Month: Փետրվար 2026

Ընթերցել ,,Սասնա ծռեր,, էպոսից ընտրված հատվածները և պատասխանել հարցերին։

1.Ի՞նչ նշանակություն ունի ջուրը էսպոսում։ Ի՞նչ գիտես ջրի պաշտամունքի մասին։ 
Ջուրը էպոսում կյանքի, մաքրության և ուժի խորհրդանիշ է։ Այն հաճախ կապված է հրաշագործ ուժի հետ։ Օրինակ՝ հերոսները ջրի միջոցով մաքրվում են, ուժ են ստանում կամ հաղթահարում փորձություններ։ Ջուրը նաև բնության տարր է, որը կարող է և՛ կործանել, և՛ փրկել (օրինակ՝ Մհերի կողմից գետի հունը փոխելը)։

Հայ ժողովրդի հին հավատալիքներում ջուրը սրբազան է համարվել։ Գետերը, աղբյուրները պաշտվել են որպես աստվածային պարգև։ Մարդիկ հավատացել են, որ ջուրը բուժիչ ու մաքրող զորություն ունի։ Ջրի պաշտամունքը գալիս է հեթանոսական շրջանից, երբ բնության ուժերը համարվում էին կենդանի և աստվածային։

2.Ի՞նչ ընդհանուր հատկանիշներ և դեր ունեն կին հերոսները էպոսի տարբեր ճյուղերում։
Կին հերոսները էպոսում ուժեղ, արժանապատիվ և խելացի կերպարներ են։ Նրանք ոչ միայն գեղեցիկ են, այլ նաև կամքի ուժ ունեն։

Խանդութ խանումը հպարտ և համարձակ է, կարողանում է պաշտպանել իր արժանապատվությունը։
Մհերի մայրը (Ծովինար) խորհրդանշում է մայրական սեր և իմաստություն։
Գոհարը և այլ կանայք հավատարիմ են և նվիրված։

Ընդհանուր հատկանիշներն են՝
հավատարմություն,
ուժեղ կամք,
ազգային արժանապատվություն,
հոգատարություն և զոհաբերություն։

Նրանք հաճախ ուղղորդում են հերոսներին և կարևոր դեր ունեն նրանց ճակատագրում։

3.Ինչո՞ւ է Դավիթը  ժողովրդի կողմից ամենասիրված կերպարը համարվում։ 
Սասնա ծռեր-ում Դավիթը ամենասիրված հերոսն է, որովհետև նա ժողովրդի պաշտպանն է։ Նա ուժեղ է, բայց նաև արդար, պարզասիրտ և անմիջական։ Դավիթը չի պայքարում փառքի համար, այլ՝ հանուն ժողովրդի ազատության։

Նա մոտ է ժողովրդին իր բնավորությամբ՝

սիրում է արդարությունը,
ատում է դավաճանությունը,
հումոր ունի,
չի վախենում վտանգից։

Ժողովուրդը նրան սիրում է, որովհետև նա իր ուժը օգտագործում է ոչ թե անձնական շահի, այլ ընդհանուր բարիքի համար։

4.Մեկնաբանի՛ր Մհերի՝ Ագառավաքարում փակվելը։ Ինչո՞ւ է հայ ժողովուրդը էպոսին այս ավարտը տվել։ Գրի՛ր քո կարծիքը վերջաբանի վերաբերյալ։  

Փոքր Մհերի փակվելը Ագռավաքարում խորհրդանշական է։ Նա չի մահանում, այլ փակվում է քարի մեջ և սպասում ժամանակի փոփոխությանը։ Սա նշանակում է, որ արդարության և հերոսության ժամանակը դեռ չի եկել։ Երբ աշխարհը նորից պատրաստ լինի, Մհերը դուրս կգա։

Այս ավարտը ցույց է տալիս ժողովրդի հավատը ապագայի հանդեպ։ Թեպետ ժամանակները ծանր են, բայց հույս կա, որ մի օր արդարությունը կհաղթի։

Իմ կարծիքով՝ այս ավարտը տխուր է, բայց միաժամանակ հուսադրող։ Այն մեզ սովորեցնում է, որ նույնիսկ դժվար ժամանակներում պետք է պահպանել հավատը և ազգային ուժը։

