Day: 13.05.2026

Կոտայքի մարզ և Շիրակի մարզ

Դասի հղումը

Դիտե’լ տեսանյութը Կոտայքի մարզ

Դիտե’լ տեսանյութը Շիրակի մարզ

Պատասխանել հարցերին

1.Բնութագրե’լ Կոտայքի մարզի աշխարհագրական դիրքը:
Կոտայքի մարզը գտնվում է Հայաստանի կենտրոնական մասում։ Այն սահմանակից է Երևան-ին, ինչը նպաստում է տնտեսական և տրանսպորտային կապերի զարգացմանը։ Մարզի տարածքով անցնում են կարևոր ավտոճանապարհներ։ Կոտայքը լեռնային մարզ է, որտեղ կան գետեր, կիրճեր և անտառապատ տարածքներ։

2.Որո՞նք են մարզի գլխավոր բնական ռեսուրսները:
Կոտայքի մարզի գլխավոր բնական ռեսուրսներն են շինանյութերը՝ տուֆը, բազալտը, մարմարը և այլ օգտակար հանածոները։ Մարզը հարուստ է նաև ջրային պաշարներով, հանքային ջրերով և անտառներով։ Զարգացած են նաև հանգստի և զբոսաշրջության ռեսուրսները։

3.Ի՞նչ գիտենք մարզի բնակչության մասին:
Կոտայքի մարզի բնակչությունը հիմնականում բնակվում է քաղաքներում և խոշոր գյուղերում։ Ամենախոշոր քաղաքը Հրազդան-ն է։ Բնակչությունը զբաղվում է արդյունաբերությամբ, գյուղատնտեսությամբ, առևտրով և զբոսաշրջությամբ։

4.Բնութագրե’լ Շիրակի մարզի աշխարհագրական դիրքը:
Շիրակի մարզը գտնվում է Հայաստանի հյուսիս-արևմուտքում։ Այն սահմանակից է Թուրքիա-ին և Վրաստան-ին։ Մարզը հիմնականում գտնվում է Շիրակի դաշտում։ Այստեղ ձմեռները երկար և ցուրտ են, իսկ կլիման՝ խիստ մայրցամաքային։

5.Նշե’լ մարզի բնական պայմանների ներքին տարբերությունները:
Շիրակի մարզում բնական պայմանները տարբեր են։ Դաշտավայրերում հողերը բերրի են և նպաստում են երկրագործությանը, իսկ լեռնային շրջաններում զարգացած է անասնապահությունը։ Կլիմայական պայմանները տարբեր են՝ կախված բարձրությունից։ Որոշ հատվածներում ձմեռը շատ խիստ է, իսկ մյուսներում համեմատաբար մեղմ։

1. Ո՞րն է բնական ճառագայթաակտիվության էությունը:
Բնական ճառագայթաակտիվությունը որոշ նյութերի ատոմային միջուկների ինքնաբերաբար քայքայվելու և ճառագայթներ արձակելու երևույթն է։

2. Ինչպե՞ս է հայտնագործվել բնական ճառագայթաակտիվության երևույթը։
Այն հայտնագործել է Անրի Բեքերել-ը՝ ուսումնասիրելով ուրանի աղերը։ Նա նկատեց, որ դրանք առանց լուսավորման էլ ազդում են լուսանկարչական թիթեղի վրա։

3. Ատոմի, թե՞ միջուկի հատկություններով է պայմանավորված ճառագայթաակտիվությունը: Պատասխանը հիմնավորեք:
Ճառագայթաակտիվությունը պայմանավորված է միջուկի հատկություններով, որովհետև փոփոխությունները տեղի են ունենում ատոմի միջուկում, ոչ թե էլեկտրոնային թաղանթում։

4. Ի՞նչն է բնութագրական ճառագայթաակտիվության երևույթի համար:
Բնութագրական է այն, որ միջուկները ինքնաբերաբար քայքայվում են և արձակում α, β և γ ճառագայթներ։

5. Ո՞ր տարրերն են օժտված բնական ճառագայթաակտիվությամբ:
Բնական ճառագայթաակտիվությամբ օժտված են հիմնականում ծանր տարրերը՝ ուրանը, ռադիումը, թորիումը և այլն։

6. Ի՞նչ է հետևում մագնիսական դաշտում ճառագայթաակտիվ աղբյուրի առաջած փնջի` երեք առանձին փնջերի բաժանվելու փաստից:
Դա ցույց է տալիս, որ ճառագայթումը միատեսակ չէ և բաղկացած է երեք տարբեր տեսակներից՝ α, β և γ ճառագայթներից։

7. Ի՞նչ է α-մասնիկը: Թվարկեք դրա բնութագրերը:
α-մասնիկը հելիումի միջուկ է։
Բնութագրեր՝
ուժեղ իոնացնող հատկություն
դրական լիցք՝ +2
մեծ զանգված
փոքր թափանցելիություն

8. Ի՞նչ է β-մասնիկը: Թվարկեք դրա բնութագրերը:
β-մասնիկը արագընթաց էլեկտրոն է։
Բնութագրեր՝
մագնիսական դաշտում շեղվում է
բացասական լիցք
փոքր զանգված
միջին թափանցելիություն

9. Ի՞նչ է γ-մասնիկը: Թվարկեք դրա բնութագրերը:
γ-ճառագայթը էլեկտրամագնիսական ճառագայթ է։
Բնութագրեր՝
թույլ իոնացնող հատկություն
լիցք չունի
զանգված չունի
շատ մեծ թափանցելիություն

10. Ինչո՞վ է պայմանավորված ճառագայթաակտիվության ազդեցությունն օրգանիզմի վրա:
Ճառագայթման ազդեցությունը պայմանավորված է բջիջների և հյուսվածքների իոնացմամբ ու վնասմամբ։

11. Ի՞նչ է ճառագայթման կլանված բաժնեչափը, և ի՞նչ միավորով է չափվում այն:
Կլանված բաժնեչափը ցույց է տալիս, թե որքան ճառագայթային էներգիա է կլանել նյութը։
Չափման միավորը գրեյն է (Գր)։

12. Ի՞նչ է ճառագայթման բնական ֆոնը:
Բնական ֆոնը շրջակա միջավայրում մշտապես առկա բնական ճառագայթումն է, որը գալիս է տիեզերքից և երկրակեղևից։

13. Ճառագայթման ո՞ր բաժնեչափն է մահացու մարդու համար:
Մարդու համար մոտ 4-5 Գր ճառագայթումը կարող է մահացու լինել։

14. Մարդու ո՞ր օրգան-համակարգերն են հատկապես խոցելի ճառագայթահարման նկատմամբ:
Ամենախոցելին են՝
մարսողական համակարգը
արյունաստեղծ համակարգը
նյարդային համակարգը
վերարտադրողական օրգանները

15. Ի՞նչ օգտակար ազդեցություն ունի փոքր բաժնեչափերով ճառագայթահարումը:
Փոքր բաժնեչափերով ճառագայթահարումը կիրառվում է բժշկության մեջ՝ հիվանդությունների ախտորոշման և որոշ դեպքերում բուժման համար։