու ընտրելով իոնային միացությունը, հաշվի առնելով, որ ազոտը ցուցաբերում է −3 օքսիդացման աստիճան:

Նյութ	Մոլային զանգված (գ/մոլ)	Անվանում
Na₃N	83.98	Նատրիումի նիտրիդ
LiNO₃	68.95	Լիթիումի նիտրատ
NO	30.01	Ազոտի օքսիդ (I)

3.Քիմիական ռեակցիաներ

Ավարտի՛ր քիմիական ռեակցիաների հավասարումները . 

ՆՇԵԼ ՏԵՍԱԿԸ

KOH + HNO₃ → KNO₃ + H₂O

Ca(OH)₂ + SO₂ → CaSO₃ + H₂O

Fe(OH)₃ t° → Fe₂O₃ + 3 H₂O

4.Իրականացրե՛ք հետևյալ փոխարկումները՝ նշելով պայմանները. 

H2O ->H2 ->H2S 

H₂O -> H₂ + O₂ (էլեկտրոլիզ)
H₂ + S -> H₂S

Ազոտի ենթախումբ

1. Ազոտի ենթախմբի ընդհանուր բնութագիրը
2. Ազոտ: Ամոնիակ: Քիմիական հավասարակշռություն
3. Ազոտի օքսիդները: Ազոտական թթու Հարցեր

Ինչպե՞ս է փոխվում ատոմային շառավիղը ազոտի ենթախմբում վերևից ներքև։
Ատոմային շառավիղը մեծանում է, որովհետև ավելանում են էլեկտրոնային շերտերը:

Ո՞ր տարրերն են ոչ մետաղներ ազոտի ենթախմբում։
N (Ազոտ), P (Ֆոսֆոր)

Ո՞ր տարրերն են կիսամետաղներ ազոտի ենթախմբում։
As (Արսենիկ), Sb (Անտիմոն)

4. Ինչպիսի՞ հիդրիդներ են առաջացնում ազոտի ենթախմբի տարրերը։ Գրիր բանաձևերը:
   Թեթև տարրերը՝ N, P = NH₃, PH₃
   Թանկ (ծանր) տարրերը (As, Sb, Bi) = AsH₃, SbH₃, BiH₃

Ընտրիր ճիշտ պատասխանը

5. Ազոտի հիդրիդն է՝
   ա) H₂O
   բ) NH₃
   գ) CH₄
6. Ո՞րն է ազոտի օքսիդը։
   ա) NO
   բ) CO
   գ) SO₂
7. Ո՞ր տարրն է ազոտի ենթախմբից։
   ա) Cl
   բ) P
   գ) O

Լրացնել բաց թողնվածը

Ազոտի ենթախմբի տարրերը արտաքին շերտում ունեն 5 էլեկտրոն։

Ազոտի քիմիական նշանն է N ։

Ամոնիակի բանաձևն է NH₃ ։

 6-րդ խումբ (թթվածնի խումբ, խալկոգեններ)

1.Ինչպե՞ս է կոչվում 6-րդ խմբի տարրերի խումբը։
Խալկոգեններ (Chalcogens)

2.Որո՞նք են 6-րդ խմբի տարրերը։
Oxygen (O, թթվածին), Sulfur (S, ծծումբ), Selenium (Se, սելեն), Tellurium (Te, տելուր), Polonium (Po, պոլոնիում)

3.Քանի՞ վալենտ էլեկտրոն ունեն 6-րդ խմբի տարրերը։
6 վալենտ էլեկտրոն

4.Ինչպիսի՞ տարր է թթվածինը՝ մետաղ թե ոչ մետաղական  ասա էլեկտրոնային բանաձևը:
Ոչ մետաղական

5. Ասա թթվածնի էլեկտրոնային բանաձևը:
O: 1s² 2s² 2p⁴

6.Թթվածինը բնության մեջ ինչպիսի՞ վիճակներում է հանդիպում։ Ասա թթվածին պարունակող 4 բարդ նյութի բանաձև:
Գազային (O₂), հեղուկ (O₃ օզոն), ջրային լուծույթ (H₂O), միացություններ` H₂O, CO₂, SO₂, NO₂

7.Ինչո՞ւ են 6-րդ խմբի տարրերը հաճախ առաջացնում օքսիդներ։
Նրանք ունեն 6 վալենտ էլեկտրոն — հեշտությամբ կազմում են կապեր O-տարրերի հետ՝ լրացնելու դրսի շերտը — առաջանում են օքսիդներ։