Պատրաստվե՛ք դաս-քննարկման՝
Թեմա 12․Շուկայական տնտեսությունը՝ որպես ազատ ձեռնարկատիրության հենասյուն․
ա/ Ազատ շուկայական տնտեսական համակարգի սահմանադրական հիմունքները
բ/ Ազատ ձեռնարկատիրություն
գ/ Գնային համակարգ
դ/ Շուկայական մրցակցություն
ե/ Ձեռներեցություն /էլ․ դասագիրք, էջ 87-94/․
Լրացուցիչ նյութեր՝
Շուկայական տնտեսության մոդելները
ՀՀ օրենքը «Ձեռնարկությունների և Ձեռնարկատիրական գործունեության մասին»
ՀՀ օրենքը «Տնտեսական մրցակցության պաշտպանության մասին»․

Առաջադրանք
1․ Կատարե՛ք գործնական աշխատանք 2-ը /էջ 91-92/՝ բերելով քաղաքացիների, իրավաբանական անձանց, համայնքների և պետության սեփականության օրինակներ։
2․ Օրինակների միջոցով ներկայացրե՛ք, թե ինչպես է մրցակցությունը օգուտ բերում սպառողին /բլոգային աշխատանք/․

Սեփականության օրինակներ ըստ սուբյեկտների

Սուբյեկտ	Օրինակներ
Քաղաքացի	Փոքր խանութ, սրճարան, սելֆի-ստուդիա
Իրավաբանական անձ	Ընկերություն, արտադրամաս, լոգիստիկ ծառայություն
Համայնք	Ջրամատակարարման ծառայություն, աղբահանության բաժին
Պետություն	Փողոցների վերանորոգման գործակալություն, դպրոց, հիվանդանոց

մրցակցությունը օգուտ սպառողին
Օրինակներ․

1.Սմարթֆոնների շուկա
Մի քանի արտադրողներ մրցակցում են՝ առաջարկելով ավելի լավ սարքեր, նոր ֆունկցիաներ և ցածր գին — սպառողը ստանում է որակյալ ապրանք՝ մատչելի գնով։

2.Հացի արտադրություն
Արտադրողները մրցակցում են որակով, տեսակների բազմազանությամբ և գներով — սպառողն ունի ընտրության հնարավորություն, և գնային մակարդակը կարգավորվում է շուկայով։

3.Սննդի կամ հագուստի խանութներ
Խանութները առաջարկում են զեղչեր և հատուկ առաջարկներ — սպառողը շահում է ավելի լավ պայմաններով և կարող է ընտրել լավագույնը։

Եզրակացություն
Շուկայական մրցակցությունը ստիպում է արտադրողներին բարելավել ապրանքներն ու ծառայությունները, պահել գները մրցունակ և ներգրավել նոր հաճախորդներ, ինչը անմիջական օգուտ է տալիս սպառողին։

1)Գտե՛ք 13 սմ շառավղով շրջանագծի երկարությունը:

26π

2)Գտե՛ք 10π սմ երկարությամբ շրջանագծի շառավիղը:

5

3)Գտե՛ք 15 սմ շառավղով 36° աղեղի երկարությունը:

3π

4)Գտե՛ք 18 դմ շառավղով շրջանագծի 120° աղեղի երկարությունը:

12π

5)Գտե՛ք շրջանագծի շառավիղը, եթե դրա 45° աղեղի երկարությունը 19 սմ է:

76/π

Նկարում AB աղեղի երկարությունը 7π սմ է: Գտե՛ք ∝-ն, եթե OA = 36 սմ:

35

7)O կենտրոնով շրջանագծերից մեկի շառավիղը 9 սմ է, մյուսինը՝ 15 սմ: Գտե՛ք CD աղեղի երկարությունը, եթե AB աղեղի երկարությունը 5π սմ է:

3π

Ժամանակն ու տարածությունը յուրաքանչյուր պատմության հիմքն են, սակայն իսկական արժեք ունեցող ստեղծագործությունները կարողանում են դուրս գալ այդ սահմաններից և դառնալ համամարդկային։ Ժամանակը փոխվում է, սահմանները փոխվում են, իշխանությունները գալիս ու անցնում են, բայց ազնվությունը, արժանապատվությունն ու ազգային ինքնության պահպանման ձգտումը մնում են անփոփոխ արժեքներ, որոնք միավորում են անցյալը, ներկան և ապագան։ Թե՛ Հովհաննես Թումանյանի «Թմկաբերդի առումը» պոեմի հատվածը, թե՛ Արցախի ինքնավարության մասին պատմական անդրադարձը ցույց են տալիս, որ անցյալի իրադարձությունները միայն տվյալ ժամանակին չեն պատկանում․ դրանք պատգամ են նաև ապագայի համար։

Գեղարվեստական հատվածում ներկայացված է Թմկաբերդի անկումը։ Տարածությունը՝ Ջավախքը և ավերված բերդը, խորհրդանշում են հայրենի հողը, իսկ ժամանակը՝ ողբերգական պատմական պահը։ Շահը հաղթել է, բայց նրա հաղթանակը դառն է, որովհետև այն ձեռք է բերվել դավաճանությամբ։ Թումանյանը ցույց է տալիս, որ աշխարհում ոչինչ հավերժ չէ՝ ոչ փառքը, ոչ իշխանությունը, ոչ նույնիսկ հաղթանակը։ Սակայն կա մի արժեք, որը ժամանակից ու տարածությունից վեր է՝ ազնվությունը։ Թմկա տիրուհու խոսքերը հաստատում են, որ ճշմարտությունն ավելի բարձր է, քան ուժը, և արժանապատվությունը չի կարող պարտվել նույնիսկ մահվան առաջ։

Պատմական հատվածում ներկայացվում է Արցախի ինքնավարության հաստատումը Նադիր շահի օրոք։ Նադիր Շահի քաղաքական քայլերի արդյունքում Արցախը դարձավ առանձին վարչական միավոր, իսկ Խամսայի հինգ մելիքությունները պահպանեցին իրենց ներքին ինքնուրույնությունը։ Տարածությունը՝ Գանձակից մինչև Արաքս գետ, և ժամանակը՝ 18-րդ դարի բարդ քաղաքական շրջանը, ընդգծում են պայքարի ու անկայունության պայմանները։ Սակայն այս պատմական իրադարձությունները ևս ունեն խորքային իմաստ․ դրանք վկայում են, որ նույնիսկ դժվար ժամանակներում ժողովուրդը կարող է պահպանել իր պետական մտածողությունը և ինքնությունը։

Այսպիսով, թե՛ գեղարվեստական, թե՛ պատմական տեքստերը ցույց են տալիս, որ ժամանակն ու տարածությունը միայն արտաքին պայմաններ են, իսկ մարդկային և ազգային արժեքները՝ հավերժ ուղենիշներ։

1)Գտեք երկրաչափական պրոգրեսիայի առաջին հինգ անդամների գումարը, եթե
ա)a₁ = 5, q = 2
155
բ)a₁ = 4, q = — 3
244
գ)a₁ = — 2, q = 1/2
31/8
դ)a₁ = — 1/3, q = — 2
−11/3

2){a_n} երկրաչափական պրոգրեսիայի համար գտեք S₆-ը, եթե a₁ = 48, q = 1/2:
94.5

3){a_n} երկրաչափական պրոգրեսիայում a₁ = 14, q = −1։ Հաշվեք
ա) S₁₀₀-ը
S₁₀₀ = 0
բ) S₁₀₁-ը
S₁₀₁ = 14

4)Հաշվեք երկրաչափական պրոգրեսիայի առաջին տասը անդամների գումարը.
ա) -32, 16, -8, 4, ․․․ −1023/48
բ) 32, 16, 8, 4, ․․․1023/16

5){a} երկրաչափական պրոգրեսիայում հաշվեք
ա)S₁₀-ը, եթե q = 2, a₁ = — 1/36
−341/12
բ)S₁₀-ը, եթե q = — 2, a₁ = — 1/36
341/36
գ)S₆-ը, եթե q = 3, a₁ = — 1/27
−364/27
դ) S₆-ը, եթե q = — 3, a₁ = — 2/27
364/27

1)Հավասարասրուն եռանկյան պարագիծը 100 է, իսկ հիմքը և սրունքը հարաբերում են, ինչպես 24:13 :
ա) Գտնել եռանկյան մակերեսը:

240

բ) Գտնել եռանկյան փոքր կողմը:

26
գ) Գտնել եռանկյան մեծ բարձրությունը:

240/13

2)Հավասարասրուն եռանկյան հիմքը 8-ով փոքր է սրունքների գումարից, իսկ պարագիծը 72 է:
ա) Գտնել եռանկյան սրունքի երկարությունը:

20
բ) Գտնել եռանկյան մակերեսը:

192
գ) Գտնել եռանկյանը ներգծած շրջանագծի շառավիղը:

192/36

3)Հավասարասրուն եռանկյան պարագիծը՝ 36 է, իսկ սրունքը հավասար է այն քառակուսու կողմին, որի պարագիծը 40 է:
ա) Գտնել եռանկյան սրունքը:

10

բ) Գտնել եռանկյան մակերեսը:

48

գ) Գտնել եռանկյանը ներգծած շրջանագծի շառավիղը:

8/3

4)Հավասարասրուն եռանկյան հիմքին տարված բարձրությունը 6 է,
իսկ սրունքը՝ 12:
ա) Գտնել եռանկյան հիմքին առընթեր անկյան աստիճանային
չափը:

30

բ) Գտնել եռանկյան մակերեսը:

12√3

գ) Գտնել եռանկյանն արտագծած շրջանագծի շառավիղը:

12

Դաս 28 Խոշոր քաղաքները

Դասի հղումը

Պատասխանել հարցերին

1.ՀՀ քաղաքներն ի՞նչ խմբերի են բաժանվում ըստ աշխատանքի աշխարհագրական բաժանման իրենց։
Հայաստանի քաղաքները բաժանվում են արդյունաբերական, ծառայությունների և խառը տեսակի. Արդյունաբերական քաղաքներում հիմնական աշխատանքը կապված է գործարանների, արտադրության և տեխնոլոգիական ոլորտների հետ, օրինակ Երևան և Գյումրի. Ծառայությունների քաղաքներում աշխատանքի մեծ մասը ծառայություններ են, առևտուր, ֆինանս և զբոսաշրջություն. Խառը քաղաքներում միաժամանակ զարգացած են փոքր արտադրություն և ծառայություններ, օրինակ Վանաձոր և Արտաշատ.

2.Գյումրու զարգացման տարբեր փուլերում ի՞նչ գործոններ էին նպաստել կամ խանգարել նրա տնտեսական վերելքին:
19–20-րդ դարասկզբին Գյումրու զարգացումն նպաստում էին ռազմավարական դիրքը, լավ տրանսպորտային կապերը և ռուսական կայսրության աջակցությունը, իսկ խանգարում էին պատերազմների վտանգը և երկրաշարժերը. Խորհրդային շրջանում քաղաքի տնտեսական վերելքին նպաստում էին գործարանների և զինագործարանների կառուցումը, պետական ներդրումները և աշխատուժի կենտրոնացումը, իսկ խանգարում էին տնտեսության կենտրոնացումը միայն որոշ ոլորտներում և նորարարության սահմանափակ հնարավորությունները. Անկախ Հայաստանի տարիներին որոշ ոլորտներում նպաստում էին արտաքին ներդրումները և ձեռներեցության աճը, իսկ խանգարում էին ֆինանսական ճգնաժամը, արտագաղթը և ենթակառուցվածքների վատթարացումը.

3. Ուրվագծային քարտեզ վրա նշել մարզերն ու խոշոր քաղաքները։

Խնդիր 1․ Որոշեք նկարում պատկերված շղթայի տեղամասի դիմադրությունը, եթե միմյանց միացված ռեզիստորների դիմադրությունները համապատասխանաբար հավասար են՝ R₁= 6 Օմ, իսկ R₂= 6 Օմ:

պատ․՝ 3Օմ

Խնդիր 2․ Շղթայի տեղամասի ընդհանուր դիմադրությունը 84 Օմ է: Շղթայի տեղամասը բաղկացած է միմյանց հաջորդաբար միացված 2 միատեսակ լամպերից և ռեոստատից: Որոշեք լամպերից յուրաքանչյուրի դիմադրությունը, եթե ռեոստատի դիմադրությունը՝ 2 Օմ է:

պատ․՝ 41Օմ

Խնդիր 3․Որքա՞ն է նկարում պատկերված շղթայի տեղամասով անցնող հոսանքի ուժը, եթե հաղորդիչներից առաջինի դիմադրությունը՝ R₁= 11 Օմ է, երկրորդինը՝ R₂= 9 Օմ: Լարումը տեղամասի ծայրերում՝ U= 40 Վ:

պատ․՝ 2Ա

Խնդիր 4․Բնակարանի տաքացման համար օգտագործվող 100 Օմ դիմադրություն ունեցող էլեկտրական վառարանը նախատեսված է 3.5 Ա հոսանքի ուժի համար: Որքա՞ն էներգիա կծախսի այդ վառարանը5 ժամ անընդհատ աշխատելու դեպքում:
A=I²*R*t

Խնդիր 5․Շքամուտքում էլեկտրական լամպը մոռացել էին անջատել: Որքա՞ն աշխատանք էր իզուր կատարվել 8 ժամում, եթե լամպը միացված էր 220 Վ լարման ցանցին և նրանով անցնող հոսանքի ուժը 1 Ա էր: