Դաս 10․16. ՀԱՂՈՐԴԻՉՆԵՐԻ ՀԱՋՈՐԴԱԿԱՆ ՄԻԱՑՈՒՄԸ։ §17. ՀԱՂՈՐԴԻՉՆԵՐԻ ԶՈՒԳԱՀԵՌ ՄԻԱՑՈՒՄԸ

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Էներգիայի ի՞նչ փոխակերպումներ են տեղի ունենում էլեկտրական շղթաներում:
Էլեկտրական շղթայում էներգիան հիմնականում փոխակերպվում է մեխանիկական, լույսային և ջերմային էներգիայի՝ կախված սպառիչից (լամպ, ռեոստատ, շարժիչ և այլն)

2. Ի՞նչ է նշանակում «հաշվարկել էլեկտրական շղթան»:
«Հաշվարկել էլեկտրական շղթան» նշանակում է որոշել շղթայի մեծություններ՝ լարում, հոսանքի ուժ և դիմադրություն, օգտագործելով Օմի օրենքը և հաջորդական/զուգահեռ միացման օրենքները

3. Ինչպե՞ս են հաշվում լարումը հաջորդաբար միացված սպառիչներից կազմված տեղամասում:
Հաջորդաբար միացված սպառիչների տեղամասում լարում հաշվվում է որպես բոլոր սպառիչների լարման գումարը

4. Ինչպե՞ս են որոշում հաջորդաբար միացված սպառիչների տեղամասի դիմադրությունը։
Հաջորդաբար միացված սպառիչների ընդհանուր դիմադրությունը հաշվվում է բոլոր դիմադրությունների գումարով՝ $R_{\text{համ} } = R_1 + R_2 + … + R_n$

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Բերեք էլեկտրական շղթայի օրինակ, որտեղ երևում է սպառիչների զուգահեռ միացման առավելությունը հաջորդականի նկատմամբ:
Օրինակ՝ մի տուն, որտեղ մի քանի լամպ միացված են զուգահեռ, որպեսզի մեկը չաշխատի մյուսներին չխանգարի. Սա ցույց է տալիս զուգահեռ միացման առավելությունը՝ հաջորդականի նկատմամբ

2. Ի՞նչ առնչությամբ են կապված հոսանքի ուժերը զուգահեռ միացված սպառիչներում և շղթայի չճյուղավորված մասում:
Զուգահեռ միացված սպառիչներում լարման ուժերը հավասար են, իսկ հաջորդական (չճյուղավորված) մասում հոսանքի ուժերը հավասար են բոլոր սպառիչների միջով

3. Ո՞ր էլեկտրական մեծությունն է նույնը իրար զուգահեռ միացված բոլոր սպառիչների համար:
Զուգահեռ միացված բոլոր սպառիչների համար նույնն է լարումը

4. Ինչպե՞ս են որոշում իրար զուգահեռ միացված սպառիչների ընդհանուր տեղամասի դիմադրությունը:
Զուգահեռ միացված սպառիչների ընդհանուր տեղամասի դիմադրությունը հաշվվում է ըստ բանաձևի

$$\frac{1}{R_{\text{ընդ}}} = \frac{1}{R_1} + \frac{1}{R_2} + … + \frac{1}{R_n}$$

5. Ապացուցե՛ք, որ զուգահեռ միացված սպառիչների ընդհանուր տեղամասի դիմադրությունը փոքր է յուրաքանչյուր սպառիչի դիմադրությունից:
Ապացույց. Քանի որ $\frac{1}{R_{\text{ընդ}}} = \frac{1}{R_1} + \frac{1}{R_2} + …$ ,ապա ստացվում է $R_{\text{ընդ}} < R_i$​ յուրաքանչյուր $R_i$-ից, այսինքն, զուգահեռ միացված տեղամասի դիմադրությունը փոքր է յուրաքանչյուր սպառիչի դիմադրությունից

Խնդիրներ (լրացուցիչ աշխատանք)

1. 2.5 Վ լարման համար հաշվարկված քանի՞ միատեսակ լամպ է անհրաժեշտ հաջորդաբար միացնել, որպեսզի ստացված տոնածառի ծաղկաշղթան հնարավոր լինի միացնել 120 Վ լարման ցանցին:
   Եթե մեկ լամպը նախատեսված է 5 Վ լարման համար, ապա լամպերի քանակը՝$$n = \frac{120}{5} = 24 \text{ լամպ}$$
   
2. 35 Օմ և 7 Օմ դիմադրություն ունեցող 2 ռեզիստորներ միացված են հաջորդաբար:
    Նրանցից որի՞ ծայրերում է լարումը փոքր և քանի՞ անգամ:
    
    
   
   Ընդհանուր դիմադրությունը՝ $R_{\text{համ}} = 35 + 7 = 42 \text{ Օմ}$
   Լարում փոքր է մեծ դիմադրության ծայրում՝ $U_7 = \frac{7}{42} \cdot U_{\text{ընդ}} = \frac{1}{6} \cdot U_{\text{ընդ}}$​
   
3. Որոշեք նկարում պատկերված շղթայի տեղամասի դիմադրությունը, եթե միմյանց միացված ռեզիստորների դիմադրությունները համապատասխանաբար հավասար են՝ R₁ = 6 Օմ, իսկ R₂ = 6 Օմ:
    
   
   Ընդհանուր դիմադրություն՝ $R_{\text{ընդ}} = 6 + 6 = 12 \text{ Օմ}$
   
4. Ինչի՞ է հավասար նկարում պատկերված շղթայի տեղամասի ընդհանուր դիմադրությունը, եթե միմյանց զուգահեռ միացված միատեսակ լամպերից յուրաքանչյուրի դիմադրությունը 60 Օմ է:
    
   
   Ենթադրելով երկու լամպ՝ $\frac{1}{R_{\text{ընդ}}} = \frac{1}{60} + \frac{1}{60} = \frac{2}{60} = \frac{1}{30} \Rightarrow R_{\text{ընդ}} = 30 \text{ Օմ}$
   
5. Շղթայի տեղամասի ընդհանուր դիմադրությունը 84 Օմ է: Շղթայի տեղամասը բաղկացած է միմյանց հաջորդաբար միացված 2 միատեսակ լամպերից և ռեոստատից: Որոշեք լամպերից յուրաքանչյուրի դիմադրությունը, եթե ռեոստատի դիմադրությունը՝ 2 Օմ է:
    
    
   
   Հաշիվ. Հաջորդական եղանակով՝ $R_{\text{ընդ}} = R_{\text{լամպ}} + R_{\text{լամպ}} + R_{\text{ռեոստատ}}$+Rռեոստատ​
   Ստացվում է՝ $R_{\text{լամպ}} = \frac{84 — 2}{2} = 41 \text{ Օմ}$