Մանվելյան Շուշան

Նեղվում եմ

Նեղվում եմ, խփում են կրծքիս, 
Ես գոհ եմ, իրենք են դժգոհ, 
Ներում եմ, նստում են գլխիս, 
Ես գոհ եմ, իրենք են դժգոհ։
     
Առնում են ու ետ չեն տալիս, 
Ես գոհ եմ, իրենք են դժգոհ։
Մեռնում եմ, երբ ուշ են գալիս, 
Ես զոհ եմ, իրենք են դժգոհ։

1. Մի քանի նախադասությամբ ներկայացրո՛ւ ստեղծագործության ասելիքը։ 
Ստեղծագործության մեջ հեղինակն արտահայտում է իր ցավն ու դժգոհությունը այն բանից, որ ինքն անընդհատ համբերատար է, ներողամիտ ու զոհաբերող, բայց մարդիկ չեն գնահատում դա։

2. Ի՞նչն է նեղություն պատճառում հեղինակին։ 
Հեղինակին նեղություն է պատճառում մարդկանց անարդար վերաբերմունքը՝ երբ իրեն խփում են, չեն շնորհակալ լինում, վնասում են, բայց կրկին դժգոհ են մնում։

3. Ի՞նչը կարող է քեզ նեղացնել, անհանգստացնել։
Ինձ կարող է նեղացնել, երբ ինձ չհասկանան կամ անարդարորեն մեղադրեն։

​Նախագծի շրջանակում՝ «ՕՏՏՈ ԲԻՍՄԱՐԿԻ» և «ՋՈՒԶԵՊՊԵ ԳԱՐԻԲԱԼԴԻԻ» մասին տեղեկությունների հավաքման և դրանց հիման վրա սահիկաշար կամ պաստառ պատրաստելու համար, ներկայացնում եմ կարճ, բայց կարևոր տեղեկություններ՝ նրանց համաշխարհային պատմության մեջ ունեցած նշանակության մասին:​

ՕՏՏՈ ԲԻՍՄԱՐԿ

Կարճ կենսագրություն

Օտտո Բիսմարկը ծնվել է 1815 թվականին Պրուսիայի Շոնհաուզեն քաղաքում։ Նա եղել է Պրուսիայի վարչապետ (1862–1873) և Գերմանիայի կայսրության առաջին կայսրը (1871–1890)։​Encyclopedia Britannica

Պատմական նշանակություն

Բիսմարկը համարվում է Գերմանիայի միավորման գլխավոր ճարտարապետը։ Նա իրականացրել է մի շարք ռազմավարական պատերազմներ՝ Դանիայի, Ավստրիայի և Ֆրանսիայի դեմ, որոնց արդյունքում 39 անկախ գերմանական պետությունները միավորվեցին Պրուսիայի ղեկավարությամբ։ ​HISTORY

Նորարարություններ

Բիսմարկը նաև բարեփոխումներ է իրականացրել ներքին քաղաքականությունում՝ ներդնելով սոցիալական ապահովության համակարգեր՝ առողջապահություն, թոշակներ և աշխատավարձի ապահովագրություն։ ​HISTORY

---

ՋՈՒԶԵՊՊԵ ԳԱՐԻԲԱԼԴԻ

Կարճ կենսագրություն

Ջուզեպպե Գարիաբալդին ծնվել է 1807 թվականին Նիցցայում։ Նա եղել է իտալացի հեղափոխական և ռազմական առաջնորդ, ով մասնակցել է Իտալիայի միավորման գործընթացին՝ «Ռիսորջիմենտո»-ին։​

Պատմական նշանակություն

Գարիաբալդին հայտնի է իր «Կարմիր վերարկուներով» կամավորական զորքով, որոնց հետ արշավել է Սիցիլիա և Նեապոլ՝ նպաստելով Իտալիայի միավորմանը։ Նա նաև մասնակցել է Հռոմի պաշտպանությանն ընդդեմ ֆրանսիական զորքերի։ ​Encyclopedia Britannica

