Author: shushan5

Ներկայումս ավելի քան 25 միլիոն նյութ է հայտնի։ Դրանք տարբերակելու համար օգտագործում ենք.  նյութերի ֆիզիկական, քիմիական հատկություններ:

Նյութերի ֆիզիկական հատկություններն են՝ ագրեգատային վիճակը (գազ, հեղուկ,պինդ), գույնը, հոտը, համը, խտությունը, ջերմահաղորդականությունը, էլեկտրահաղորդականությունը, հալման և եռման ջերմաստիճանները:

Նյութի քիմիական հարկություն ասելով՝ հասկանում են մեկ այլ նյութի հետ փոխազդելու կամ ինքնուրույն քայքայվելու ունակությունը:

Պատասխանի՛ր հարցին.

1…..Հետևյալ պնդումներից որոնք են վերաբերում նյութի՝ ա) ֆիզիկական, բ) քիմիական հատկություններին.

1) Ջրածնի և թթվածնի խառնուրդը պայթյունավտանգ է, կայծից բռնկվում է:

2) Ջրածինը 14,5 անգամ թեթև է օդից:

3) Քացախաթթուն, փոխազդելով նատրիումի հիդրօքսիդի հետ, առաջացնում է աղ:

4) Օզոնարարում թթվածինը փոխարկվում է օզոնի:

5) Օզոնին բնորոշ է սուր հոտը:

1, 3 և 4 պնդումները քիմիական հատկություններ են

2 և 5 պնդումները ֆիզիկական հատկություններ են

2…Գրի՛ր կերակրի աղի ֆիզիկական հատկությունները:

Կերակրի աղ

Հոտ ունի արտակարգ հոտ

Համ ունի արտակարգ համ

Փայլ չի փայլում

Գույն թափանցիկ, սպիտակ

Ագրեգատային վիճակ պինդ

Կարծրություն (ապակու համեմատ) քիչ

Լուծելիությունը ջրում լուծվում է

Խտություն (ջրի համեմատ) շատ

Հալման ջերմաստիճան 800ºC

Եռման ջերմաստիճան 1413ºC

Գործնական աշխատանք.

Նյութերի ֆիզիկական հատկությունները.

Նյութ

Ջուր

Շաքար

կաթ

կերոսին

երկաթ

______________

Հոտ

Փայլ

Գույն

Ագրեգատային վիճակ

Կարծրություն (ապակու համեմատ)

Լուծելիությունը ջրում

| Խտություն (ջրի համեմատ)

————————————-

Ջուր

Հոտ չունի հոտ

Փայլ չունի փայլ

Գույն թափանցիկ

Ագրեգատային վիճակ հեղուկ

Կարծրություն (ապակու համեմատ) չունի կարծրություն

Լուծելիությունը ջրում  չի լուծվում

| Խտություն (ջրի համեմատ) հավասար

Շաքար

Հոտ քաղցր

Փայլ չունի փայլ

Գույն սպիտակ

Ագրեգատային վիճակ պինդ

Կարծրություն (ապակու համեմատ) ցածր

Լուծելիությունը ջրում լուծվում է

| Խտություն (ջրի համեմատ) բարձր

Կաթ 

Հոտ ունի արտակարգ հոտ

Փայլ չունի փայլ

Գույն սպիտակ

Ագրեգատային վիճակ հեղուկ

Կարծրություն (ապակու համեմատ) չունի կարծրություն

Լուծելիությունը ջրում լուծվում է

| Խտություն (ջրի համեմատ) շատ

Կերոսին

Հոտ ունի արտակարգ թունավոր հոտ

Փայլ չունի փայլ

Գույն թափանցիկ դեղին

Ագրեգատային վիճակ հեղուկ

Կարծրություն (ապակու համեմատ) քիչ

Լուծելիությունը ջրում չի լուծվում

| Խտություն (ջրի համեմատ) քիչ

Երկաթ

Հոտ ունի արտակարգ հոտ

Փայլ ունի փայլ

Գույն արծաթագույն

Ագրեգատային վիճակ պինդ

Կարծրություն (ապակու համեմատ) շատ

Լուծելիությունը ջրում չի լուծվում

| Խտություն (ջրի համեմատ) շատ

Կարդա՛

Հիշի՛ր և սովորի՛ր

! Քիմիան գիտություն է նյութերի, դրանց բաղադրության, կառուցվածքի, հատկությունների եւ փոխարկումների մասին:

! Ֆիզիկական մարմինը դա ծավալ, զանգված ունեցող ցանկացած առարկա է:

Մարմինները լինում են կենդանի եւ անկենդան :

! Նյութն այն է, ինչից կազմված են ֆիզիկական մարմինները` մեզ շրջապատող առարկաները:

Նյութերը բաժանվում են երկու խմբի` օրգանական եւ անօրգանական:

Հարցեր ինքնաստուգման համար

1. Համապատասխանեցրո՛ւ մարմինները, նյութերը և թվարկի՛ր դրանց կիրառություններ.

երկաթե դարպաս, երկաթե գամ, ալյումինի փոշի, ածխածին, ալյումինաթիթեղ, մատիտի միջուկ, գրաֆիտ, ապակե բաժակ, երկաթ, ապակի։

Երկաթ-Երկաթե դարպաս, երկաթե գամ

Ալյումին-Ալյումինի փոշի, այլումինաթիթեղ

Ապակի-Ապակե բաժակ

Գրաֆիտ-Մատիտի միջուկ

2. Վերհիշիր, թե սենյակային ջերմաստիճանում որ նյութն է հեղուկ վիճակում

1) գրաֆիտ

2) սնդիկ

3) ազոտ

4) թթվածին

Պատասխանիր հարցերին

1. Հետևյալ գոյականներից ո՞րը ֆիզիկական մարմին չի բնորշում.

ա) կուժ

բ) բաժակ

գ) ստվեր

դ) մատանի

2. Հետևյալ առարկաներից ո՞րը չեն պատրաստում ապակուց և ինչո՞ւ.

գավաթ, փորձանոթ, բաժակ, խաղալու գունդ, ֆուտբոլի գնդակ։

Ֆուտբոլի գնդակը չի կարող ապակուց լինել որովհետև ոտքով հարվածելուց այն կփշրվի, իսկ խաղի գնդակը խաղի ընթացքում կփշրվի:

Պատասխանի՛ր հարցերին

• Նշել, թե որոնք են` ա) մարմիններ, բ) նյութեր Երկաթե գամ, ալյումինի փոշի, ալյումինե կաթսա, օդապարիկ, շաքարավազ, շաքարի բյուրեղ, էլեկտրական լամպ, մատիտ, ջրածին, ազոտ, ծծմբական թթու, կավե կուժ:

Երկաթե գամ, ալյումինե կաթսա, օդապարիկ, էլեկտրական լամպ,մատիտ, կավե կուժ, շաքարի բյուրեղ, ալյումինի փոշի:

Շաքարավազ, ջրածին, ազոտ, ծծմբական թթու:

• Ինչի՞ց են կազմված մարմինները: Ո՞րն է մարմնի և նյութի ամենաէական տարբերությունը:

Մարմինները կազմված են նյութերից:

• Լրացրե՛ք բաց թողած նյութերի անունները.
  ա) փայտե սեղան բ) երկաթե համակարգիչ գ) փայտե մատիտ դ) երկաթե դուռ

Հիշի՛ր և սովորի՛ր

! Քիմիան գիտություն է նյութերի, դրանց բաղադրության, կառուցվածքի, հատկությունների եւ փոխարկումների մասին:

! Ֆիզիկական մարմինը դա ծավալ, զանգված ունեցող ցանկացած առարկա է:

Մարմինները լինում են կենդանի եւ անկենդան :

! Նյութն այն է, ինչից կազմված են ֆիզիկական մարմինները` մեզ շրջապատող առարկաները:

Նյութերը բաժանվում են երկու խմբի` օրգանական եւ անօրգանական

1.Թվարկի՛ր բնության մեջ հանդիպող քեզ հայտնի 3 նյութ:

Փայտ, երկաթ, ոսկի

2.Թվարկի՛ր տանը, դպրոցում, տրանսպորտում, հանդիպող 3 նյութ:

ապակի, ռետին, կտոր

3• Թվարկի՛ր այդ նյութերի որոշ ֆիզիկական հատկություններ(համ, հոտ, գույն, ագրեգատային վիճակ, լուծելիություն)

4. Քո թվարկած նյութերից ընտրի՛ր մեկը, որը հանդիպում է բնության մեջ և կարող է ստեղծվել նաև մարդու ձեռքով: Համեմատի՛ր դրանք օրգանիզմի վրա թողած իրենց ազդեցությամբ:

Նոր թեմա էջ 8

Հարցեր.

• Անվանե՛ք որեւէ մարմին, որը կարելի է պատրաստել տարբեր նյութերից:

բաժակ, սեղան, քանոն

• Ապակուց պատրաստված բաժակը նյո՞ւթ է, թե՞ մարմին:

մարմին

• Հետեւյալ շարքից առանձնացրե՛ք մարմինների եւ նյութերի անունները՝
  ջերմաչափ, ջուր, պարաֆին, մոմ, պղինձ, մատանի, պոլիէթիլեն, ապարանջան, արծաթ, սեղան, փայտ, դանակ, երկաթ, ալյումին

երկաթ, ալյումին, արծաթ, պղինձ, պոլիէթիլեն, պարաֆին,փայտ

ջերմաչափ, ջուր, մոմ, մատանի, ապարանջան, սեղան, դանակ

• Լրացրե՛ք բաց թողած նյութերի անունները.
  ա) պղնձե լար բ) երկաթե պատառաքաղ գ) ռետինե գնդակ դ) կավե բաժակ ե) փայտե քանոն զ) ապակե սեղան

• Թվարկե՛ք ձեզ ծանոթ մի քանի նյութեր:

Փայտ, երկաթ, ոսկի, պղինձ, բրոնզ և այլ:

• Որո՞նք են բնական գիտությունները: Թվարկե՛ք դրանք:

Քիմիան, ֆիզիկան, կենսաբանությունը և այլ:

• Ի՞նչ է ուսումնասիրում քիմիա գիտությունը:

Այն ուսումնասիրում է նրանց կառուցվածքի, հատկությունների, բոխարկումների և բաղադրության մասին:

Առաջադրանքներ Գ. Մխիթարյանի մաս I գրքից էջ 29-30

Տարբերակ 1

I. Նկարում պատկերված չափագլանով կարելի է չափել 100մլ ծավալով հեղուկ։ Պատ.`2

II. Նկարում պատկերված չափագլանի մեկ բաժանման արժեքը կլինի 2մլ հեղուկ: Պատ.՝2

III. Նկարում պատկերված չափագլանի մեջ գտնվող հեղուկի ծավալը կլինի 76մլ: Պատ.՝4

Տարբերակ 2

I. Նկարում պատկերված չափագլանով կարելի է չափել 250մլ ծավալով հեղուկ։ Պատ.՝3

II. Նկարում պատկերված չափագլանի մեկ բաժանման արժեքը կլինի 5մլ հեղուկ: Պատ.՝1

III. Նկարում պատկերված չափագլանի մեջ գտնվող հեղուկի ծավալը կլինի 165մլ: Պատ.՝2

Տարբերակ 3

I. Նկարում պատկերված չափագլանով կարելի է չափել 100մլ ծավալով հեղուկ։ Պատ.՝2

II. Նկարում պատկերված չափագլանի մեկ բաժանման արժեքը կլինի 5մլ հեղուկ: Պատ.՝1

III. Նկարում պատկերված չափագլանի մեջ գտնվող հեղուկի ծավալը կլինի 60մլ: Պատ.՝1

Տարբերակ 4

I. Նկարում պատկերված չափագլանով կարելի է չափել 1000մլ ծավալով հեղուկ։ Պատ.՝1

II. Նկարում պատկերված չափագլանի մեկ բաժանման արժեքը կլինի 10մլ հեղուկ: Պատ.՝3

III. Նկարում պատկերված չափագլանի մեջ գտնվող հեղուկի ծավալը կլինի 940մլ: Պատ.՝3

Չափիչ սարքի սանդղակի ամենամեծ արժեքը կոչվում է սարքի չափման սահման։

Չափիչ սարքի սանդղակի բաժանման արժեքը որոշելու համար անհրաժեշտ է գտնել սանդղակի մոտակա այն երկու մոտիկ գծիկները որոնց կողքին մեծության թվային արժեքներ են գրված, այնուհետև մեծ արժեքից հանել փոքրը և ստացված թիվը բաժանել դրանց միջև բաժանումների արժեքները։ Մեծ թիվը նշանակենք a տառով փոքր թիվը նշանեկենք b տառով բաժանումների թիվը նշանակեն n տառով բաժանման արժեքը նշանակեն C տառով։ Բաժանման արժեքի բանաձևը կլինի a-b:n=c

Առաջադրանքներ Վ.Ի.լուկաշիկի խնդրագրքից

1.

Ֆիզիկական մարմին-Ինքնաթիռ, տիեզերանավ, ինքնահոս գրիչ, ավտոմեքենա:

Նյութ-Պղինձ, ճենապակի, ջուր:

2.

Ֆիզիկական մարմիններ որ կազմված են միևնույն նյութից

Ռետինե ճտքակոշիկներ ռետինե գնդակ

փուչիկ անիվներ

փայտե սեղան փայտե աթոռ

ապակե գավաթ  ապակե բաժակ

Ֆիզիկական մարմիններ որ կազմված են տարբեր նյութերից, բայց նույն անվամբ և նույն նպատակին ծառայող

Փայտե գդալներ մետաղե գդալներ

ապակե սեղաններ փայտե սեղաններ

կավե սպասք փայտե սպասք

3.

Ինչ է կարելի պատրաստել ապակուց

Բաժակ, սեղան, աթոռ, ջահ, դուռ, պատուհան

Ինչ է կարելի պատրաստել ռետինից

Ֆիզիկական մարմիններ որ կազմված են միևնույն նյութից

Ռետինե ճտքակոշիկ, գնդակ, փուչիկ, անիվներ

Ինչ է կարելի պատրաստել փայտից

Սեղան, աթոռ, սպասք, կահույք, դուռ, խաղալիք

Ինչ է կարելի պատրաստել պողպատից

թասեր, փականներ բանալիներ

Ինչ է կարելի պատրաստել պլաստմասսայից

Խաղալիքներ, աթոռ, սեղան, շիշ

5.

Ֆիզիկական մարմին	Նյութ	Երևույթ
ռելսեր	կապար	որոտ
Լուսին	ալյումին	ձյունաբուք
մկրատ	սպիրտ	լուսաբաց
սեղան	սնդիկ	բուք
ուղղաթիռ	պղինձ	ձյան գալը
	նավթ	եռում
		ձյունահողմ
		կրակոց
		ջրհեղեղ

6.

Մեխանիկական երևույթ է մեքենայի շարժվելը, գնդի գլորվելը, թռչնի թռիչքը, ձկան լողալը, մարդու քայլելեը

7.

Ջերմային երևույթ է ջրի եռալը, մոմի հալվելը, քարի տաքացումը

8.

Ձայնային երևույթ է որոտը, տերևների սոսափյունը, ագռավի կռռոցը, մեքենայի շարժիչի ձայնը

9.

Էլեկտրական երևույթ է էլեկտրասալիկի տաքացումը, կայծակը, հոսանքը

10.

Մագնիսական երևույթներ են բևեռները, ձգողական ուժը

11.

Լուսային երևույթներ են կայծակը, աստղերի առկայծումը, արևի լույսը, ջահի լույսը

12.

Մեխանիկական	Ջերմային	Ձայնային	Էլեկտրական	Լուսային
գունդը գլորվում է	կապարը հալվում է	լսվում է ամպրոպի դղրդյունը	էլեկտրալամպը վառվում է	աստղերն առկայծում են
գերանը լողում է	ցրտում է	արձագանք		լույսը բացվում է
ժամացույցի ճոճանակը տատանվում է	ձյունը հալվում է	ամպրոպ		փայլատակում է կայծակը
ամպերը շարժվում են	ջուրը եռում է	տերևները սոսափում են
աղավնին թռչում է

13. արկը թռչում է, պայթյուն է լսվում, արկը դղրդյունով պայթեցնում է ամեն ինչ: