Մարդու սիրտը երբեմն կարող է լինել ավելի խոր, քան ամենախոր լիճը։ Այդ սրտում կարող են վառվել կրակներ, որոնք երբեք չեն մարում, բայց կարող են նաև ծնվել արցունքներ, որոնք դառնում են մի ամբողջ ծով ցավ։ «Փարվանա» բալլադում Հովհաննես Թումանյանը պատմում է մի արքայադստեր մասին, որի հպարտությունն ու պահանջը դարձան մեծ ողբերգության պատճառ։
Արքայադուստրը գեղեցիկ էր, խելացի և հպարտ։ Նրա գեղեցկության համբավը տարածվել էր հեռու երկրներ, և բազմաթիվ փեսացուներ եկել էին նրան տեսնելու։ Բայց նա սովորական երջանկություն չէր ցանկանում։ Նա ուզում էր անշեջ հուր՝ մի կրակ, որը երբեք չէր մարի։ Այդ պահանջը թվում էր անհնար։ Սակայն արքայադուստրը չէր մտածում, թե իր խոսքը որքան ծանր փորձություն կարող է դառնալ ուրիշների համար։
Փեսացուները ճանապարհ ընկան՝ հավատալով, որ կարող են արժանի լինել նրան։ Նրանք հաղթահարում էին սառնություն, քամի, մութ ու վտանգներ։ Բայց կրակը մարում էր։ Գուցե այն մարում էր ոչ միայն քամուց, այլ նաև այն պատճառով, որ իսկական սերը հնարավոր չէ չափել փորձություններով։ Երբ փեսացուները վերադարձան դատարկ ձեռքերով, արքայադստեր սիրտը կոտրվեց։ Նա հասկացավ, որ իր պահանջը խլեց իր իսկ երջանկությունը։
Նրա արցունքները հոսեցին անվերջ։ Այդ արցունքները սովորական չէին․ դրանք լի էին ափսոսանքով, հպարտությամբ և կորստով։ Եվ այդ արցունքներից ծնվեց լիճը՝ սառը, խաղաղ, բայց խոր։ Փարվանա լիճը դարձավ նրա ցավի հավերժ հիշատակը։ Ջրի յուրաքանչյուր ալիք կարծես պատմում է մի չիրականացած սիրո մասին։
Այս պատմությունը մեզ սովորեցնում է, որ երբեմն մարդը, ձգտելով կատարյալին, կորցնում է իրականը։ Սերը չի ապացուցվում անհնարին պահանջներով։ Այն ապացուցվում է հավատարմությամբ, հոգատարությամբ և ջերմությամբ։ Արքայադուստրը շատ ուշ հասկացավ դա, և նրա ուշացած գիտակցումը դարձավ լիճ։
«Արցունքներից ծնված լիճը» միայն գեղեցիկ լեգենդ չէ։ Այն խորհրդանշում է մարդու սրտի ցավը, հպարտության հետևանքները և այն ճշմարտությունը, որ երջանկությունը պետք է գնահատել, երբ այն մեր կողքին է։ Որովհետև երբ արցունքները դառնում են լիճ, արդեն ուշ է ինչ-որ բան փոխելու։
Մանվելյան Շուշան 