8.Գրիր ծծմբի հնարավոր օքսիդները։
SO₂, SO₃

9.Ո՞րն է թթվածնի քիմիական նշանը և հարաբերական ատոմային և մոլեկուլային զանգվածը։
Քիմ. նշան: O

Ատոմային զանգված: 16 g/mol

Մոլեկուլային զանգված (O₂): 32 g/mol

10. Ինչպիսի՞ կապ է առաջանում թթվածնի և ջրածնի միջև։
Կովալենտի, փեղկավոր կապ — H₂O

11. Օրինակ բեր 6-րդ խմբի տարր պարունակող միացությանների:
H₂O, H₂S, SO₂, SO₃, SeO₂

7-րդ խումբ (հալոգեններ)

1.Ինչպե՞ս է կոչվում 7-րդ խմբի տարրերի խումբը։
Հալոգեններ (Halogens)

2.Թվիր 7-րդ խմբի տարրերը։
F (Ֆտոր), Cl (Քլոր), Br (Բրոմ), I (Յոդ), At (Աստատ)

3.Ինչո՞ւ են հալոգենները կոչվում «աղ առաջացնող»։
Նրանք մետաղների հետ հակազդելիս առաջացնում են աղեր (օր. NaCl)

4.Քանի՞ վալենտ էլեկտրոն ունեն հալոգենները։
7 վալենտ էլեկտրոն

5.Ինչպիսի՞ տարրեր են հալոգենները՝ մետաղներ, թե ոչ մետաղներ։Ծ
Ոչ մետաղներ (բացի Աստատը, որը ավելի մետաղական է)

6.Ո՞ր հալոգենն է գազային վիճակում սենյակային ջերմաստիճանում։
Ֆտոր (F₂) և Քլոր (Cl₂)

7.Ինչպիսի՞ միացություններ են առաջացնում հալոգենները մետաղների հետ։
Ալկալական և սինթետիկ աղեր (օր. NaCl, KBr)

8.Գրիր նատրիումի և քլորի միջև առաջացող միացության բանաձևը։
NaCl

9.Ինչպե՞ս է փոխվում հալոգենների ակտիվությունը խմբում վերևից ներքև։
Վերև — ներքևի ուղղությամբ ակտիվությունը կնվազում է (F ամենաակտիվն է, At ամենաքիչ ակտիվը)

10.Օրինակ բեր մի քանի բարդ նյութեր, որոնք պարունակում է հալոգեն:
NaCl (նատրիումի քլորիդ), KBr (կալիումի բրոմիդ), CCl₄ (քարբոն տետրաքլորիդ), HF (հիդրոգեն ֆտորիդ)

Այսօր մենք քիմիայի դասին ծանոթացանք թթվածնին։ Մենք վերցրե կաղնուի ապիկոնացուց՝ KMnO4, մի քանի գրպ զուտեղիք առիթի մեջ, գազատար խողովակի մի ծայրը պլանշեցինք այդ առիթը, իսկ մյուս ծայրը դրեցինք մեր ուրիշ առիթի մեջ, վառեցինք առաժին առիթը, և զգուշորեն պլանշեցինք մյուս առիթը, որ թթվածինըMidիչ դրվի չզա: Ստուգելու համար պարսիցը վառեցինք, նկատեցինք որ կափը մա, այդ պարսիցը մղվեց թթվածնով առիթի մեջ և այն էլ վառվեց, արդյունքում մենք նկատեցինք, որ ստացվել է:

Առաջադրանքներ

Առաջադրանք 1.

1. Թթվածնի ենթախմբի տարրերը կոչվում են թթվածնային տարրեր (O, S, Se, Te, Po)։
2. Թթվածնի ենթախմբի ընդհանուր վալենտ էլեկտրոնների թիվը՝ 6։
3. Թթվածինը բնության մեջ հանդիպում է հիմնականում մոլեկուլային O₂ վիճակում։
4. Թթվածնի քիմիական նշանն է O։

Առաջադրանք 2. Ընտրիր ճիշտ պատասխանը

Ո՞ր տարրերն են պատկանում թթվածնի ենթախմբին ասա անունները

ա) O-Oxygen (թթվածին), S-Sulfur (ծծումբ) , Se-Selenium (սելեն), Te-Tellurium (տելուր)
բ) N, P, As
գ) F, Cl, Br
դ) C, Si, Ge

Առաջադրանք 3. Ճիշտ է, թե սխալ

Նշիր՝ Ճիշտ է (Ճ) թե Սխալ (Ս).

1. Թթվածինը գազ է սենյակային ջերմաստիճանում։Ճիշտ է
2. Թթվածնի ենթախմբի բոլոր տարրերը մետաղներ են։ Սխալ է
3. Թթվածինը մասնակցում է այրման ռեակցիաներին։Ճիշտ է
4. Ծծումբը թթվածնի ենթախմբի տարր է։Ճիշտ է

Առաջադրանք 4. Գրիր ռեակցիայի հավասարումը

1.Մագնեզիումի այրումը թթվածնում
2Mg+O₂=2MgO

2.Ծծմբի այրումը թթվածնում
S+O₂=SO₂

(գրիր հավասարեցված ռեակցիաները)

Առաջադրանք 5. 

Լրացրու աղյուսակը.

Հատկություն	Թթվածին (O)	Ծծումբ (S)
Ֆիզիկական վիճակ	Գազ	Կ pev շոշափելի կամ պինդ
Գույն	Անգույն, անբացահայտ	Սոխի դեղին կամ մոխրագույն
Քիմիական ակտիվություն	Բարձր	Միջին

Բարդ(միջին)

Հաշվի՛ր 2 մոլ H₂O նյութի զանգվածը
Մոլեկուլային զանգվածը՝ H₂O = 18 գ/մոլ
2 mol⋅18 g/mol=36 g

Որքա՞ն մոլ է պարունակում 48 գ O₂ գազը
Մոլեկուլային զանգվածը՝ O₂ = 32 գ/մոլ
n=48/32​=1.5 mol

Որքա՞ն մոլ է կազմում 11.2 լ O₂ գազը (ն.պ.)
Նորմալ պայմաններում 1 մոլ գազ = 22.4 լ
n=11.2/22.4​=0.5 mol

Որքա՞ն ծավալ է զբաղեցնում 16 գ O₂ գազը (ն.պ.)
V=n⋅22.4=16/32​⋅22.4=11.2 լ

Բարդ

1.Թթվածնի ենթախմբի տարրերի ոչմետաղական հատկությունները թուլանում, իսկ մետաղական հատկություններն ուժեղանում են: Ինչպես դա կբացատրեք: 
Դա բացատրվում է, որ վերևի տարրերը (O, S) փոքր են, ավելի ուժեղ ոչմետաղներ,
Եւ ներքևի տարրերը (Te, Po) մեծ, էլեկտրոնները թուլ են կապվում — ավելի մետաղական հատկություն ունեն։

2. Ներկայացրեք O, S և տարրերի լրիվ էլեկտրոնային բանաձևերը և էլեկտրոնաբջջային սխեմաները: Ինչո՞ւ են VI խմբի գլխավոր ենթախմբերի տարրերը կոչվում p–տարրեր: 
O: 1s² 2s² 2p⁴
S: [Ne] 3s² 3p⁴
VI խմբի գլխավոր ենթախմբի տարրերը կոչվում են p-տարրեր, քանի որ իրենց եզրափակիչ էլեկտրոնները գտնվում են p-պահոցներում։

3. Թթվածինը չի փոխազդում՝ ստորև բերված ոչմետաղական հետևյալ պարզ նյութի հետ. 1. ալմաստ 2. գրաֆիտ 3. ֆոսֆոր 4. քլոր
Ալմաստ, գրաֆիտ (C տարբեր ձևեր), ֆոսֆոր, քլոր — սղորեն, ակտիվորեն չի փոխազդում միայն ալմաստի հետ, բայց կարող է որոշակի պայմաններում փոխազդել քլորի հետ։

4.Ամբողջացրե՛ք ստորև բերված հավասարումը րեն դնելով
քիմիական միացության բանաձևը. 2*+ 502 = 4CO₂ + 2H₂O                                                                    
2* + 5O₂ = 4CO₂ + 2H₂O
(Ահա բանաձևը լրացված՝ CO₂ և H₂O)

5. Ի՞նչ ծավալով թթվածին է ստացվել 19,75 գ կալիումի պերմանգա նատի տաքացումից, եթե վերջինս քայքայվել է 80 %-ով։
Կալիումի պերմանգանատը: KMnO₄, մոլեկուլային զանգված = 158 g/mol

Քայքայման 80% = 19,75 * 0.8 = 15.8 գ KMnO₄ օգտագործվել է

Թթվածնի հարաբերակցությունը՝ 2 KMnO₄ = K₂MnO₄ + MnO₂ + O₂

2 մոլ KMnO₄ = 1 մոլ O₂

Հաշվարկելով մոլերը և ծավալը՝ ստանում ենք մոտ 1.41 լ O₂ (ն.պ.)

Նախագծային աշխատանք
Թեմա՝ Հալոգենների և դրանց միացությունների կիրառությունն ու կենսաբանական դերը

Ներածություն

Հալոգենները քիմիական տարրերի խումբ են, որոնք գտնվում են պարբերական համակարգի 17-րդ խմբում։ Դրանք շատ ակտիվ են և բնության մեջ հիմնականում հանդիպում են միացությունների ձևով։ Հալոգենները կարևոր դեր ունեն թե՛ արդյունաբերության, թե՛ բժշկության և թե՛ կենդանի օրգանիզմների համար։

Հալոգենների խումբը

Հալոգեններին են պատկանում՝

Ֆտոր (F)

Քլոր (Cl)

Բրոմ (Br)

Յոդ (I)

Ասատ (At)

Հալոգենների ընդհանուր հատկությունները

Հալոգենները ունեն սուր հոտ, թունավոր են ազատ վիճակում և հեշտությամբ միանում են մետաղների ու ոչ մետաղների հետ։ Դրանք հաճախ օգտագործվում են աղերի, թթուների և այլ կարևոր նյութերի ստացման համար։

Հալոգենների կիրառությունը
Ֆտոր և նրա միացությունները

Ֆտորը օգտագործվում է ատամնաբուժության մեջ (ատամի մածուկներ), քանի որ ամրացնում է ատամների էմալը։ Ֆտորիդները կիրառվում են նաև մետաղների մշակման և քիմիական արդյունաբերության մեջ։

Քլոր և նրա միացությունները

Քլորը լայնորեն կիրառվում է ջրի ախտահանման համար։ Քլորի միացությունները օգտագործվում են սպիտակեցնող նյութերում, պլաստմասսաների արտադրությունում և բժշկության մեջ։

Բրոմ և նրա միացությունները

Բրոմը օգտագործվում է լուսանկարչության մեջ, ինչպես նաև որոշ դեղերի և հանգստացնող նյութերի արտադրությունում։

Յոդ և նրա միացությունները

Յոդը կարևոր է բժշկության մեջ՝ վերքերի ախտահանման համար։ Այն օգտագործվում է նաև աղի յոդացման ժամանակ՝ մարդու առողջությունը պահպանելու նպատակով։

Հալոգենների կենսաբանական դերը
Յոդի դերը մարդու օրգանիզմում

Յոդը անհրաժեշտ է վահանաձև գեղձի ճիշտ աշխատանքի համար։ Յոդի պակասը կարող է առաջացնել հիվանդություններ, օրինակ՝ խպիպ։

Քլորի դերը

Քլորը մասնակցում է մարսողական գործընթացներին և օրգանիզմի ջրային հավասարակշռության պահպանմանը։

Ֆտորի դերը

Ֆտորը փոքր քանակներով օգտակար է ատամների և ոսկորների համար, բայց մեծ քանակներով կարող է վնասակար լինել։

Վտանգներն ու անվտանգության կանոնները

Հալոգենները ազատ վիճակում թունավոր են, ուստի դրանց հետ աշխատելիս անհրաժեշտ է պահպանել անվտանգության կանոնները։ Օգտագործվում են հատուկ պաշտպանիչ միջոցներ։

Եզրակացություն

Հալոգենները կարևոր դեր ունեն մարդու կյանքում և բնության մեջ։ Դրանց ճիշտ և վերահսկված օգտագործումը մեծ օգուտ է տալիս բժշկությանը, արդյունաբերությանը և առողջությանը։

Օգտագործված գրականություն

Դասագրքեր քիմիայի (8-9-րդ դասարան) Կրթական կայքեր

Հարցեր1. Լրացրու բաց թողնվածը․
ա) Հալոգենները պատկանում են ___ խմբին։
բ) Հալոգենների արտաքին էլեկտրոնների թիվը ___ է։
գ) Ամենաակտիվ հալոգենը ___ է։

ա) Հալոգենները պատկանում են 17-րդ (VIIA) խմբին։
բ) Հալոգենների արտաքին էլեկտրոնների թիվը 7 է։
գ) Ամենաակտիվ հալոգենը ֆտորն է։

2. Նշի՛ր ճիշտը կամ սխալը․
ա) Հալոգենները ոչ մետաղներ են։
բ) Բոլոր հալոգենները սենյակային ջերմաստիճանում գազ են։
գ) Հալոգենները բնության մեջ հանդիպում են ազատ վիճակում։

ա) Հալոգենները ոչ մետաղներ են։ — Ճիշտ
բ) Բոլոր հալոգենները սենյակային ջերմաստիճանում գազ են։ — Սխալ
գ) Հալոգենները բնության մեջ հանդիպում են ազատ վիճակում։ — Սխալ

3. Թվարկի՛ր հալոգենների քիմիական նշանները։
F, Cl, Br, I, At
ֆտոր, քլոր, բրոմ, յոդ, աստատ

4. Համեմատիր ֆտորը և քլորը՝ ըստ հետևյալ հատկանիշների․
ֆիզիկական վիճակ
Ֆտոր — գազ
Քլոր — գազ

ակտիվություն
Ֆտոր — շատ ակտիվ, ամենաակտիվ հալոգենն է
Քլոր — ակտիվ է, բայց ֆտորից պակաս

կիրառություն
Ֆտոր — օգտագործվում է ատամի մածուկներում, քիմիական արդյունաբերությունում
Քլոր — օգտագործվում է ջրի ախտահանման, մաքրող նյութերի և պլաստմասսայի արտադրության մեջ

5.Ինչո՞ւ հալոգենները հեշտությամբ միացնում են էլեկտրոն և դառնում բացասական իոններ։

Քանի որ հալոգենների արտաքին շերտում կա 7 էլեկտրոն, նրանց մի էլեկտրոն է պակասում մինչև կայուն վիճակ (8 էլեկտրոն)։ Այդ պատճառով նրանք հեշտությամբ միացնում են 1 էլեկտրոն և դառնում բացասական իոններ (−1)։

6.Գրիր ռեակցիայի հավասարումը․
ա) Նատրիում + քլոր
բ) Երկաթ + բրոմ

ա) Նատրիում + քլոր
2Na+Cl₂​=2NaCl

բ) Երկաթ + բրոմ
2Fe+3Br_2​=2FeBr_3​

7. Տրված է ռեակցիան․
Cl₂ + KBr → KCl + Br₂
Ո՞ր հալոգենն է ավելի ակտիվ, հաշվիր դրա Mr-ը և հավասարեցրու ռեակցիան:


ա) Ո՞ր հալոգենն է ավելի ակտիվ

Ավելի ակտիվ է քլորը, քանի որ դուրս է մղում բրոմին նրա միացությունից։

բ) Քլորի Mr-ը
Mr(Cl2​)=2×35.5=71

գ) Հավասարեցված ռեակցիա
Cl2​+2KBr=2KCl+Br2​

8. Բարդ Ի՞նչ ծավալով քլոր պետք է հեղուկացնել 60 տ բեռնատարողությամբ երկաթուղային ցիստեռնը հեղուկ քլորով լցնելու համար:

9. Ստորև բերված ո՞ր նյութերի հետ է փոխազդում քլորը. ա) KBr, բ) NaF, գ) Lil, դ) ZnF:
Ընտրե՛ք ճիշտ պատասխանի համարը և գրեք հնարավոր ռեակցիաների հավասարումները.
Cl₂​+2KBr=2KCl+Br₂​
Cl₂​+2LiI=2LiCl+I_2​

Լուսանկարչության մեջ օգտագործվում են հալոգենների միացություններ, հատկապես՝ բրոմի, քլորի և յոդի միացությունները արծաթի հետ։ Դրանք կոչվում են արծաթի հալոգենիդներ։ Ամենահայտնիներն են արծաթի բրոմիդը (AgBr), արծաթի քլորիդը (AgCl) և արծաթի յոդիդը (AgI)։

Այս նյութերը շատ զգայուն են լույսի նկատմամբ։ Երբ լույսը ընկնում է լուսանկարչական ժապավենի վրա, արծաթի հալոգենիդները քայքայվում են և առաջացնում մետաղական արծաթ։ Այդ փոփոխության շնորհիվ ձևավորվում է լուսանկարի պատկերը։

Հատկապես լայնորեն կիրառվել է արծաթի բրոմիդը՝ սև-սպիտակ լուսանկարչության մեջ։

Այսպիսով, լուսանկարչության զարգացման մեջ կարևոր դեր են ունեցել բրոմի, քլորի և յոդի միացությունները։

Ի՞նչ նպատակով է քլորը օգտագործվում խմելու ջրի մեջ։

Այն օգտագործվում է ախտահանման նպատակով

Որտե՞ղ են կիրառվում ֆտորի միացությունները։

Ատամնաբուժության մեջ՝ատամի մածուկներում

Ինչո՞ւ է սննդի մեջ ավելացվում յոդ (յոդացված աղ)։

Քանի որ այն անհրաժեշտ է վահանաձև գեղձի համար:

Ո՞ր հալոգենի միացություններն են օգտագործվում լուսանկարչության մեջ։

Արծաթի բրոմիդ և արծաթի քլորիդ:

Ինչ նյութի արտադրության մեջ է օգտագործվում քլորը (նշել մեկ օրինակ)։

Օրինակ՝ պլասմասսայի

Ինչո՞ւ քլորը, լինելով թունավոր գազ, լայնորեն կիրառվում է կենցաղում։

Եթե այն վերահսկվում է կարելի է օգտագործել որպես ախտահանիչ:

Ինչո՞ւ չի կարելի օգտագործել ֆտոր պարունակող նյութեր մեծ քանակով։

Քանի որ ֆտորը թունավոր տարր է և այն չափից շատ օգտագործելով կարելի է վնասել ատամները կամ ոսկորները::

Ինչո՞ւ է հալոգենների կիրառությունը կարևոր ինչպես արդյունաբերության, այնպես էլ բժշկության մեջ։

Դրանք օգտագործվում են որպես ջրի ախտահաինչ, դեղամիջոցների արտադրության մեջ, լուսանկարչության մեջ և այլն:

Հարցեր.

Ի՞նչ է աղը: Ինչպե՞ս է այն սովորաբար առաջանում:
Աղը այն նյութն է, որը առաջանում է, երբ թթուն և հիմքը փոխազդում են իրար ու չեզոքացնում են միմյանց։
Օրինակ՝
Թթու + հիմք = աղ + ջուր

Ո՞րն է ամենահայտնի աղը, որը մենք օգտագործում ենք ամեն օր: Ի՞նչն է դրա քիմիական բանաձևը, և ի՞նչ դեր ունի այն մարդու օրգանիզմում:
Ամենօրյա հայտնի աղը կերակրի աղն է։
Քիմիական բանաձևը՝ NaCl (նատրիում քլորիդ)։
Դերը մարդու մարմնում՝ ապահովում է մկանների նորմալ աշխատանքը։
կարգավորում է ջրի փոխանակությունը,
օգնում է նյարդային ազդակների հաղորդմանը,
ապահովում է մկանների նորմալ աշխատանքը։

Ի՞նչ տարբերություն կա չեզոք, թթու և հիմնային աղերի միջև (օրինակներով): Ինչո՞վ է դա պայմանավորված:
Չեզոք աղ
pH-ը չի փոխում։
Առաջանում է ուժեղ թթու + ուժեղ հիմքից։
Օրինակ՝ NaCl։

Թթու աղ
Լուծվելիս տալիս է թթվային միջավայր (pH < 7)։
Առաջանում է ուժեղ թթու + թույլ հիմք։
Օրինակ՝ AlCl₃, NH₄Cl։

Հիմնային աղ
Լուծվելիս տալիս է հիմնային միջավայր (pH > 7)։
Առաջանում է ուժեղ հիմք + թույլ թթու։
Օրինակ՝ Na₂CO₃, K₂CO₃։

Տարբերությունը պայմանավորված է նշված թթուների և հիմքերի ուժով։

Ինչպե՞ս է կոչվում այն պրոցեսը, երբ աղը ջրում լուծվելիս փոխազդում է ջրի հետ և փոխում լուծույթի pH-ը:
Այդ պրոցեսը կոչվում է հիդրոլիզ։
Հիդրոլիզի արդյունքում լուծույթի pH-ը կարող է փոխվել։

Ներկայացրե՛ք աղերի կիրառման երեք տարբեր ոլորտ (բացի սննդից), օրինակ՝ շինարարություն, գյուղատնտեսություն, կամ արդյունաբերություն:
Բացի սննդից՝
Արդյունաբերություն — քլոր, սոդա, մետաղների ստացում, մաշկի մշակություն։
Շինարարություն — օրինակ՝ կալցիումի աղեր՝ ցեմենտում։
Գյուղատնտեսություն — պարարտանյութեր (նիտրատներ, ֆոսֆատներ, կալիումի աղեր)։

---