Day: 17.02.2026

Այսօր մենք քիմիայի դասին ծանոթացանք թթվածնին։ Մենք վերցրե կաղնուի ապիկոնացուց՝ KMnO4, մի քանի գրպ զուտեղիք առիթի մեջ, գազատար խողովակի մի ծայրը պլանշեցինք այդ առիթը, իսկ մյուս ծայրը դրեցինք մեր ուրիշ առիթի մեջ, վառեցինք առաժին առիթը, և զգուշորեն պլանշեցինք մյուս առիթը, որ թթվածինըMidիչ դրվի չզա: Ստուգելու համար պարսիցը վառեցինք, նկատեցինք որ կափը մա, այդ պարսիցը մղվեց թթվածնով առիթի մեջ և այն էլ վառվեց, արդյունքում մենք նկատեցինք, որ ստացվել է:

Առաջադրանքներ

Առաջադրանք 1.

1. Թթվածնի ենթախմբի տարրերը կոչվում են թթվածնային տարրեր (O, S, Se, Te, Po)։
2. Թթվածնի ենթախմբի ընդհանուր վալենտ էլեկտրոնների թիվը՝ 6։
3. Թթվածինը բնության մեջ հանդիպում է հիմնականում մոլեկուլային O₂ վիճակում։
4. Թթվածնի քիմիական նշանն է O։

Առաջադրանք 2. Ընտրիր ճիշտ պատասխանը

Ո՞ր տարրերն են պատկանում թթվածնի ենթախմբին ասա անունները

ա) O-Oxygen (թթվածին), S-Sulfur (ծծումբ) , Se-Selenium (սելեն), Te-Tellurium (տելուր)
բ) N, P, As
գ) F, Cl, Br
դ) C, Si, Ge

Առաջադրանք 3. Ճիշտ է, թե սխալ

Նշիր՝ Ճիշտ է (Ճ) թե Սխալ (Ս).

1. Թթվածինը գազ է սենյակային ջերմաստիճանում։Ճիշտ է
2. Թթվածնի ենթախմբի բոլոր տարրերը մետաղներ են։ Սխալ է
3. Թթվածինը մասնակցում է այրման ռեակցիաներին։Ճիշտ է
4. Ծծումբը թթվածնի ենթախմբի տարր է։Ճիշտ է

Առաջադրանք 4. Գրիր ռեակցիայի հավասարումը

1.Մագնեզիումի այրումը թթվածնում
2Mg+O₂=2MgO

2.Ծծմբի այրումը թթվածնում
S+O₂=SO₂

(գրիր հավասարեցված ռեակցիաները)

Առաջադրանք 5. 

Լրացրու աղյուսակը.

Հատկություն	Թթվածին (O)	Ծծումբ (S)
Ֆիզիկական վիճակ	Գազ	Կ pev շոշափելի կամ պինդ
Գույն	Անգույն, անբացահայտ	Սոխի դեղին կամ մոխրագույն
Քիմիական ակտիվություն	Բարձր	Միջին

Բարդ(միջին)

Հաշվի՛ր 2 մոլ H₂O նյութի զանգվածը
Մոլեկուլային զանգվածը՝ H₂O = 18 գ/մոլ
2 mol⋅18 g/mol=36 g

Որքա՞ն մոլ է պարունակում 48 գ O₂ գազը
Մոլեկուլային զանգվածը՝ O₂ = 32 գ/մոլ
n=48/32​=1.5 mol

Որքա՞ն մոլ է կազմում 11.2 լ O₂ գազը (ն.պ.)
Նորմալ պայմաններում 1 մոլ գազ = 22.4 լ
n=11.2/22.4​=0.5 mol

Որքա՞ն ծավալ է զբաղեցնում 16 գ O₂ գազը (ն.պ.)
V=n⋅22.4=16/32​⋅22.4=11.2 լ

Բարդ

1.Թթվածնի ենթախմբի տարրերի ոչմետաղական հատկությունները թուլանում, իսկ մետաղական հատկություններն ուժեղանում են: Ինչպես դա կբացատրեք: 
Դա բացատրվում է, որ վերևի տարրերը (O, S) փոքր են, ավելի ուժեղ ոչմետաղներ,
Եւ ներքևի տարրերը (Te, Po) մեծ, էլեկտրոնները թուլ են կապվում — ավելի մետաղական հատկություն ունեն։

2. Ներկայացրեք O, S և տարրերի լրիվ էլեկտրոնային բանաձևերը և էլեկտրոնաբջջային սխեմաները: Ինչո՞ւ են VI խմբի գլխավոր ենթախմբերի տարրերը կոչվում p–տարրեր: 
O: 1s² 2s² 2p⁴
S: [Ne] 3s² 3p⁴
VI խմբի գլխավոր ենթախմբի տարրերը կոչվում են p-տարրեր, քանի որ իրենց եզրափակիչ էլեկտրոնները գտնվում են p-պահոցներում։

3. Թթվածինը չի փոխազդում՝ ստորև բերված ոչմետաղական հետևյալ պարզ նյութի հետ. 1. ալմաստ 2. գրաֆիտ 3. ֆոսֆոր 4. քլոր
Ալմաստ, գրաֆիտ (C տարբեր ձևեր), ֆոսֆոր, քլոր — սղորեն, ակտիվորեն չի փոխազդում միայն ալմաստի հետ, բայց կարող է որոշակի պայմաններում փոխազդել քլորի հետ։

4.Ամբողջացրե՛ք ստորև բերված հավասարումը րեն դնելով
քիմիական միացության բանաձևը. 2*+ 502 = 4CO₂ + 2H₂O                                                                    
2* + 5O₂ = 4CO₂ + 2H₂O
(Ահա բանաձևը լրացված՝ CO₂ և H₂O)

5. Ի՞նչ ծավալով թթվածին է ստացվել 19,75 գ կալիումի պերմանգա նատի տաքացումից, եթե վերջինս քայքայվել է 80 %-ով։
Կալիումի պերմանգանատը: KMnO₄, մոլեկուլային զանգված = 158 g/mol

Քայքայման 80% = 19,75 * 0.8 = 15.8 գ KMnO₄ օգտագործվել է

Թթվածնի հարաբերակցությունը՝ 2 KMnO₄ = K₂MnO₄ + MnO₂ + O₂

2 մոլ KMnO₄ = 1 մոլ O₂

Հաշվարկելով մոլերը և ծավալը՝ ստանում ենք մոտ 1.41 լ O₂ (ն.պ.)

Զուգահեռագծի մակերեսը հավասար է կից կողմերի և դրանցով կազմված անկյան սինուսի արտադրյալին՝ S = ab sina:

Առաջադրանքներ․

1)Զուգահեռագծի կից կողմերը 10 սմ և 14 սմ են, անկյուններից մեկը` 60°։ Գտե՛ք զուգահեռագծի մակերեսը:
S=10*14*√3/2=140*√3/2=70√3

2)Զուգահեռագծի կից կողմերը 6 սմ և 12 սմ են, անկյուններից մեկը՝ 150°։ Գտե՛ք զուգահեռագծի մակերեսը:
S=6*12*1/2=72*1/2=36

3)135√2 դմ² մակերեսով զուգահեռագծի կից կողմերը 15 դմ և 18 դմ են: Գտե՛ք զուգահեռագծի անկյունները:

sin a=135√2/15*18=135√2/270=√2/2
a=45
180-45=135

4)Զուգահեռագծի կողմերից մեկը 2 սմ-ով մեծ է մյուսից, իսկ դրանց կազմած անկյունը 60° է: Գտե՛ք զուգահեռագծի կողմերը, եթե դրա մակերեսը 24√3 սմ² է:
6 8

5)Գտեք շեղանկյան մակերեսը, եթե նրա կողմը հավասար է 12 սմ, իսկ անկյունը`60^o :
S=12²*sin60=144*√3/2=72√3

6)Գտեք շեղանկյան կողմը, եթե նրա մակերեսը հավասար է 8√2 սմ², իսկ անկյունը` 45^o։
a²=S/sin a=8√2/sin 45
a²=8√2/√2/2=8√2*2/√2=16
a=4

7)322√2 սմ² մակերեսով շեղանկյան անկյուններից մեկը 45° է: Գտե՛ք շեղանկյան կողմը:

√644