Բառարանագրություն․ լեզվի պահպանումն ու զարգացումը
Լեզուն ժողովրդի ամենամեծ արժեքներից է։ Եթե մենք չենք պահպանում մեր լեզուն, ժամանակի ընթացքում այն աղքատանում է։ Այդ պատճառով մեծ դեր ունի բառարանագրությունը՝ բառարաններ կազմելու և զարգացնելու աշխատանքը։ Հայ ժողովրդի պատմության մեջ այս գործում մեծ ներդրում է ունեցել Մխիթար Սեբաստացին։
Մխիթար Սեբաստացու հիմնական նպատակը հայերենը պահպանելն ու զարգացնելն էր։ Նրա ստեղծած բառարանները օգնեցին, որպեսզի հին բառերը չկորչեն, լեզուն դառնա ավելի կանոնավոր և հասկանալի, իսկ տարբեր ձևերով գրված բառերը միասնական ձև ստանան։ Նրա աշխատանքը շատ դժվար էր, քանի որ այն ժամանակ չկային համակարգիչներ, ինտերնետ կամ տպագրական արագ միջոցներ։ Ամեն բան արվում էր մեծ ջանքով և ժամանակատար աշխատանքով։
Եթե պատկերացնենք, որ Մխիթար Սեբաստացին ապրում է մեր օրերում, նա հաստատ կստեղծեր նաև թվային բառարաններ։ Օրինակ՝ «Թվային աշխարհի հայերեն բառարան», որտեղ կընդգրկվեին համացանցի, սոցցանցերի և տեխնոլոգիաների բառերը։ Նա նաև կարող էր ստեղծել «Մեր սերնդի բառարանը», որտեղ կլինեին երիտասարդների կողմից օգտագործվող նոր բառեր և արտահայտություններ։ Այդ բառարանները կլինեին առցանց, բջջային հավելվածի տեսքով և անընդհատ կթարմացվեին։
Այսօր մեր լեզվում շատ են օգտագործվում նոր բառեր՝ լայքել, սթորիզ, բլոգեր, օնլայն, չելենջ, վիրալ և այլն։ Եթե ես լինեի Մխիթար Սեբաստացու օգնականը, կփորձեի այս բառերին տալ ճիշտ հայերեն ձև կամ բացատրություն, որպեսզի մարդիկ ոչ միայն օգտագործեն, այլև հասկանան դրանց իմաստը։
Բառարան կազմելը հեշտ աշխատանք չէ։ Նախ հավաքվում են բառերը, հետո դասավորվում այբբենական կարգով։ Յուրաքանչյուր բառի համար գրվում է բացատրություն, նշվում է խոսքի մասը, երբեմն նաև օրինակ նախադասություն։ Կան տարբեր տեսակի բառարաններ՝ բացատրական, թարգմանական, ուղղագրական, տերմինաբանական, հոմանիշների և հականիշների բառարաններ։ Յուրաքանչյուրը ունի իր նշանակությունը։
Ես նույնպես փորձեցի ստեղծել փոքրիկ բառարան՝ «Մեր սերնդի բառարանը»։
Լայքել — հավանել սոցիալական ցանցում
Սքրոլ անել — էջը շարժել վեր կամ վար
Օնլայն — համացանցի միջոցով
Չելենջ — առաջադրանք կամ մարտահրավեր
Վիրալ — արագ տարածվող
Այս աշխատանքը ինձ ցույց տվեց, որ լեզուն միշտ զարգանում է։ Կարևոր է ոչ միայն օգտագործել նոր բառեր, այլև հասկանալ դրանց իմաստը և հնարավորության դեպքում պահպանել հայերենը։
Խաղ նոր բառեր սովորելու համար
«Գտիր զույգդ»
Յուրաքանչյուր մասնակցի տրվում է քարտ։ Մեկ քարտի վրա գրված է բառը, մյուսի վրա՝ դրա բացատրությունը։ Բոլորը շարժվում են դասարանում և փորձում գտնել իրենց «զույգին»։ Երբ բառը և բացատրությունը հանդիպում են, նրանք միասին բարձրաձայն կարդում են այն։
Այս խաղը հետաքրքիր և ակտիվ ձևով օգնում է սովորել նոր բառեր և լավ հիշել դրանց իմաստը։
Մանվելյան Շուշան 