Մանվելյան Շուշան

11․09․25
Կա՞ նվիրված արդյոք մի վայր իրավունքին երկրիս մեջ,
Այս խավարում ման գամ, գտնեմ՝ ձեռքիս լապտեր մի անշեջ։
(Թարգմանություն Աբու-լ-Ալա-ալ Մաարիից, արաբ միջնադարյան բանաստեղծ)
Հին Հունաստանում ապրում էր մի իմաստուն ծերուկ փիլիսոփա՝ Դիոգենես անունով (մ.թ.ա. 404-323), որ անմիջական հետևորդն էր Անտիսթենեսի (մ.թ.ա. 444-365)՝ ցինիզմի փիլիսոփայության հիմնադիր (ցինիզմ-ը, հայերեն՝ շնականություն-ը, չուներ այժմյան բացասական իմաստը. փիլիսոփայական այդ ուսմունքի կողմնակիցները մերժում էին գոյություն ունեցող կարգերը, ուղղությունները, կրոնը և այլն, կոչ էին անում հրաժարվել քաղաքակրթությունից և վերադառնալ նախնադարյան վիճակին։ Սակայն հետագայում շնականները այնքան հեռու գնացին պարկեշտության կանոններից, որ բառն ստացավ ներկա արգահատելի իմաստը։
Այս Դիոգենեսը, ահա, հրաժարվել էր աշխարհի բարիքներից ու վայելքներից և ապրում էր…. մի տակառի մեջ։ Ու, ասում են, ձեռքին լապտեր բռնած՝ մարդ, ավելի ճիշտ՝ մեծատառով Մարդ էր որոնում։
Ահա թե որտեղից են գալիս աշխարհի շատ լեզուներում տարածում գտած այսպիսի արտահայտությունները՝ լապտերով ման գալ, ցերեկը ճրագով ման գաս՝ չես գտնի (հնում հայերեն ասում էին՝ լապտեր ի ձեռին որոնել)։
Եվ դարձյալ այս Դիոգենեսի մասին պատմում են, որ մի անգամ նրա աշակերտ, աշխարհակալ Ալեքսանդր Մակեդոնացին (մ.թ.ա. 356-323) գալիս կանգնում է նրա տակառի առաջ ու ասում. «Ծերո՛ւկ, ի՞նչ կուզես, որ քեզ տամ»։ Վերջինս փիլիսոփայական հանգստությամբ պատասխանում է. «Մի կողմ գնա, արևս մի՛ ծածկիր»։
Եվ, ո՜վ զուգադիպություն, երկուսի էլ արևը խավարումո է միևնույն տարում՝ 323-ին, չնայած որ փիլիսոփան երեք անգամ ավելի կյանք էր ապրել երկրի երեսին, քան աշխարհակալը։

Առաջադրանք

1․Գտիր պատմական անունները, դուրս գրիր, դիմացը գրիր՝ ով ինչով էր հայտնի (ինչով էր զբաղվում)։
Աբու-լ-Ալա-ալ Մաարի – արաբ միջնադարյան բանաստեղծ։
Դիոգենես – հին հույն փիլիսոփա, շանականների ներկայացուցիչ։
Անտիսթենես – հույն փիլիսոփա, շնականության (ցինիզմի) հիմնադիր։
Ալեքսանդր Մակեդոնացի — աշխարհակալ, ռազմական նշանավոր գործիչ։

2․Գտիր արգահատելի բառի բացատրությունը։
Արգահատելի նշանակում է վատ, անպատշաճ, որ մերժվում է մարդկանց կողմից։

3․Քանի՞ դարձվածք կա այս հատվածում։ Որո՞նք են, ինչ են դրանք նշանակում։
Տեքստում կան 3 դարձվածք․
լապտեր ի ձեռին որոնել — հները՝ ինչ-որ բան մեծ ջանքերով փնտրել։
լապտերով ման գալ — ինչ-որ բան շատ դժվարությամբ որոնել։
ցերեկը ճրագով ման գաս՝ չես գտնի — այնքան հազվագյուտ է, որ գրեթե չի գտնվում։

09․09․25

Զրույց՝ քերականության առարկան, նպատակը, բաժինները։

Առաջադրանքներ

1. Կարդա Պ.Բեդիրյանի «Բառերի խորհրդավոր աշխարհից» գրքի հերթական հոդվածը

Դեմքի ուղղությա՞մբ, թե դեպի աջ

Երբ լսենք առա՜ջ հրամանը, մենք, առանց վայրկյան անգամ մտածելու, մեր քայլերը կուղղենք դեպի այն կողմը, ուր դարձել է մեր դեմքը։ Եվ այստեղ զարմանալի ոչինչ չկա։ Սակայն մեր հեռավոր նախնիները, եթե այդ նույն հրամանն ստանային, կքայլեին…. դեպի աջ։ Որովհետև առաջ (= առ +աջ) ստուգաբանորեն նշանակում է «դեպի աջ»։

Այդ ինչպե՞ս պատահեց, որ աջ-ը նշանակեց «ուղիղ»։

Իմաստի այս անցումը սովորական երևույթ է ոչ միայն հայերենի, այլև ուրիշ լեզուների համար. ծանոթ շատ լեզուներում աջ միաժամանակ նշանակում է նաև «ուղիղ», «ճիշտ», անգամ «ճշմարիտ»։ Համեմատեք. правый «աջ» և правильный «ճիշտ», право «իրավունք», правда «ճշմարտություն»։ Անգլերեն right /ռայթ/, ֆրանսերեն droit /դղուա/, պահլավերեն ռասաթ ունեն հիշված երեք իմաստներն էլ։

Աջ բառի այս իմաստների հետ են ըստ էության առնչվում և աջել («ճիշտ կողմը շուռ տալ»), գործերը աջ գնալ («հաջողությամբ ընթանալ») արտահայտությունները, հենց ինքը՝ հաջողություն բառը։ Եվ ընդհակառակը, ձախ փոխաբերաբար նշանակում է «ոչ ճիշտ», «ձախորդ»։ Ձախել, գործերը ձախ գնալ, ձախողվել, ձախորդություն…

Ով գիտե, գուցե «աջ» >«ուղիղ», «ճիշտ» անցումը կապված է աջլիկության, իբրև ճիշտ ու նորմալ երևույթի ընկալման հետ։ Ով գիտե։ Փաստն այն է, որ առաջ (առջև), առաջարկել, առաջին, հաջորդ, հաջող… բառերի արմատն է աջ։

2. Առաջադրանք

• Քանի՞ լեզվի մասին խոսք կա այս տեքստում։
  Տեքստում նշվում են 5 լեզու՝ հայերեն, ռուսերեն, անգլերեն, ֆրանսերեն, պահլավերեն։։
  
• Ի՞նչ է նշանակել հին հայերենում առաջ բառը։ Հանդիպե՞լ եք նույն իմաստը ժամանակակից հայերենում։
  Հին հայերենում առաջ նշանակում էր «դեպի աջ»։
  Ժամանակակից հայերենում այս իմաստով գրեթե չի օգտագործվում։
  
• Տեքստից գտիր երեք հնչյունափոխված բառ, բացատրիր՝ ինչ հնչյունափոխություն է տեղի ունեցել։
  Օրինակներ տեքստից․
  առաջ – աջ = հնչյուն է դուրս մնացել (առ + աջ = առաջ)։
  հաջող – աջ = հնչյունափոխություն՝ a — ha (հ-ի ավելացում)։
  առաջարկել — աջ = արմատի փոխում «աջ»-ից, հնչյունների միացում։
  
• Գրիր սովորական, ծանոթ, ձախորդ, ճիշտ բառերի հականիշները։
  սովորական — շատ հատուկ / արտասովոր
  ծանոթ — անծանոթ
  ձախորդ — հաջող
  ճիշտ — սխալ
  
• Տեքստում գտիր հոգնակի գոյականները, բացատրիր դրանց կազմությունը։
  լեզուներ — լեզու + ներ
  իմաստները — իմաստ + ներ / ը
  բառերը — բառ + եր
  արտահայտությունները — արտահայտություն + ներ + ը
  
• Կազմիր լրագիր, վիպագիր, նստացույց, ժամացույց, անասնակեր, շատակեր, դեղատուն, մեծատուն բառերի հոգնակին։
  լրագիր — լրագիրներ
  վիպագիր — վիպագիրներ
  նստացույց — նստացույցներ
  ժամացույց — ժամացույցներ
  անասնակեր — անասնակերներ
  շատակեր — շատակերներ
  դեղատուն — դեղատներ
  մեծատուն — մեծատներ
  
• Նշիր վայրկյան, նախնի, հրաման, հաջողություն գոյականների հոլովումները։
  
  վայրկյան
  Ի. վ. վայրկյան
  Ռ. վ. վայրկյանի
  Տ. վ. վայրկյանին
  Ե. վ. վայրկյանը
  Բ. վ. վայրկյան
  Գ. վ. վայրկյանով
  ԲՄ. վ. վայրկյանից

նախնի
Ի. վ. նախնի
Ռ. վ. նախնու
Տ. վ. նախնուն
Ե. վ. նախնին
Բ. վ. նախնի
Գ. վ. նախնով
ԲՄ. վ. նախնուց

հրաման
Ի. վ. հրաման
Ռ. վ. հրամանի
Տ. վ. հրամանին
Ե. վ. հրամանը
Բ. վ. հրաման
Գ. վ. հրամանով
ԲՄ. վ. հրամանից

հաջողություն
ԲՄ. վ. հաջողությունից
Ի. վ. հաջողություն
Ռ. վ. հաջողության
Տ. վ. հաջողությանը
Ե. վ. հաջողությունը
Բ. վ. հաջողություն
Գ. վ. հաջողությամբ

09․09․25

Զրույց՝ քերականության առարկան, նպատակը, բաժինները։

Առաջադրանքներ

1. Կարդա Պ.Բեդիրյանի «Բառերի խորհրդավոր աշխարհից» գրքի հերթական հոդվածը

Դեմքի ուղղությա՞մբ, թե դեպի աջ

Երբ լսենք առա՜ջ հրամանը, մենք, առանց վայրկյան անգամ մտածելու, մեր քայլերը կուղղենք դեպի այն կողմը, ուր դարձել է մեր դեմքը։ Եվ այստեղ զարմանալի ոչինչ չկա։ Սակայն մեր հեռավոր նախնիները, եթե այդ նույն հրամանն ստանային, կքայլեին…. դեպի աջ։ Որովհետև առաջ (= առ +աջ) ստուգաբանորեն նշանակում է «դեպի աջ»։

Այդ ինչպե՞ս պատահեց, որ աջ-ը նշանակեց «ուղիղ»։

Իմաստի այս անցումը սովորական երևույթ է ոչ միայն հայերենի, այլև ուրիշ լեզուների համար. ծանոթ շատ լեզուներում աջ միաժամանակ նշանակում է նաև «ուղիղ», «ճիշտ», անգամ «ճշմարիտ»։ Համեմատեք. правый «աջ» և правильный «ճիշտ», право «իրավունք», правда «ճշմարտություն»։ Անգլերեն right /ռայթ/, ֆրանսերեն droit /դղուա/, պահլավերեն ռասաթ ունեն հիշված երեք իմաստներն էլ։

Աջ բառի այս իմաստների հետ են ըստ էության առնչվում և աջել («ճիշտ կողմը շուռ տալ»), գործերը աջ գնալ («հաջողությամբ ընթանալ») արտահայտությունները, հենց ինքը՝ հաջողություն բառը։ Եվ ընդհակառակը, ձախ փոխաբերաբար նշանակում է «ոչ ճիշտ», «ձախորդ»։ Ձախել, գործերը ձախ գնալ, ձախողվել, ձախորդություն…

Ով գիտե, գուցե «աջ» >«ուղիղ», «ճիշտ» անցումը կապված է աջլիկության, իբրև ճիշտ ու նորմալ երևույթի ընկալման հետ։ Ով գիտե։ Փաստն այն է, որ առաջ (առջև), առաջարկել, առաջին, հաջորդ, հաջող… բառերի արմատն է աջ։

2. Առաջադրանք

• Քանի՞ լեզվի մասին խոսք կա այս տեքստում։

Հինգ՝ hայերեն, ռուսերեն, ֆրանսերեն, անգլերեն և պահլավերեն։

• Ի՞նչ է նշանակել հին հայերենում առաջ բառը։ Հանդիպե՞լ եք նույն իմաստը ժամանակակից հայերենում։

դեպի աջ

• Տեքստից գտիր երեք հնչյունափոխված բառ, բացատրիր՝ ինչ հնչյունափոխություն է տեղի ունեցել։

մտածել – միտք

հեռավոր – հեռու

ճշմարիտ – ճիշտ

• Գրիր սովորական, ծանոթ, ձախորդ, ճիշտ բառերի հականիշները։

սովորական – արտասովոր

ծանոթ – օտար

ձախորդ – հաջողակ

ճիշտ – սխալ

• Տեքստում գտիր հոգնակի գոյականները, բացատրիր դրանց կազմությունը։

քայլեր – քայլ+եր

նախնիներ – նախնի+ներ

լեզուներ – լեզու+ներ

իմաստներ – իմաստ+ներ

• Կազմիր լրագիր, վիպագիր, նստացույց, ժամացույց, անասնակեր, շատակեր, դեղատուն, մեծատուն բառերի հոգնակին։

լրագիր – լրագրեր

վիպագիր – վիպագրեր

նստացույց – նստացույցեր

ժամացույց – ժամացույցներ

անասնակեր – անասնակերներ

շատակեր – շատակերներ

դեղատուն – դեղատներ

մեծատուն – մեծատներ

• Նշիր վայրկյան, նախնի, հրաման, հաջողություն գոյականների հոլովումները։

վայրկյան – վայրկյանի

նախնի – նախնիի

հրաման – հրամանի

հաջողություն – հաջողության

Ինձ շատ դուր եկավ այս ուսումնական շրջանը, թեև մի քանի անգամ բացակայել եմ տարբեր պատճառներով։ Չնայած դրան՝ ես մասնակցել եմ հետաքրքիր ու օգտակար նախագծերի։ Այդ ընթացքում ես հանդիպեցի շատ նոր ու լավ ընկերների, որոնց հետ անցկացրի հիանալի ժամանակ։ Մենք միասին անցանք տարբեր նախագծեր, սովորեցինք համագործակցել ու օգնել միմյանց։

Ես իսկապես շատ ուրախ եմ, որ ընտրել եմ հենց ընկեր Անիի ջոկատը։ Դա ճիշտ ընտրություն էր․ այստեղ ես ինձ զգում էի ինչպես տանը՝ ջերմ, սիրված ու ընդունված։ Այս շրջանը ինձ շատ բան սովորեցրեց՝ թե ընկերության արժեքը, թե թիմային աշխատանքի կարեւորությունը։

Խոհանոցային օր

Դեպի Արատես

Հունիսի 2-4-ը մենք՝ Միջին դպրոցի ճամբարականներս, գնացինք Արատես։

Ճանապարհին կանգառ արեցինք Արփայի հովտում և Սուրբ Երրորդություն եկեղեցում, որտեղի բնությունը շատ գեղեցիկ էր և կանչ։ Հետո արդեն նստեցինք ավտոբուսը և շարունակեցինք ճանապարհը։ Սկզբում նախաճաշեցինք մեզ հետ վերցրած բրդուճներով ու մրգով։ Բոլոր կանգառներն էլ շատ հետաքրքիր էին․ շրջում էինք, դիտում բնությունը, զրուցում և լուսանկարներ անում։

Երբ հասանք Արատես, տեղավորվեցինք տնակներում՝ տղաներն առանձին, աղջիկներն առանձին։ Շատ արագ հարմարվեցինք․ մաքուր օդն ու բնությունը բոլորիս վրա լավ ազդեց։ Օրը շարունակվեց ճաշով։ Երեկոյան հավաքվեցինք խարույկի շուրջ՝ պարեցինք ազգային պարեր, երգեցինք, նույնիսկ փոքր համերգ ունեցանք։

Երկրորդ օրը նախաճաշեցինք և, անցնելով գետը, բարձրացանք Արատեսի հյուսիսարևելյան բարձունք։ Շատ հավես էր։ Հետ վերադարձանք և մածուն պատրաստեցինք։ Ճաշից հետո խաղացինք բակային ու ազգային խաղեր։ Երեկոյան՝ կրկին խարույկ, ամփոփում ու քուն։

Վերջին օրը հավաքեցինք ամեն ինչ, մաքրեցինք մեր սենյակները, տեսակավորեցինք աղբը և շարժվեցինք դեպի Երևան։ Մինչև ժամը 17։00 վերադարձանք՝ լի ժպիտներով, հիշողություններով և նոր ընկերություններով։

Այս ճամփորդությունը սովորական ճամփորդություն չէր։ Մենք ոչ միայն հանգստացանք ու զվարճացանք, այլև սովորեցինք լինել ինքնուրույն, աշխատել թիմով, հոգ տանել բնության մասին և ուրախանալ ամեն փոքր պահից։ 

Հոկտեմբեր

Մեծ Բրիտանիա

Ֆրանսիա

Նոյեմբեր

Գերմանիա

Իտալիա

Իտալիայի մասին հարցեր

Դեկտեմբեր

Ռուսաստան

Փետրվար

Հարավարևմտյան Ասիա

Վրաստան

Մարտ

Իրանի հանրապետություն

Ապրիլ

Թուրքիա

Արևելյան Ասիա

Չինաստան

Ճապոնիա

Մայիս

ԱՄՆ