Category: Քիմիա 9

Հարցեր1. Լրացրու բաց թողնվածը․
ա) Հալոգենները պատկանում են ___ խմբին։
բ) Հալոգենների արտաքին էլեկտրոնների թիվը ___ է։
գ) Ամենաակտիվ հալոգենը ___ է։

ա) Հալոգենները պատկանում են 17-րդ (VIIA) խմբին։
բ) Հալոգենների արտաքին էլեկտրոնների թիվը 7 է։
գ) Ամենաակտիվ հալոգենը ֆտորն է։

2. Նշի՛ր ճիշտը կամ սխալը․
ա) Հալոգենները ոչ մետաղներ են։
բ) Բոլոր հալոգենները սենյակային ջերմաստիճանում գազ են։
գ) Հալոգենները բնության մեջ հանդիպում են ազատ վիճակում։

ա) Հալոգենները ոչ մետաղներ են։ — Ճիշտ
բ) Բոլոր հալոգենները սենյակային ջերմաստիճանում գազ են։ — Սխալ
գ) Հալոգենները բնության մեջ հանդիպում են ազատ վիճակում։ — Սխալ

3. Թվարկի՛ր հալոգենների քիմիական նշանները։
F, Cl, Br, I, At
ֆտոր, քլոր, բրոմ, յոդ, աստատ

4. Համեմատիր ֆտորը և քլորը՝ ըստ հետևյալ հատկանիշների․
ֆիզիկական վիճակ
Ֆտոր — գազ
Քլոր — գազ

ակտիվություն
Ֆտոր — շատ ակտիվ, ամենաակտիվ հալոգենն է
Քլոր — ակտիվ է, բայց ֆտորից պակաս

կիրառություն
Ֆտոր — օգտագործվում է ատամի մածուկներում, քիմիական արդյունաբերությունում
Քլոր — օգտագործվում է ջրի ախտահանման, մաքրող նյութերի և պլաստմասսայի արտադրության մեջ

5.Ինչո՞ւ հալոգենները հեշտությամբ միացնում են էլեկտրոն և դառնում բացասական իոններ։

Քանի որ հալոգենների արտաքին շերտում կա 7 էլեկտրոն, նրանց մի էլեկտրոն է պակասում մինչև կայուն վիճակ (8 էլեկտրոն)։ Այդ պատճառով նրանք հեշտությամբ միացնում են 1 էլեկտրոն և դառնում բացասական իոններ (−1)։

6.Գրիր ռեակցիայի հավասարումը․
ա) Նատրիում + քլոր
բ) Երկաթ + բրոմ

ա) Նատրիում + քլոր
2Na+Cl₂​=2NaCl

բ) Երկաթ + բրոմ
2Fe+3Br_2​=2FeBr_3​

7. Տրված է ռեակցիան․
Cl₂ + KBr → KCl + Br₂
Ո՞ր հալոգենն է ավելի ակտիվ, հաշվիր դրա Mr-ը և հավասարեցրու ռեակցիան:


ա) Ո՞ր հալոգենն է ավելի ակտիվ

Ավելի ակտիվ է քլորը, քանի որ դուրս է մղում բրոմին նրա միացությունից։

բ) Քլորի Mr-ը
Mr(Cl2​)=2×35.5=71

գ) Հավասարեցված ռեակցիա
Cl2​+2KBr=2KCl+Br2​

8. Բարդ Ի՞նչ ծավալով քլոր պետք է հեղուկացնել 60 տ բեռնատարողությամբ երկաթուղային ցիստեռնը հեղուկ քլորով լցնելու համար:

9. Ստորև բերված ո՞ր նյութերի հետ է փոխազդում քլորը. ա) KBr, բ) NaF, գ) Lil, դ) ZnF:
Ընտրե՛ք ճիշտ պատասխանի համարը և գրեք հնարավոր ռեակցիաների հավասարումները.
Cl₂​+2KBr=2KCl+Br₂​
Cl₂​+2LiI=2LiCl+I_2​

Լուսանկարչության մեջ օգտագործվում են հալոգենների միացություններ, հատկապես՝ բրոմի, քլորի և յոդի միացությունները արծաթի հետ։ Դրանք կոչվում են արծաթի հալոգենիդներ։ Ամենահայտնիներն են արծաթի բրոմիդը (AgBr), արծաթի քլորիդը (AgCl) և արծաթի յոդիդը (AgI)։

Այս նյութերը շատ զգայուն են լույսի նկատմամբ։ Երբ լույսը ընկնում է լուսանկարչական ժապավենի վրա, արծաթի հալոգենիդները քայքայվում են և առաջացնում մետաղական արծաթ։ Այդ փոփոխության շնորհիվ ձևավորվում է լուսանկարի պատկերը։

Հատկապես լայնորեն կիրառվել է արծաթի բրոմիդը՝ սև-սպիտակ լուսանկարչության մեջ։

Այսպիսով, լուսանկարչության զարգացման մեջ կարևոր դեր են ունեցել բրոմի, քլորի և յոդի միացությունները։

Ի՞նչ նպատակով է քլորը օգտագործվում խմելու ջրի մեջ։

Այն օգտագործվում է ախտահանման նպատակով

Որտե՞ղ են կիրառվում ֆտորի միացությունները։

Ատամնաբուժության մեջ՝ատամի մածուկներում

Ինչո՞ւ է սննդի մեջ ավելացվում յոդ (յոդացված աղ)։

Քանի որ այն անհրաժեշտ է վահանաձև գեղձի համար:

Ո՞ր հալոգենի միացություններն են օգտագործվում լուսանկարչության մեջ։

Արծաթի բրոմիդ և արծաթի քլորիդ:

Ինչ նյութի արտադրության մեջ է օգտագործվում քլորը (նշել մեկ օրինակ)։

Օրինակ՝ պլասմասսայի

Ինչո՞ւ քլորը, լինելով թունավոր գազ, լայնորեն կիրառվում է կենցաղում։

Եթե այն վերահսկվում է կարելի է օգտագործել որպես ախտահանիչ:

Ինչո՞ւ չի կարելի օգտագործել ֆտոր պարունակող նյութեր մեծ քանակով։

Քանի որ ֆտորը թունավոր տարր է և այն չափից շատ օգտագործելով կարելի է վնասել ատամները կամ ոսկորները::

Ինչո՞ւ է հալոգենների կիրառությունը կարևոր ինչպես արդյունաբերության, այնպես էլ բժշկության մեջ։

Դրանք օգտագործվում են որպես ջրի ախտահաինչ, դեղամիջոցների արտադրության մեջ, լուսանկարչության մեջ և այլն:

Հարցեր.

Ի՞նչ է աղը: Ինչպե՞ս է այն սովորաբար առաջանում:
Աղը այն նյութն է, որը առաջանում է, երբ թթուն և հիմքը փոխազդում են իրար ու չեզոքացնում են միմյանց։
Օրինակ՝
Թթու + հիմք = աղ + ջուր

Ո՞րն է ամենահայտնի աղը, որը մենք օգտագործում ենք ամեն օր: Ի՞նչն է դրա քիմիական բանաձևը, և ի՞նչ դեր ունի այն մարդու օրգանիզմում:
Ամենօրյա հայտնի աղը կերակրի աղն է։
Քիմիական բանաձևը՝ NaCl (նատրիում քլորիդ)։
Դերը մարդու մարմնում՝ ապահովում է մկանների նորմալ աշխատանքը։
կարգավորում է ջրի փոխանակությունը,
օգնում է նյարդային ազդակների հաղորդմանը,
ապահովում է մկանների նորմալ աշխատանքը։

Ի՞նչ տարբերություն կա չեզոք, թթու և հիմնային աղերի միջև (օրինակներով): Ինչո՞վ է դա պայմանավորված:
Չեզոք աղ
pH-ը չի փոխում։
Առաջանում է ուժեղ թթու + ուժեղ հիմքից։
Օրինակ՝ NaCl։

Թթու աղ
Լուծվելիս տալիս է թթվային միջավայր (pH < 7)։
Առաջանում է ուժեղ թթու + թույլ հիմք։
Օրինակ՝ AlCl₃, NH₄Cl։

Հիմնային աղ
Լուծվելիս տալիս է հիմնային միջավայր (pH > 7)։
Առաջանում է ուժեղ հիմք + թույլ թթու։
Օրինակ՝ Na₂CO₃, K₂CO₃։

Տարբերությունը պայմանավորված է նշված թթուների և հիմքերի ուժով։

Ինչպե՞ս է կոչվում այն պրոցեսը, երբ աղը ջրում լուծվելիս փոխազդում է ջրի հետ և փոխում լուծույթի pH-ը:
Այդ պրոցեսը կոչվում է հիդրոլիզ։
Հիդրոլիզի արդյունքում լուծույթի pH-ը կարող է փոխվել։

Ներկայացրե՛ք աղերի կիրառման երեք տարբեր ոլորտ (բացի սննդից), օրինակ՝ շինարարություն, գյուղատնտեսություն, կամ արդյունաբերություն:
Բացի սննդից՝
Արդյունաբերություն — քլոր, սոդա, մետաղների ստացում, մաշկի մշակություն։
Շինարարություն — օրինակ՝ կալցիումի աղեր՝ ցեմենտում։
Գյուղատնտեսություն — պարարտանյութեր (նիտրատներ, ֆոսֆատներ, կալիումի աղեր)։

---

1. Գրիր հետևյալ հիդրօքսիդների բանաձևերը.

ա) նատրիումի հիդրօքսիդ

NaOH
բ) կալցիումի հիդրօքսիդ

CaOH
գ) երկաթ(III)-ի հիդրօքսիդ

Fe2(OH)3

2.Դասակարգիր՝ հիմք, թթու,աղ.

NaOH, HCl,KOH,Cu(OH)₂

հիմք-NAOH, KOH,Cu(OH)2

թթու-HCl

աղ-

3. Նշիր՝ լուծելի, թե ոչ.

ա) NaOH-լուծվող
բ) Ba(OH)₂-լուծվող
գ) Fe(OH)₃-չլուծվող
դ) Al(OH)₃-չլուծվող

4. Գրիր ռեակցիաները.

ա) NaOH + HCl → NaCl+H2O
բ) Ca(OH)₂ + CO₂ →CaCO3+H2O
գ) Fe(OH)₃ → (տաքացնելիս)Fe2O3+H2O
դ) Al(OH)₃ + HNO₃ →Al(NO3)3+3H2O

1.Ո՞ր նյութերն են կոչվում աղեր:

Այն քիմիական միացություններն են որոնք առաջանում են թթուներից և հիմքերից

Պատասխանիր՝ ո՞ր իոններից է կազմված և ինչպե՞ս է ստացվում։

Դրանք կազմված են մետաղական իոններից ու թթվային մացորդից

2. Ի՞նչ իոններից են կազմված հետևյալ աղերը դիսոցի՛ր։

ա) NaCl

Կատիոն

Na+

անիոն

Cl-
բ) CaCO₃

կատիոն

Ca+2

անիոն

CO3-2
գ) CuSO₄

կատիոն

Cu+2

անիոն

SO4-2

դ) KNO₃

կատիոն

K+

անիոն

NO3-

3. Գրի՛ր հետևյալ աղերի բանաձևերը ըստ անվանումների․

ա) Կալցիումի քլորիդ

CaCl2
բ) Նատրիումի սուլֆատ

Na2SO4

4 . Գրի՛ր, ինչ կստացվի, երբ  միմյանց հետ փոխազդեն․

ա) H₂SO₄ + KOH → K2SO4+H2O

բ) CuO + 2HCl → CuCl2+H2O
գ) Na₂CO₃ + CaCl₂ → CaCO3+2NaCl

Ներկայացրե՛ք H2CO3, H₂SiO3, HNO3, H3PO4 և HCIO4, թթուների էլեկտրոլիտային դիսոցման հավասարումները և թթու առաջացնող տարրերի օքսիդացման աստիճանները:

H2CO3->2H+CO3

H2SiO3->2H+SiO3

HNO3->H+NO3

H3PO4->H3+PO4

+5

HClO4->H+ClO4

2. Որոն՞ք են H3PO4, H3BO3, HClO , HMnO4 թթուներին համապատասխանող օքսիդների բանաձևերը:

H+1 PO4 -3

H+1 BO3 -3

H+1 CLO -3

H+1 MnO4 -2

3. Արտածե՛ք այն թթուների բան

աձևերը, որոնց բաղադրությունը (ըստ զանգվածի) ներկայացված է ստորև.

ա) Н` 1,59%,

N 22,22%,

Ο` 76,19%

1.59/1=1.59

22.22/14=1.587

76.19/16=4.762

1.59/1.587≈1

22.22/1.587=1

76.19/1.587≈3

HNO3

բ) H` 3,06%,

P` 31,63%,

Ο` 65,31%

3.06/1=3.06

31.63/31=1.02

65.31/16=4.082

3.06/1.02=3

1.02/1.02=1

4.082/1.02≈4

H3PO4

4. Ավտոմեքենայի կուտակիչում որպես թթու օգտագործվում է`

1. աղաթթու

3. ազոտական թթու

2. քացախաթթու

4. ծծմբական թթու

5. 4 գ MgO-ն լուծել են ազոտական թթվի լուծույթի մեջ: Որոշե՛ք ստացված աղի նյութաքանակը և զանգվածը:

MgO+HNO3->Mg(NO3)2+N2O

m/M=4գ/40=0.1մոլ

M=24+28+96=148գ/մոլ

n*M=0,1գ/մոլ*148=14,8գ

• Գրիր աղաթթվի քիմիական բանաձևը։

HCl

• Նշիր՝ որ տարրերն են կազմում ծծմբական թթուն (H₂SO₄)։

ջրածին, ծծումբ, թթվածին

• Թթուների բաղադրության մեջ պարտադիր ի՞նչ տարր կա։

ջրածին

• Ինչ իոն է տալիս թթուն ջրում լուծվելիս։

H+

• Նշիր՝ ուժեղ թե թույլ թթու է․

ա) HCl

ուժեղ

բ) H₂CO₃

թույլ

• Ընտրիր՝ որ նյութն է թթու.
  ա) NaOH
  բ) H₂SO₄
  գ) CaO
• Նշիր՝ որ նյութերն են ստացվում թթվի և հիմքի փոխազդեցության արդյունքում։

աղ և ջուր

• Գրի՛ր ազոտական թթվի բանաձևը և ասա դա միատոմյա՞, թե բազմատոմյա թթու է։

HNO3 միատոմ

• Գրի՛ր թթվի անվանումները.
  ա) H₂SO₄ →ծծմբական թթու
  բ) HNO₃ →ազոտական թթու
  գ) H₂CO₃ →ածխաթթու
• Նշիր, թե որ թթուներն են ուժեղ, իսկ որոնք՝ թույլ․
  HCl-ուժեղ, H₂SO₄-ուժեղ, H₂CO₃-թույլ, H₂S-թույլ
• Գրիր թթվի և հիմքի փոխազդեցության հավասարումը․
  NaOH + HCl → NaCL + H2O
• Գրիր մետաղի և թթվի փոխազդեցության հավասարումը․
  Zn + H₂SO₄ → ZnSO4+H2
• Գրիր մետաղական օքսիդի և թթվի փոխազդեցությունը․
  CuO + H₂SO₄ → CuSO4+H2O
• Հաշվիր՝ քանի գրամ աղաթթու է անհրաժեշտ 5 գ կալցիումի օքսիդը չեզոքացնելու համար։   CaO+2HCl→CaCl2 +H2 O

1. Քրոմ մետաղն առաջացնում է երեք օքսիդ, որոնցում ցուցաբերում է 2, 3 և 6 վալենտականություններ: Ներկայացրեք այդ օքսիդների բանաձևերը: CrO, Cr2O3, CrO3 2. Ազոտական թթվի հետ փոխազդում են հետևյալ շարքերից մեկի նշված օքսիդները
1. FeO, CO₂ 3. KO, PO
2. ZnO, SO 4. MgO, CuO 

3. Կազմե՛ք (+6), P(+5), C(+4) տարրերի (փակագծերում նշված են օքսիդացման աստիճանները) օքսիդների և դրանց համապատասխանող  թթուների բանաձևերը: P2O5->H3PO4 CO2->H2CO3

4. Հաշվեք տարրերի զանգվածային բաժինները հետևյալ օքսիդներում MgO, AL2O3, SO3: w(Mg)=1*24/40*100=60 w(O)=1*16/40*100=40 w(Al)=2*27/102*100=52.94 w(O)=3*16/102*10047.5 w(S)=1*32/80*100=40 w(O)=3*16/80*100=60

5. Որոշ զանգվածով ծծմբի(VI) օքսիդը լուծել են 92 գ ջրում, որի հետևանքով ստացվել է ծծմբական թթվի 100 գ լուծույթ: Որոշեք թթվի զանգվածային բաժինը (%) ստացված լուծույթում։ 9,8

6. 8 գ երկաթի(III) օքսիդը «լուծելու» համար այն մշակել են աղաթթ վի 10 %-անոց լուծույթով։ Գտե՛ք ծախսված լուծույթի զանգվածը: 80

1. Ի՞նչ են օքսիդները։
   ա) Միացություններ, որոնք պարունակում են թթվածին
   բ) Միացություններ, որոնք պարունակում են ջրածին
   գ) Միացություններ, որոնք պարունակում են ազոտ
2. Ո՞ր բաղադրությունը օքսիդ է։
   ա) H₂O
   բ) NaCl
   գ) HCl
3. Ո՞ր տարրն է միշտ մտնում օքսիդների բաղադրության մեջ։
   ա) Ջրածին
   բ) Թթվածին
   գ) Ածխածին
4. Ո՞րն է մետաղական օքսիդ։
   ա) CuO
   բ) SO₂
   գ) CO₂
5. Ո՞րն է ոչ մետաղական օքսիդ։
   ա) Fe₂O₃
   բ) CaO
   գ) SO₃

---

• Բեր երեք օքսիդի օրինակ։

SO3, SO2, H2O

• Ինչ տարբերություն կա մետաղական և ոչ մետաղական օքսիդների միջև։

Մետաղականները կազմված են մետաղներից և թթվածնից իսկ ոչ մետաղականները ոչ մետաղական տարրերից և թթվածնից: Մետաղականները առաջացնում են հիմքեր սիկ ոչ մետաղականները թթուներ

• Ինչ նյութեր են առաջանում, երբ մետաղը միանում է թթվածնին։

մետաղական օքսիդ

• Ինչպես կարելի է ստանալ օքսիդ։

աղերի կամ հիդրօքսիդների քայքայումով, մետղները կամ ոչ մետաղները թթվածնին միացնելով:

• Ինչ է լինում, երբ օքսիդը միանում է ջրին

եթե միանում են ոչ մետաղական տարրեր առաջանում են թթուներ, եթե մետաղական տարրեր առաջանում են հիմքեր

ՀԱՐՑԵՐ, ՎԱՐԺՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ԽՆԴԻՐՆԵՐ

1. Որոշեք թթու առաջացնող տարրի օքսիդացմանտիճանը հետևյալ թթուներում, HNO2, H2SiO3, HNO3, H3PO4

O -2 H +1 N +3

H +1 Si +4 O -2

H +1 N +5 O -2

H +1 P +5 O -2

2. Թթուների հետևյալ շարքից առանձնացրեք միահիմն, երկհիմն և եռահիմն թթուները HClO2, H2SO3, HClO3, H2CrO4, H3AsO4, HBr, H2S, H3PO4

Միահիմն HClO2, HClO3, HBr
Երկհիմն H2SO3, H2CrO4, H2S

Եռահիմն H3AsO4, H3PO4

————————–

Առաջին մակարդակ

1.Ի՞նչ է ինդեքսը և ե՞րբ է օգտագործվում (պատասխանը պարզաբանե՛ք երկու օրինակով):

Ինդեքսը ցույց է տալիս թե նյութի բանաձևում քանի հատ նույն տարրից կա օրինակ H2O բանձևում H-ի ինդեքսը 2-սն է

2. Ի՞նչ տեղեկություններ է «հաղորդում» քիմիական բանաձևը նյութի վերաբերյալ:

Դա նյութի պայմանական գրառումն է, որը կազմված է նյութի ատոմներից, ինդեքսներից: Ցույց է տալիս թե նյութը որ ատոմներից է կազմված և նույնն ատոմից քանի հատ կա նյութի մեջ:

3. Կարդացե՛ք քիմիական բանաձևերն ու շարադրե՛ք այն տեղեկությունները, որոնք մատուցում են այդ բանաձևերը.

ա) MgO

նյութը կազմված է մեկ ատոմ մագնեզիումից և մեկ ատոմ թթվածնից

բ) HNO3

կազմված է մեկ ատոմ ջրածնից, մեկ ատոմ ազոտից, երեք ատոմ թթվածնից
գ)Na2CO3

երկու ատոմ նատրիում, մեկ ատոմ ածխածին, երեք ատոմ թթվածին

դ) Al2O3

երկու ատոմ ալյումին, թթվածին երեք ատոմ

Սեկնաբանե՛ք հետևյալ գրառումները.

6F

2F

F2

5H

2H₂

H2

Գրե՛ք այն նյութերի քիմիական բանաձևերը, որոնց մոլեկուլները կազմված են.

ա) ազոտի մեկ և թթվածնի երկու ատոմից,

NO2

բ) ջրածնի երկու և ծծմբի մեկ ատոմից,

H2S

գ) ածխածնի մեկ ու քլորի չորս ատոմից:
CCl4

Կարդացե՛ք այդ բանաձևերն ու համապատասխան քիմիական նյութերի վե- րաբերյալ տեղեկություններ տվե՛ք:

ազոտի երկօքսիդ

ջրածնի ծծմբիտ

ածխածնի տետրաքլորիդ