Աշխարհագրական նշանակություն

Գարիաբալդին նաև հայտնի է որպես «Երկու աշխարհների հերոս»՝ իր ռազմական գործողությունների համար Հարավային Ամերիկայում և Եվրոպայում։ ​

---

Նախագծի իրականացման առաջարկներ

Սահիկաշար պատրաստելիս՝ ընդգրկեք Բիսմարկի ռազմավարական պատերազմների քարտեզները, Գարիաբալդիի «Կարմիր վերարկուների» պատկերները և Իտալիայի միավորման գործընթացի ժամանակահատվածի քարտեզներ։

Պաստառի համար՝ օգտագործեք Բիսմարկի և Գարիաբալդիի դիմանկարները, նրանց ռազմական գործողությունների պատկերները և միավորման գործընթացի խորհրդանշանները։

Բանավոր ներկայացման համար՝ պատրաստեք կարճ պատմական ակնարկներ նրանց կենսագրությունից և կարևոր գործողություններից, ընդգծելով նրանց ներդրումը համաշխարհային պատմության մեջ։

1)Լուծեք հավասարումը․

1)(√x+1)²=3²
x=9

2)-4x²-16=4
-4x²=20
x²=-5
Լուծում չունի

3)(3x-1)=1,44
3x=2,44
x=2,44/3

4)(3x-1)=4
3x=5
x=5/3

5)(5+2x)=9
2x=4
x=2

6)(3x+7)=16
3x=9
x=3

7)(x²+19)=100
x²=81
x=-9;9

8)(61-x²)=25
-x²=-36
x=-6;6

9)(6x-4)=1
6x=5
x=5/6

2)Լուծեք հավասարումը․

1)3x-1 = x-5
3x-x=-5+1
2x=-4
x=-2
Չի բավարարում

2)x²-3x=x²+6x+9
-3x-6x=9
-9x=9
x=-1

3)x-2=2-x
2x=2+2
2x=4
x=2
x=0

4)x-2=8-x
2x=10
x=5

5)2x-1=8-x
3x=9
x=3

6)5x-1=3x+19
2x=20
x=10

7)√6+x=-1
լուծում չունի

10)7-3x=x+7
-4x=0
x=0

Իմ մահով ոչինչ չի փոխվի կյանքում,
Ու չի պակասի աշխարհում ոչինչ,-
Մի լույս կմարի հինգերորդ հարկում,
Կմթնեն մի պահ աչքերը քո ջինջ։

Բայց հավքերն էլի հարավ կչվեն,
Մանուկներն էլի կխաղան բակում,
Կանաչներն էլի ցողով կթրջվեն,
Ծաղիկներն էլի կշնչեն մարգում։

Կվառվի լույսը հինգերորդ հարկում,
Կժպտան նորից աչքերը քո ջինջ,
Իմ մահով ոչինչ չի փոխվի կյանքում,
Եվ չի պակասի աշխարհում ոչինչ։

1. Ո՞րն է հեղինակի ասելիքը։ 
Հեղինակը ասում է, որ իր մահից հետո աշխարհը չի կանգնի, կյանքը կշարունակվի նույն ձևով։ Թռչունները կթռչեն, երեխաները կխաղան, բնությունը կապրի։ Նա մտածում է, որ իր բացակայությունը ոչինչ չի փոխի աշխարհի վրա, բայց մի փոքր ցավ կմնա նրա սիրելիների աչքերում։ Այս բանաստեղծությունը ցույց է տալիս, թե որքան անցողիկ է մարդը, բայց նաև որքան կարևոր է յուրաքանչյուր կյանք, թեկուզ մի պահով։

2. Գրի՛ր քո կարծիքը ,,Կյանքի յուրաքանչյուր պահը հնարավորություն է,, ասույթի վերաբերյալ։ 
Ես կարծում եմ, որ այս ասույթը ճիշտ է։ Մեր կյանքում ամեն մի վայրկյան կարող է դառնալ մի նոր սկիզբ։ Երբ մենք բաց չենք թողնում պահերը, կարող ենք սովորել, օգնել ուրիշներին։ Երբեմն թվում է, թե ամեն ինչ սովորական է, բայց նույնիսկ ամենասովորական օրը կարող է բերել նոր հնարավորություն։ Պարզապես պետք է նկատել և գնահատել այդ պահերը։

Ինձ ճանաչելը մի քիչ դժվար է,
Հասկացեք, էլի, ես մի քիչ բարդ եմ,
Քարի պես պինդ եմ, հողի պես փխրուն,
Ինչպես չլինի դեռ մի քիչ մարդ եմ։

Ես իմ իշխանն եմ, իմ գլխի տերը,
Եվ ինձ թվում է՝ մեծ ու անպարտ եմ,
Բայց ինչ-որ չափով և ինչ-որ մի տեղ
Դեռ թիապարտ եմ։

Մերթ ոտից գլուխ զարդեր եմ հագնում,
Մերթ այնպես անշուք, պարզ ու անզարդ եմ,
Մերթ քար ու քարափ, մերթ վայրի խոպան,
Մերթ կանաչ անտառ ու ցանած արտ եմ։

Հավիտենության լծորդն եմ անդուլ,
Բայց և կարճատև մի ակնթարթ եմ,
Փոթորիկներ են եռում հատակիս,
Թեև երեսից այսպես հանդարտ եմ։

Կյանքս ավարտելու վրա եմ արդեն,
Բայց ինքս, ավա՜ղ, դեռ անավարտ եմ…
Ինձ ճանաչելը մի քիչ դժվար է,
Հասկացեք, էլի, ի՞նչ արած, մարդ եմ։

1. Առանձնացրո՛ւ և բացատրիր անհասկանալի բառերը։ 
Թիապարտ — Նշանակում է բանտարկված, կալանավոր (հին ժամանակներում նավերում ուժով աշխատեցվող բանտարկյալներ էին)։

2. Ներկայացրե՛ք բանաստեղծության ասելիքը։ 
Բանաստեղծը պատմում է մարդու բարդ բնավորության մասին։ Նա ասում է, որ երբեմն ուժեղ է, երբեմն՝ թույլ, երբեմն ուրախ ու բաց, երբեմն՝ փակ ու լուռ։ Նա նաև ցույց է տալիս, որ մարդը կարող է միաժամանակ լինել ազատ ու սահմանափակ, մշտական ու անցողիկ։ Այս բանաստեղծության մեջ հեղինակն ասում է, որ մարդ լինելը բարդ է, ու ամեն մարդ ունի իր հակասությունները։ Բայց դրա մեջ էլ է գեղեցկությունը։

3. Գրե՛ք ստեղծագործական աշխատանք ,,Ինձ ճանաչելը մի քիչ դժվար է,,։ 

Ինձ ճանաչելը մի քիչ դժվար է
Ինձ ճանաչելը մի քիչ դժվար է։ Երբեմն շատ խոսում եմ, երբեմն՝ ընդհանրապես ոչինչ չեմ ասում։ Երբեմն ինձ թվում է՝ ամեն ինչ կարող եմ անել, բայց լինում են պահեր, որ վախենում եմ անգամ փոքր քայլից։
Ես սիրում եմ մարդկանց, բայց նաև սիրում եմ մենակ մնալ։ Սիրում եմ ժպտալ, բայց լինում են օրեր, երբ տխուր եմ առանց պատճառի։
Ես ամեն օր նոր բան եմ սովորում ինձանից, և այդպես աճում եմ։
Ինձ ճանաչելու համար պետք է սիրտով նայել, ոչ միայն խոսքով։

Առավոտ է, արև։

Կանաչների միջով,

Կանաչների միջով

Առուները՝ գարնան

Դրոշակն են տանում

Իրենց գլխի վերև:

Առավոտ է, արև։

Կանաչների միջով,

Կանաչների միջով

Բարդիները կարծես

Արեգակն են տանում

Իրենց գլխի վերև։

Առավոտ է, արև։

Կանաչների միջով,

Կանաչների միջով

Քամիները ծաղկանց

Ճոխ պսակն են տանում

Իրենց գլխի վերև։

Առավոտ է, արև։

Ծաղիկների միջով

Ծաղիկների միջով

Մրջյունները մեղվի

Պաղ դիակն են տանում

Իրենց գլխի վերև։

Առավոտ է, արև…

1. Նկարագրի՛ր բանաստեղծական առավոտը։

Բանաստեղծության առավոտը շատ գեղեցիկ և խաղաղ է։ Արևը նոր է դուրս եկել, ամեն ինչ լցված է լույսով։ Կանաչ ծառերի ու խոտերի միջով հոսում են առուները, քամին խաղում է ծաղիկների հետ, բարդիները կանգնած են արևի տակ՝ բարձր ու շքեղ։ Բնությունը արթնացել է, ամեն ինչ շարժման մեջ է։

2. Ի՞նչ տրամադրություն է արտահայտում բանաստեղծությունը։

Բանաստեղծությունը փոխանցում է խաղաղ և գարնանային տրամադրություն։ Ամեն բան ուրախ է՝ արև, կանաչ բնություն, ջուր, քամի, ծաղիկներ։ Բայց վերջում մի փոքր տխրություն կա՝ մեղվի մահը։ Դա ցույց է տալիս, որ կյանքում և՛ գեղեցկություն կա, և՛ տխրություն։ Ընդհանուր առմամբ, բանաստեղծությունը գեղեցիկ առավոտ է նկարագրում, բայց նաև հիշեցնում է, որ ամեն ինչ անցողիկ է։

Օքսիդացման տեսակները՝

Մետաղ + թթվածին → մետաղի օքսիդ

Մետաղ + թթվածին → ոչ մետաղի օքսիդ

Բարդ նյութ + թթվածին → օքսիդ + ջուր

Բարդ նյութ + թթվածին → օքսիդ

Բարդ նյութ + թթվածին → օքսիդներ

Տրված ռեակցիաները՝

1. 2NO + O₂ → 2NO₂

2. Mg(OH)₂ → MgO + H₂O

3. 4P + 3O₂ → 2P₂O₃

4. CH₄ + 2O₂ → CO₂ + 2H₂O

5. 2Zn + O₂ → 2ZnO

Առաջին ռեակցիան՝

1) 2NO + O₂ → 2NO₂

Բարդ նյութ (NO) միանում է թթվածնի հետ և առաջանում է նոր օքսիդ (NO₂):

=> Բարդ նյութ + թթվածին → օքսիդ

—

2) Mg(OH)₂ → MgO + H₂O

Սա քայքայման ռեակցիա է (ոչ մի թթվածին չի ավելանում, ուղղակի ջուր է անջատվում):

=> Բարդ նյութ → օքսիդ + ջուր

—

3) 4P + 3O₂ → 2P₂O₃

Ֆոսֆորը (P՝ ոչ մետաղ) միանում է թթվածնին և առաջացնում է ֆոսֆորի օքսիդ:

=> Մետաղ չէ + թթվածին → ոչ մետաղի օքսիդ

—

4) CH₄ + 2O₂ → CO₂ + 2H₂O

Մեթանը (CH₄) այրվում է թթվածնով՝ առաջացնելով ածխաթթու գազ և ջուր:

=> Բարդ նյութ + թթվածին → օքսիդ + ջուր

—

5) 2Zn + O₂ → 2ZnO

Մետաղը (ցինկը) միանում է թթվածնին՝ առաջացնելով մետաղի օքսիդ:

=> Մետաղ + թթվածին → մետաղի օքսիդ