Day: 12.02.2026

Պատրաստվե՛ք դաս-քննարկման՝
Թեմա 11․Պետության դերը տնտեսության մեջ։Պետական բյուջե․
ա/ Պետության կարգավորիչ դերը
բ/ Պետության եկամտի աղբյուրները /էլ․ դասագիրք, էջ 95-101/․

Առաջադրանք
Կատարե՛ք Գործնական աշխատանք 1-ը /էջ 98/ և Գործնական աշխատանք 2-ը /էջ 99/, արդյունքները հրապարակեք բլոգում /բլոգային աշխատանք/․

Պատկերացնենք, որ պետության տարեկան եկամուտները կազմում են 2 տրիլիոն դրամ։

Ծախսերը բաշխվում են հետևյալ կերպ՝

Կրթություն- 20%
Առողջապահություն — 15%
Պաշտպանություն — 25%
Սոցիալական ապահովություն — 30%
Այլ ծախսեր — 10%

Հաշվարկ

Կրթություն — 400 միլիարդ դրամ
Առողջապահություն — 300 միլիարդ դրամ
Պաշտպանություն — 500 միլիարդ դրամ
Սոցիալական ոլորտ — 600 միլիարդ դրամ
Այլ ծախսեր — 200 միլիարդ դրամ

Եզրակացություն
Պետությունը մեծ ուշադրություն է դարձնում սոցիալական ոլորտին և պաշտպանությանը։

Եթե պետության ծախսերը գերազանցում են եկամուտներին, առաջանում է բյուջեի դեֆիցիտ։

Դեֆիցիտի պատճառները կարող են լինել՝

տնտեսական անկում
հարկերի նվազում
մեծ սոցիալական ծրագրեր
պատերազմ կամ արտակարգ իրավիճակ

Դեֆիցիտը հաղթահարելու համար պետությունը կարող է՝

ավելացնել հարկերը
կրճատել ծախսերը
վերցնել վարկեր
զարգացնել տնտեսությունը

Եզրակացություն
Պետական բյուջեի ճիշտ կառավարումը կարևոր է երկրի տնտեսական կայունության համար։

Вставить пропущенные буквы.

Тройник ,      миллиард

двойняшки,   дважды

несколько,    шестеро

девятьсот   пятьдесят   восемь  

трехсотсорокомиллиардный        

пятиэтажный ,      четверка    

трижды,     двойственный      

удвоить, полуторное   

1)Եռանկյան կողմերն են՝ 5, 12, 13:

ա)Գտնել եռանկյան մակերեսը։

5+12+13/2=15

±√15(15-5)(15-12)(15-13)=30

բ)Գտնել եռանկյանը արտագծած շրջանագծի շառավիղը։

780/120=6.5

գ)Գտնել եռանկյանը ներգծած շրջանագծի շառավիղը։

30/15=2

2)Հավասարասրուն եռանկյան սրունքը 13 է, իսկ հիմքին տարած բարձրությունը՝ 5։

ա)Գտնել եռանկյան մակերեսը։

13+13+24/2=25

24*5/2=60

բ)Գտնել եռանկյան պարագիծը։

13+13+24=50

գ)Գտնել եռանկյանը ներգծած շրջանագծի շառավիղը։
60/25=2.4

3)Հավասարասրուն եռանկյան հիմքը 48 է, հիմքին իջեցրած բարձրությունը՝ 7։

ա)Գտնել եռանկյան մակերեսը։

48*7/2=168

բ)Գտնել եռանկյան պարագիծը։

24^2-7^2=625

√625=25

25+25+48=98

գ)Գտնել եռանկյանը արտագծած շրջանագծի շառավիղը։

25*25*48/4*168=30000/672=625/14

4)Հավասարասրուն եռանկյան հիմքը 14 է, սրունքը՝ 25։

ա)Գտնել եռանկյան մակերեսը։

25+25+14/2=32

√32(32-25)(32-25)(32-14)=168

բ)Գտնել եռանկյան փոքր բարձրությունը։

168*2/25=13.44

գ)Գտնել եռանկյանը ներգծած շրջանագծի շառավիղը։

168/32=5.25

5)Հավասարասրուն եռանկյան պարագիծը 100 է, իսկ հիմքը և սրունքը հարաբերում են, ինչպես 24:13։

ա)Գտնել եռանկյան մակերեսը։

x=2

26+26+48/2=50

√50(50-26)(50-26)(50-48)=240

բ)Գտնել եռանկյան փոքր կողմը։

26

գ)Գտնել եռանկյան մեծ բարձրությունը։

18.4

Ընթերցել ,,Թմկաբերդի առումը,, ստեղծագործությունը։

1. Առանձնացնել անհասկանալի բառերը և բացատրել։
պաշարում — շրջափակում պատերազմական նպատակով
գահ — թագավորական իշխանություն
խրոխտ — հպարտ, հզոր

2. Մեկնաբանել ,,Նախերգանքը,, ՝ ներկայացնելով սեփական տեսակետն արտահայտված գաղափարների շուրջ։
Նախերգանքը ստեղծում է ողբերգական և լարված մթնոլորտ։ Այն նախապես զգուշացնում է, որ պատմությունը միայն սիրո կամ պատերազմի մասին չէ, այլ՝ հայրենասիրության, դավաճանության և պատվի մասին։ Այստեղ արտահայտված է այն գաղափարը, որ երբ մարդը կորցնում է հավատարմությունը, կործանում է ոչ միայն իրեն, այլև ամբողջ հայրենիքը։

Իմ կարծիքով, նախերգանքը մեզ պատրաստում է հասկանալու, որ ստեղծագործության կենտրոնում բարոյական ընտրությունն է։

3. Ներկայացնել և բնութագրել բոլոր հերոսներին։
Թաթուլ — քաջ, հպարտ, հայրենասեր իշխան։ Նա պաշտպանում է իր ամրոցը և իր պատիվը։
Թմկա տիրուհի — գեղեցիկ, խելացի, բայց ներքին պայքարի մեջ գտնվող կին։ Նրա որոշումը դառնում է ողբերգության պատճառ։
Թշնամի իշխան — խորամանկ և նպատակասլաց, օգտագործում է խաբեությունը հաղթելու համար։

4. Ներկայացրո՛ւ Թմկա տիրուհու շարժառիթները, դավաճանության ճանապարհն ընտրելու պատճառները։ Փորձի՛ր արդարացնել։
Թմկա տիրուհին ընտրում է դավաճանության ճանապարհը՝ իշխանություն և փառք ստանալու ցանկությունից։ Նա գայթակղվում է թշնամու խոստումներից։

Փորձելով արդարացնել նրան՝ կարելի է ասել, որ նա գուցե իրեն անտեսված կամ դժգոհ էր զգում։ Գուցե ցանկացել է ավելի մեծ դեր ունենալ, ազատություն կամ ճանաչում։ Բայց նրա ընտրությունը սխալ էր, որովհետև անձնական ցանկությունը վեր դասեց հայրենիքի շահից։

5. Ո՞րն է ստեղծագործության գաղափարը /կամ գաղափարները/։
հայրենասիրություն
դավաճանության կործանարար հետևանք
պատվի և արժանապատվության կարևորություն
բարոյական ընտրության պատասխանատվություն

6. Ո՞ր հատվածներն են քեզ համար գեղավեստական կարևոր նշանակություն ունեցող։
Թաթուլի խրոխտ խոսքերը
Թմկա տիրուհու ներքին տատանումները
վերջաբանի ողբերգական պատկերները

Այս հատվածները ուժեղ են, որովհետև բացահայտում են հերոսների հոգեբանական վիճակը և ստեղծագործության հիմնական գաղափարը։

ՀԱՅՈՑ ԼԵՌՆԵՐՈՒՄ


Մեր ճամփեն խավար, մեր ճամփեն գիշեր,
Ու մենք անհատնում
Էն անլույս մըթնում
Երկա՜ր դարերով գընում ենք դեպ վեր
Հայոց լեռներում,
Դըժար լեռներում։

Տանում ենք հընուց մեր գանձերն անգին,
Մեր գանձերը ծով,
Ինչ որ դարերով
Երկնել է, ծընել մեր խորունկ հոգին
Հայոց լեռներում,
Բարձըր լեռներում։

Բայց քանի անգամ շեկ անապատի
Օրդուները սև
Իրարու ետև
Եկա՜ն, զարկեցին մեր քարվանն ազնիվ
Հայոց լեռներում,
Արնոտ լեռներում։

Ու մեր քարվանը շըփոթ, սոսկահար,
Թալանված, ջարդված
Ու հատված-հատված
Տանում է իրեն վերքերն անհամար
Հայոց լեռներում,
Սուգի լեռներում։

Ու մեր աչքերը նայում են կարոտ
Հեռու աստղերին,
Երկընքի ծերին,
Թե երբ կըբացվի պայծառ առավոտ
Հայոց լեռներում,
Կանաչ լեռներում։

1.  Ո՞վ է ,,Մենք,,-ը բանաստեղծության մեջ։ 
«Մենք»-ը հայ ժողովուրդն է։

2. Տեքստում նշվում է ,,Մեր ճամփեն,, ․ ի՞նչ ճանապարհի մասին է խոսքը։ 
Խոսքը ժողովրդի պատմական ճանապարհի մասին է՝ դժվարություններով, պայքարով ու փորձություններով լի։

3. Ի՞նչ նկատի ունի ,,պայծառ առավոտ,, ասելով։
Ազատության, խաղաղության և երջանիկ ապագայի խորհրդանիշ է։

4.Բացատրի՛ր բառերի հուզական երանգը.խավար, արնոտ, սուգ, պայծառ, կանաչ
Ինչպիսի՞ տրամադրություն են ստեղծում դրանք։
խավար — մութ, տխուր, ծանր զգացում
արնոտ — ցավ, պատերազմ, կորուստ
սուգ — վիշտ, ողբ
պայծառ — հույս, լույս
կանաչ — կյանք, վերածնունդ

Սրանք ստեղծում են սկզբում տխուր ու ծանր տրամադրություն, բայց վերջում՝ հույսով լցված սպասում։

5. Առանձնացրո՛ւ կրկնվող տողերը։ 
Հայոց լեռներում
Դժար լեռներում
Արնոտ լեռներում
Սուգի լեռներում
Կանաչ լեռներում

6. Ինչպիսի՞նն են Հայոց լեռները` ըստ բանաստեղծության։
Դժվար, բարձր, արնոտ, սուգով լի, բայց նաև կանաչ ու հույսով լի։

7. Քո կարծիքով ինչի՞ մասին է բանաստեղծությունը։ 
Հայ ժողովրդի պատմության, նրա տառապանքների, բայց նաև նրա անսպառ հույսի և տոկունության մասին։